Zemlja nije okrugla, pogledajte kakvog je oblika (VIDEO)

Kada zamislimo Zemlju, gotovo uvijek je vidimo kao savršeno okruglu plavu kuglu - globus. Međutim, Zemlja u stvarnosti nije ni savršena sfera, niti je njena površina jednostavna matematička lopta, što se najbolje vidi kada se „ukloni“ voda sa njene površine.

Pored toga što je blago spljoštena na polovima i proširena oko ekvatora, Zemlja ima još suptilnije nepravilnosti. One su povezane sa načinom na koji je materija raspoređena u njenoj unutrašnjosti i na površini, pa samim tim i sa lokalnim razlikama u gravitaciji.

Upravo te razlike prikazuje geoid - zamišljena, fizički zasnovana referentna površina koja predstavlja nivo na koji bi se svjetski okeani rasporedili kada bi na njih djelovali samo Zemljina gravitacija i rotacija, bez uticaja vjetrova, morskih struja i većine plime i oseke.

Zemlja kakvu ne vidimo

NASA je u julu 2026. objavila novu vizualizaciju geoida u obliku interaktivnog 3D modela. Na prvi pogled, prikaz izgleda kao neobična, neravna planeta sa velikim izbočinama i udubljenjima.

Ali tu postoji još jedna važna stvar: Zemlja, zapravo, nije tako deformisana.

NASA naglašava da je visina geoida u ovom prikazu uvećana čak 10.000 puta. Kada bi se model prikazao u stvarnoj razmjeri, njegove nepravilnosti bile bi toliko male da se na planetarnom nivou praktično ne bi mogle uočiti.

Zato neobičan oblik na slici nije fotografija Zemlje niti njen doslovni trodimenzionalni oblik. On je svojevrsna vizualizacija nevidljivog, mapa razlika u gravitacionom polju naše planete.

Zašto gravitacija nije svuda ista

Zemlja nije napravljena od materijala koji je ravnomjerno raspoređen. Negdje se nalaze ogromne planinske mase, negdje duboki okeanski baseni, negdje gušće stijene, a negdje oblasti manje gustine.

Sve te razlike u rasporedu mase utiču na gravitaciono polje.

Veliki planinski lanci, na primjer, predstavljaju ogromne koncentracije materije i mogu da stvore pozitivne gravitacione anomalije. Sa druge strane, okeanski rovovi, neke oblasti niže gustine u Zemljinoj kori i druga područja manje koncentracije mase povezani su sa slabijim gravitacionim signalom.

Zbog toga voda ne „osjeća“ Zemlju kao savršeno pravilnu kuglu. Ona se raspoređuje u skladu sa gravitacionim poljem.

I tu dolazimo do suštine geoida. Izraz „srednji nivo mora“ često se koristi kao jednostavno objašnjenje geoida, ali je geoid precizniji pojam.

Ako zamislimo da možemo da uklonimo vjetrove, morske struje, talase i druge faktore koji stalno pomjeraju vodu, površina koju bi okean tada zauzeo pod uticajem Zemljine gravitacije predstavljala bi približnu fizičku predstavu geoida.

Zato geoid služi kao veoma važna referentna površina za određivanje nadmorskih visina.

Geoid nije isto što i nivo mora. On nije jednostavna geometrijska površina poput savršene sfere ili elipsoida, već površina koja je povezana sa stvarnim gravitacionim poljem Zemlje.

Geoid važan za mjerenje visine

Kada kažemo da se neki grad, planina ili objekat nalazi, na primjer, na 500 metara nadmorske visine, potrebno je imati pouzdanu referentnu površinu od koje se ta visina mjeri.

Ta površina ne može da bude jednostavno zamišljena savršena sfera.

Geodete zato koriste geoid kao osnovu za preciznije određivanje visina. NASA navodi da poznavanje geoida ima primjenu u geodeziji, kartografiji i mjerenju terena, uključujući planiranje puteva i određivanje granica.

Drugim riječima, geoid nije samo zanimljiva naučna vizualizacija. On ima veoma praktičnu ulogu u načinu na koji mjerimo i opisujemo Zemljinu površinu.

Novi NASA-in model možda izgleda dramatično, ali stvarne razlike su mnogo manje.

Prema podacima koje NASA koristi za ovu vizualizaciju, visina geoida u odnosu na referentni oblik kreće se od približno +85 metara na području Islanda do −106 metara u oblasti južne Indije. Ali ni te brojke ne znače da Zemlja ima brda i rupe visoke stotinak metara u onom obliku u kojem ih vidimo na 3D prikazu. Radi se o razlikama geoidne visine, a vizualizacija ih dodatno dramatično uvećava.

Kada bi se sve te razlike prikazale u stvarnoj razmjeri, geoid bi izgledao izuzetno glatko.

Sateliti „mjere“ nevidljivu Zemlju

Ovakvi modeli ne nastaju samo na osnovu fotografija Zemlje iz svemira. Za njih su potrebna veoma precizna mjerenja gravitacionog polja.

Novi NASA-in prikaz zasnovan je na modelu gravitacionog polja GOCO06s, koji je napravljen korišćenjem satelitskih podataka. U njegovu izradu uključeno je više od milijardu mjerenja prikupljenih tokom 15 godina sa 19 satelita. Među njima su i podaci misija GRACE, koju su zajedno razvili NASA i njemački centar za vazduhoplovstvo, i evropske misije GOCE.

Misija GRACE bila je posebno značajna, jer je omogućila globalno praćenje promjena u Zemljinom gravitacionom polju. Sateliti su mogli da registruju veoma male promjene izazvane promjenama u raspodjeli mase na Zemlji.

To znači da se iz svemira može otkriti nešto što ljudsko oko nikada ne bi moglo da vidi: kako je masa naše planete raspoređena i kako ta raspodjela oblikuje njeno gravitaciono polje.

Pratite nas na našoj Facebook i Instagram stranici i X nalogu.