Bosansko Grahovo pozitivan primjer izučavanja našeg jezika: Srpski više od predmeta

Za srpski jezik, književnost i ćirilično pismo su zatvorena mnoga vrata u Federaciji. Iako konstitutivan narod na papiru, izučavanje nacionalne grupe za malobrojni srpski narod na nekadašnjim vjekovnim ognjištima je svedeno na sredine gdje su Srbi u većini. Jedna takva je i Bosansko Grahovo.

Smješteno u podnožju planine Šator, sredini čiju istoriju i kulturno nasljeđe obilježava dugogodišnje prisustvo srpskog stanovništva, učenje srpskog jezika i pisanje ćirilicom predstavlja mnogo više od savladavanja gramatike, pravopisa i književnosti.

Ono je, kako ističu sagovornici "Glasa", važan dio slagalice koja im za cilj očuvanje maternjeg jezika, tradicije i svijesti o vlastitim korijenima, a jedna od prvih kockica iz tog mozaika je obrazovanje.

Slova i djela

Kroz nastavu srpskog jezika učenici imaju priliku da upoznaju djela velikana srpske književnosti, razvijaju ljubav prema pisanoj riječi, obogaćuju rječnik i usavršavaju sposobnost izražavanja.

Posebna pažnja u školama posvećuje se njegovanju ćirilice, pravilnom govoru i pisanju, kao i upoznavanju sa istorijom i kulturnim vrijednostima srpskog naroda, a nastavnici srpskog jezika imaju značajnu ulogu u ovom procesu. Osim prenošenja znanja, njihov zadatak je da kod mladih razvijaju ljubav prema jeziku, književnosti i čitanju te da ih podstiču da čuvaju i poštuju jezičko nasljeđe svojih predaka.

Srpski jezik u Bosanskom Grahovu nije samo nastavni predmet, već upravo i spona između prošlosti, sadašnjosti i budućnosti. Njegovim izučavanjem čuvaju se riječi, običaji, književno nasljeđe i kulturne vrijednosti koje su generacijama oblikovale život ovog kraja.

Njegovanje ćirilice i svakodnevna upotreba u obrazovanju, ali i van škole, daje važan vjetar u leđa čuvanju jezičkog nasljeđa među mladima. U Bosanskom Grahovu, jednoj od opština sa srpskom većinom u Livanjskom, odnosno Kantonu deset, u školi koja i nosi naziv sredine u kojoj je osnovana, učenici srpske nacionalnosti imaju mogućnost izučavanja srpskog jezika i nacionalne grupe predmeta. Nastava se odvija po nastavnom planu i programu koji uključuje srpski jezik i nacionalnu grupu predmeta, dijelom oslonjen na programe iz Republike Srpske, uz povremenu donaciju udžbenika od strane institucija iz Srpske.

Prvi ili drugi jezik

Direktorica Osnovne škole "Grahovo" u Bosanskom Grahovu Obrenka Novak za "Glas" ističe da se u posljednjih 15 i više godina izučava srpski jezik u tom gradu kao nacionalna grupa predmeta.

- Pratimo nastavni plan i program iz Republike Srpske, odnosno radimo po udžbenicima iz Republike Srpske. Jedna od otežavajućih okolnosti je taj prvi razred. U Srpskoj je ćirilica prvo pismo. I kod nas je tako bilo na početku, ali se pojavio problem jer su svi ostali udžbenici za djecu na latinici. Tako da učimo srpski jezik, ali nam je prvo pismo latinica, a ćirilicu redovno izučavamo po nastavnom planu i programu predviđenom za drugo pismo u Republici Srpskoj, odnosno od drugog polugodišta trećeg razreda. S tim da i to prilagodimo i učimo od početka tog razreda - istakla je Novak za "Glas".

Voljela bi, dodaje, da ima malo više sluha za bukvar, ističući da su ove godine za sve predmete iz takozvane nacionalne grupe dobili udžbenike iz Republike Srpske od resornog ministarstva.

Časove srpskog jezika učenicima od šestog do devetog razreda u OŠ vodi Ana Krišto sa adresom u Livnu, a diplomom sa fakulteta u Novom Sadu.

Iskustva u nastavi "vuče" i iz Srbije, a u Grahovu je angažovana tri godine.

- Koristimo udžbenike koje koristi i Republika Srpska i slijedimo njihov program za nacionalnu grupu predmeta. Isto važi i za lektirni sadržaj. S druge strane naša biblioteka je odlično snabdjevena kada je riječ o tom pitanju, tako da nemamo problema sa praćenjem gradiva - rekla je Krišto.

Osnovna škola u Grahovu je manja škola sa upisanih 55 učenika, a Krišto ističe da je od krucijalne važnosti, posebno u rubnim područjima sa Republikom Srpskom, da se jezik njeguje, opstane, kao i upotreba ćiriličnog pisma, jer je to odredba identiteta. Na pitanje koje je pismo lakše učenicima, Krišto ne krije da im je ranije bila lakša latinica.

- Nadam se da im je to, ovim radom, promijenjeno i da oni sada, što mi je posebno drago, i druge predmete počinju da pišu ćirilicom. Mislim da je to veoma važno - zaključila je Krišto u izjavi za "Glas".

Surova realnost

Na teritoriji današnje Federacije, početkom devedesetih godina prošlog vijeka, a prije ratnog sukoba, živio je veliki broj Srba. Opšte je poznato da ih je, na primjer, u Sarajevu bilo oko 150.000, u Mostaru više od 20.000, a danas ih, ne samo u tim, nego i u mnogim drugim sredinama gotovo da i nema.

Jedan od najboljih, ali istovremeno i najsurovijih dokaza za to, podijeljen je sa javnosti prije nekoliko godina upravo u Bosanskom Grahovu.

Riječ je o tome da su samo tri prvačića upisana u Osnovnu školu "Grahovo", dva dječaka i jedna djevojčica, što je za jedno manje nego godinu ranije, a Bosansko Grahovo je nekad, u prijeratnim godinama, imalo i više od 1.000 učenika i nekoliko područnih škola, od kojih danas nijedna ne radi.

Ljetne škole srpskog jezika s ciljem očuvanja jezika, tradicije i kulture kod djece i mladih u kraju organizovalo je povremeno Udruženje Grahovljana i prijatelja Bosanskog Grahova.

Popis i prava

Srbi danas čine zapravo izrazitu manjinu u FBiH koja se bori za svoj, Ustavom zagarantovan, status, kao i za pravo na jezik te obrazovanje na maternjem jeziku.

Posljednji popis stanovništva u BiH, iz 2013. godine, pokazao je da u FBiH ima tek nešto više od 56.000 Srba, što je oko 2,55 odsto stanovništva tog entiteta. Dakle, čak i ispod, kako se kaže, statističke greške, a ako bi novi popis bio danas, prema upozorenjima iz organizacija koja se bave zaštitom prava Srba, potvrdile bi se spekulacije i procjene da ih je i manje od 40.000.

Srpska zajednica u FBiH je koncentrisana, većinski ili u značajnom broju, u takozvanim povratničkim opštinama. To su, uz Bosansko Grahovo, Drvar, Glamoč i Bosanski Petrovac, ali uprkos tome u kantonima kojima pripadaju imaju problema, među kojima su i na polju obrazovanja.

Pratite nas na našoj Facebook i Instagram stranici i X nalogu.