Prvi put pronađen drevni ljudski DNK očuvan na zidovima pećina

Praistorijska pećinska umjetnost predstavlja jedan od najvažnijih tragova o nastanku ljudske kreativnosti, ali je do sada bilo gotovo nemoguće povezati crteže i gravure s ljudima koji su ih stvorili.

Za razliku od predmeta koji se pronalaze u arheološkim slojevima i koji često sadrže ostatke drevne DNK, pećinska umjetnost nalazi se na zidovima, bez neposredne veze sa sedimentima koji omogućavaju genetičke analize. Upravo zbog toga ovaj dio ljudske kulturne baštine do sada je bio, kako navode autori, „izvan domašaja paleogenetike“.

Međunarodni tim naučnika sada je, u studiji objavljenoj u časopisu Nature Communications, pokazao da ljudski DNK može da ostane očuvan na zidovima pećina hiljadama godina.

„Iako ne možemo direktno da povežemo tragove drevnog ljudskog DNK koje smo pronašli sa stvaranjem pećinske umjetnosti“, objašnjava Alba Bosoms Mesa, evolucioni antropolog sa Instituta za evolucionu antropologiju „Maks Plank“ (MPI-EVA).

„Ovo je prvi dokaz da ljudski DNK može da ostane očuvan na zidovima pećina hiljadama godina“, dodaje Bosoms Mesa.

Analizirano 11 pećina u Španiji i Portugaliji

Istraživanje je sprovedeno u okviru projekta First Art, čiji je cilj da se savremenim metodama prouči najstarija pećinska umjetnost na svijetu.

Naučnici su analizirali 24 panela sa pećinskom umjetnošću u 11 pećina u Španiji i Portugaliji. Među njima su bili jednostavni geometrijski oblici, linije, figurativni prikazi i otisci šaka.

Pored zidova, ispitivani su i sedimenti s podova pećina, gdje su se, kako se pretpostavlja, pripremali pigmenti, kao i ptičija kost obojena crvenim okerom, za koju se smatra da je služila kao svojevrsni aerograf – mali ručni alat.

Tokom analize otkriven je i DNK kita na jednom lokalitetu, što, prema autorima, ukazuje da su ove životinje vjerovatno bile lovljene radi ishrane.

Od ukupno 120 uzoraka sa zidova pećina, samo pet je sadržavalo ljudski DNK.

Samo dva uzorka sadržavala su isključivo ljudski genetski materijal, što ukazuje da je on najvjerovatnije dospio direktnim kontaktom, poput dodira rukama, pljuvačke prilikom upotrebe koštanog aerografa ili drugih tjelesnih tečnosti.

Preostala tri uzorka sadržavala su i životinjski DNK, što ukazuje da su genetski tragovi vjerovatno doneseni vodom.

Zanimljivo je da su četiri od pet pozitivnih uzoraka pronađena na neobojenim dijelovima pećinskih zidova, koji su u istraživanju služili kao kontrolni uzorci.

Istovremeno, sa koštanog aerografa nije izdvojen drevni DNK, najvjerovatnije zato što je signal bio prekriven savremenom ljudskom kontaminacijom.

Nova mogućnost za istraživanje praistorijskih ljudi

Samo jedan panel sa pećinskom umjetnošću dao je drevni ljudski DNK, što ukazuje da je ovakvo očuvanje rijetko.

Međutim, uzorak je bio prekriven kalcitom, mineralom koji gradi krečnjak i mermer, pa naučnici smatraju da bi upravo takva mjesta mogla biti najperspektivnija za buduća istraživanja.

„S obzirom na ogromnu osjetljivost savremenih tehnika analize drevnog DNK, željeli smo da provjerimo da li ova vrsta kontakta može da ostavi tragove DNK u pećinskoj umjetnosti, što bi nam potencijalno omogućilo da dobijemo genetske profile njenih stvaralaca“, navodi arheolog i stručnjak za pećinsku umjetnost Hipolito Koljado Hiraldo, koautor studije.

Analize su pokazale da je DNK izdvojen u pećini Kovaron u Španiji pripadao savremenom čovjeku i zapadnoj lovačko-sakupljačkoj genetskoj grupi, koja je bila rasprostranjena na Pirinejskom poluostrvu.

Autori ističu da će biti potrebno dodatno usavršiti metodologiju.

„Iako su prvi rezultati ohrabrujući, mislim da bi naš prioritet sada trebalo da bude usavršavanje metoda i razumijevanje uslova u kojima možemo očekivati veću stopu uspjeha“, kaže Alba Bosoms Mesa.

Istraživači vjeruju da bi buduća ispitivanja mogla da ponude odgovore na nova pitanja.

„Ko je dodirnuo ovaj zid? Da li je to bio muškarac ili žena? Kojoj populaciji su pripadali? Koliko su daleko drevni ljudi zalazili u duboke pećinske sisteme?“, pita Matijas Majer, paleogenetičar sa Instituta „Maks Plank“ i jedan od rukovodilaca istraživanja.

On zaključuje:

„Ovo je tek početak.

Sada znamo da su zidovi pećina genetske arhive prošlog ljudskog prisustva. Sljedeći korak je testiranje većeg broja lokaliteta, različitih stilova umjetnosti i tehnika, posebno otisaka šaka i figurativne umjetnosti u pećinama s dobrim uslovima za molekularno očuvanje, u mjeri u kojoj to dozvoljava minimalno invazivno uzorkovanje.“

Pratite nas na našoj Facebook i Instagram stranici i X nalogu.