Do­la­zak Spa­si­telja me­đu ljude

Naj­ra­do­sni­ji hriš­ćan­ski pra­znik, Bo­žić, pra­znu­je se kao uspo­me­na na ro­đenje Isu­sa Hris­ta, si­na Bo­ži­jeg i Spa­si­telja svi­je­ta. Pro­sla­va da­na ka­da je u Vi­tle­je­mu ju­dej­skom ro­đen Isus Hrist, za Srbe, Ru­se i pri­pa­dni­ke Je­ru­sa­lim­ske pa­tri­jar­ši­je po­činje ta­čno u po­noć izme­đu 6. i 7. ja­nu­ara. Taj da­tum ra­ču­na se po Gre­go­ri­jan­skom ka­len­da­ru, a pro­sla­vu ra­đanja no­vog ži­vo­ta, dje­tinjstva i ro­di­teljstva pra­te najlje­pši vjer­ski obi­ča­ji i obre­di.

U hriš­ćan­stvu Bo­žić ozna­ča­va do­la­zak Bo­ga na zemlju, či­ja je mi­si­ja spa­senje ljud­skog ro­da i pred­stavlja ispunjenje obe­ćanja da Bog ne­će na­pus­ti­ti čo­vje­ka, već će mu po­sla­ti spa­si­telja.

U na­bra­janju hriš­ćan­skih pra­zni­ka prva tri vi­je­ka ne­ma po­me­na o po­se­bnom pra­zno­vanju Bo­ži­ća, a ra­zlog je hriš­ćan­ski po­gled na zna­čaj tje­le­snog ro­đenja u odno­su na du­ho­vno.

Ro­đenje Hris­to­vo po­činje po po­je­di­nim pro­vin­ci­ja­ma da se sla­vi tek u čet­vrtom i pe­tom vi­je­ku. U Ri­mu, u ko­jem je do­tad slavljen mno­go­bo­ža­čki pra­znik bo­ga sun­ca, Bo­žić je prvi put pro­slavljen 25. de­cem­bra 354. go­di­ne, ka­da je car Kon­stan­tin Ve­li­ki po­čeo umjes­to pra­zni­ka bo­ga sun­ca da sla­vi Bo­ga ko­ji je sun­ce stvo­rio. U Ca­ri­gra­du po­činje da se sla­vi čet­vrt vi­je­ka ka­sni­je, 25. de­cem­bra 379. go­di­ne, u Ka­pa­do­ki­ji 383. go­di­ne, u Ale­ksan­dri­ji 432. go­di­ne, a u sa­mom Je­ru­sa­li­mu se pra­zno­vanje ni­je us­ta­li­lo do sre­di­ne šes­tog vi­je­ka.

Dok se pra­znik ro­đenja Hris­to­vog u Ri­mu pra­zno­vao 25. de­cem­bra, na is­to­ku ga ni­je bi­lo, ne­go se on ne­ku de­ce­ni­ju ka­sni­je po­čeo pra­zno­va­ti u sas­ta­vu sa os­ta­lim pra­zni­ci­ma 6. ja­nu­ara. Tre­ba re­ći i da je ve­ći­nu pra­zni­ka Rim pri­mio sa is­to­ka, za­je­dno sa da­tu­mi­ma njiho­vih pra­zno­vanja, dok je 25. de­cem­bar kao da­tum pra­zno­vanja Bo­ži­ća is­tok pri­mio od za­pa­da. Na­ra­vno ov­dje se još uvi­jek ra­di o is­to­ku i za­pa­du kao geo­graf­skim odre­dni­ca­ma, jer je ri­ječ o pe­ri­odu pri­je po­dje­le crkve.

Vje­ro­va­tno da je mno­go ka­sni­je pra­zno­vanju Bo­ži­ća na is­to­ku u mno­go­me do­pri­ni­je­la i bor­ba pro­tiv je­re­ti­ka, ko­ja se u to vri­je­me vo­di­la svom žes­ti­nom, te je osno­vni cilj bi­lo oču­vanje čis­to­te pra­vo­sla­vne vje­re.

Tek do­las­kom ca­ra Te­odo­si­ja na vi­zan­tij­ski pres­to, 379. go­di­ne, pra­vo­slav­ci su oda­hnu­li i mo­gli su da se po­sve­te i dru­gim stva­ri­ma unu­tar crkve. U is­to vri­je­me u Ca­ri­grad do­la­zi za epis­ko­pa sve­ti Gri­go­ri­je Na­zi­jan­zin, ko­ji je pod za­šti­tom oru­žja uve­den u ka­te­dra­lu Sve­tih apos­to­la, jer su ari­jev­ci drža­li sve dru­ge crkve u Ca­ri­gra­du. Tek njego­vim do­las­kom po­činje pra­zno­vanje Bo­ži­ća na is­to­ku, te Gri­go­ri­je se­be sma­tra osni­va­čem ovog pra­zni­ka.

