Čuveni zanatski centar pao u zaborav

FOČA - Kada bi se neko vratio par vijekova unazad u nekadašnju čaršiju, danas opštinu Foča, mogao bi da se pohvali da živi u trgovačkom zanatskom centru gornjeg Podrinja, za čije se zanatske radnje čulo na tadašnjim balkanskim i evropskim tržištima.

Radnje čuvenih starih zanatlija, koji su svojim vještinama tada nadmašivali i carigradske majstore, krasile su ovu čaršiju.

Sada se u Foči nalaze te iste, ali porušene i ruinirane zanatske radnje, stari zanati su pali u zaborav, a zanatlije, kao i želja za zanatom, iščezle.

Samo rijetki znaju da se od malog trga nastalog u prvoj polovini 14. vijeka Foča vremenom razvila u trgovačko-zanatski centar, smješten na karavanskom putu između Dubrovnika i Carigrada.

Sve vrijeme pod turskom, kasnije austrougarskom vladavinom i nadalje bila je zanatska žiža. Najviši domet u ovom gradiću ostvarile su stare zanatlije koje su držale dućane.

Među njima prednjačili su majstori u izradi metala, a razvijao se i kožarski zanat, jer je kraj bio bogat stokom, što je stvorilo uslove da se tabaci, sarači, čizmadžije i ćurčije pročuju po kvalitetu prerađivanja kože.

Malo je onih Fočaka koji se toga sjećaju, a još manje onih koji o tome mogu da svjedoče, jer su velemajstori izumrli sa svojim zanatima. O njima danas samo svjedoče stari zapisi i Dragica Ćurčić, kustos fočanskog muzeja.

- Kujundžijske radnje u Foči imale su dugogodišnju tradiciju u izradi nakita, ukrašenog narodnim motivima, a nakit je stizao čak do Beča i Pešte - priča Ćurčićeva.

Fočanski kraj bio je poznat i po kućnoj proizvodnji tekstila i ćilima, a njihovom obradom bavili su se krojači, abadžije, bojadžije, svilari.

- Pored ćilimare koja je u to vrijeme otvorena sa pogonom u Jeleču, žene su u svojim kućama tkale, vezle, plele mnoge odjevne i ukrasne predmete, a dorađivale ih i kitile vunom, svilom, kozjom dlakom, pamukom - dodaje Ćurčićeva.

Fočanske zanatlije kreirale su autentične predmete, nisu kopirale strane uzore, a radnje su obilovale novim izradama.

Pero Vulović, starac koji gazi devetu deceniju, prisjeća se da mu je djed Milan odlazio u čaršiju, posebno ponedjeljkom, kada je bio pijačni dan i uvijek se kući vraćao sa pretovarenim konjem, jer nije mogao da odoli ponudi i cakama trgovaca.

Prema riječima kustosa Dragice Ćurčić, zanatski sektor je nekada u Foči imao prestižan status. Prijeka čaršija sa obiljem radnji i zanatskih proizvoda ličila je po mnogima na današnji Carigrad. Kako je vrijeme odmicalo, tehnologija napredovala, a ratovi i vrijeme činili svoje, dio grada zvani Sahat kula, danas izgleda sablasno. Zanatlija u tom dijelu skoro da i nema, radnje zjape prazne, a poneke čak prijete urušavanjem. Čaršija živi još samo na papiru i oživljava ponekad u sjećanjima potomaka starih zanatlija.

Zanatske porodice

Stare fočanske zanatlije su sve do prošlog vijeka prenosile zanate na svoje potomke, a među njima najpoznatiji su bili porodica Ace Šundurike, koja je izrađivala nakit i Brajlovići, koji su godinama držali zlatare. Svi su znali za krojačku porodicu Sunarić, vunare Sokoloviće, čuvene trgovce Hadživukoviće. Nije bilo Fočaka da svoju obuću nije bar jednom popravljao kod čuvenih obućara iz porodice Moco. U blizini nekadašnje Prijeke čaršije i dan-danas postoji zanatska obućarska radnja Vukana Srndovića i krojačke porodice Sokolović.

Pratite nas na našoj Facebook i Instagram stranici i X nalogu.