Pre­ma ne­ki­ma tu­ma­čenjima, u Ka­ti­do­ki­ji je pra­zno­vanje Bo­ži­ća uveo Va­si­li­je Ve­li­ki, jer je od njega sa­ču­va­na je­dna be­sje­da na Ro­đenje Hris­to­vo, a pre­ma ne­ki­ma je to učinjeno tek 380. go­di­ne. Naj­ka­sni­je su pra­zno­vanje Bo­ži­ća pri­hva­ti­le crkve u Je­ru­sa­li­mu, An­to­hi­ji i Ki­pru.

Ka­da su u pi­tanju obi­ča­ji i pra­zno­vanje Bo­ži­ća kod Srba da­našnji na­čin obilježa­vanja Ro­đenja Hris­to­vog vu­če ko­ri­je­ne iz da­vne pro­šlos­ti. Osman­lij­ska na­jez­da i njeno vi­še­vje­ko­vno za­vo­je­vanje na­ših kra­je­va una­za­di­li su Srpsku pra­vo­sla­vnu crkvu i na­rod je, uz os­ku­dno i ne­do­voljno uče­no sve­šten­stvo, u osno­vi ču­vao hriš­ćan­ska uvje­renja i pri­pa­dnost, uprkos ra­znim ne­da­ća­ma i se­oba­ma ko­je su za posljedi­cu ima­le ki­danje mno­gih ni­ti i to­ko­va na­ro­dnog ži­vo­ta.

Odo­li­je­va­ju­ći Osman­li­ja­ma i isla­mu, Srbi su ču­va­li i njego­va­li svo­je tra­di­ci­onal­no nasljeđe, na­la­ze­ći u to­me pot­vrde svo­je is­to­rij­ske pro­šlos­ti, etni­čke svi­jes­ti, vjer­skih po­se­bnos­ti i kul­tur­ne sa­mo­bi­tnos­ti. U sklo­pu ta­ko ču­va­nog nasljeđa uza­ja­mno su pro­ži­ma­ni hriš­ćan­ska na­uka i dre­vna vje­ro­vanja i obi­ča­ji pre­da­ka, iz či­jih su se do­ti­ca­ja iznje­dri­li, ljup­ki i dirljivi u svo­joj nai­vnoj čis­to­ti, ople­menjeni sa­drža­ji sa ljud­skom di­men­zi­jom ži­vo­ta i vje­ro­vanja.

Otu­da Srbi pra­znu­ju Ro­ždes­tvo Hris­to­vo kao Bo­žić, sa badnjakom i sla­mom, kao i mno­gim oči­gle­dnim obilje­žji­ma kul­ta pre­da­ka, što je ne­sumnjivi znak oču­va­nos­ti pra­da­vnih vje­ro­vanja.
Srbi, na is­ti na­čin kao i os­ta­li evrop­ski na­ro­di, gra­de­ći svo­je obi­ča­je, nas­to­ja­li su da svo­ju ži­vo­tnu sva­ko­dne­vi­cu obo­ga­te ljepo­tom i zna­čenjima ko­ja izra­ža­va­ju is­kon­sku ljud­sku težnju da se što sa­držaj­ni­je tra­je ispod zvi­jez­da. Ali, slo­ven­ski na­ro­di, a po­go­to­vo Srbi, uči­ni­li su to te­meljni­je, pro­du­hovljeni­je i to bo­gat­stvo svog nasljeđa oču­va­li cje­lo­vi­ti­je.

Zvi­jez­da vi­tle­jem­ska

Iako je u crkve­nim knjiga­ma za­pi­sa­no go­to­vo sve o ro­đenju Isu­sa Hris­ta, to­kom vi­je­ko­va u na­uci su se javljali oni ko­ji su to ospo­ra­va­li. Me­đu­tim, bi­lo je i onih ko­ji su pro­uča­va­ju­ći kre­tanje ne­bes­kih ti­je­la do­ka­za­li da se u vri­je­me Isu­so­vog ro­đenja na ne­bu za­is­ta de­si­lo ne­što ču­de­sno. Pla­ne­te su se po­re­da­le u je­dnu li­ni­ju i ta­ko ja­če si­ja­le, te je Zvi­jez­da vi­tle­jem­ska, ko­ja po pre­danju na­ja­vi­la Isu­so­vo ro­đenje, za­is­ta svi­je­tli­la.

Božić u Rimu prvi put proslavljen 25. decembra 354. godine, u Carigradu 379. godine, u Kakadokiji 383. godine, u Aleeksandriji 432. godine. U Jerusalimu se praznovanje nije uspostavilo do sredine šestog vijeka.

Pratite nas na našoj Facebook i Instagram stranici i X nalogu.