Baltičko more pred kolapsom: Zašto decenije zaštite nisu dovoljne?

Kvalitet vode u Baltičkom moru ne pokazuje značajno poboljšanje, uprkos višedecenijskim mjerama zaštite i smanjenju zagađenja hranljivim materijama, upozorio je Institut za istraživanje Baltičkog mora "Lajbnic" iz Varnemindea (IOV).

Ključni problemi Baltičkog mora: Zašto oporavak izostaje?

• Kvalitet vode u Baltičkom moru ne pokazuje značajno poboljšanje uprkos decenijama zaštite.
• Kombinacija klimatskih promjena, cvjetanja algi i hemijskih procesa sprječava oporavak ekosistema.
• Baltičko more je postalo jedna od najvećih "mrtvih zona" na svijetu zbog eutrofikacije.
• Smanjenje dotoka fosfora i azota nije dovelo do značajnog poboljšanja kvaliteta površinskih voda.
• Specifična slojevitost vode i rijetki prodori svježe morske vode otežavaju dotok kiseonika u dubine.
• Zagrijavanje vode smanjuje kapacitet vezivanja kiseonika i ubrzava njegov utrošak, šireći mrtve zone.
• Preporučuje se dodatno smanjenje unosa hranljivih materija i obnova prirodnih filtera.

Naučnici navode da kombinacija klimatskih promjena, cvjetanja algi i unutrašnjih hemijskih procesa sprječava oporavak ovog ekosistema, uz poziv na strože upravljanje vodnim resursima.

Eutrofikacija: Tihi ubica Baltika

Baltičko more se više od pola vijeka suočava sa eutrofikacijom, procesom prekomjernog obogaćivanja vode azotom i fosforom, što dovodi do cvjetanja algi, smanjenja kiseonika i gušenja živog svijeta, zbog čega je postalo jedno od najvećih "mrtvih zona" na svijetu.

Razgradnjom viška algi oslobađa se velika količina ugljen-dioksida, što dodatno snižava pH vrijednost morske vode i povećava rizik od zakiseljavanja.

Napori za smanjenje zagađenja: Da li su dovoljni?

Iako su, prema podacima IOV-a, od osamdesetih godina prošlog vijeka dotoci fosfora iz rijeka smanjeni za oko 50 odsto, a azota za oko 30 procenata, naučnici navode da "nije zabilježeno značajno poboljšanje" kvaliteta površinskih voda.

Prema podacima Helsinške komisije za zaštitu Baltičkog mora (HELCOM), u okviru Akcionog plana za Baltičko more, ukupno opterećenje fosforom u centralnom dijelu mora smanjeno je sa više od 20.000 tona godišnje 1995. na oko 12.400 tona 2017. godine.

Zašto je Baltičko more poseban slučaj?

Međutim, Baltičko more je, kako se pojašnjava, specifično po tome što je blago slano i slojevito lakša, manje slana voda zadržava se na površini, dok se gušća i slanija nalazi u dubljim slojevima, što otežava dotok kiseonika iz atmosfere u dubine.

"Razgradnja organske materije često dovodi do iscrpljivanja kiseonika u dubinama, koje se samo povremeno provjetravaju rijetkim prodorima slane vode iz Sjevernog mora", navodi se u izvještaju.

Neuobičajeni fenomeni: Kada more izbacuje vodu

Početkom februara zabilježen je neuobičajen fenomen kada je 275 milijardi tona vode "potisnuto" iz Baltičkog mora, što je dovelo do pada nivoa za 67 centimetara, usljed dugotrajnih istočnih vjetrova i specifičnih meteoroloških uslova, saopštio je Institut za okeanologiju Poljske akademije nauka.

Očekuje se da bi po završetku tog meteorološkog obrasca moglo da dođe do priliva slane, kiseonikom bogate vode iz Sjevernog mora, što bi privremeno moglo da ublaži stanje u takozvanim "mrtvim zonama".

Ipak, naučnici upozoravaju da bi efekti bili ograničenog trajanja.

Klimatske promjene: Još jedan udarac za Baltik

Pored zagađenja hranljivim materijama iz poljoprivrede, otpadnih voda i industrije, klimatske promjene dodatno pogoršavaju situaciju. Temperatura površinskih voda u centralnom basenu porasla je za gotovo dva stepena od 1960. godine, a zagrijavanje je zabilježeno i u dubljim slojevima.

Toplija voda vezuje manje kiseonika, a njegov utrošak je brži, što povećava rizik od širenja mrtvih zona.

Začarani krug: Uloga fosfora u krizi

Izvještaj upozorava i na dugoročne posljedice ciklusa fosfora. U uslovima bez kiseonika, fosfati se oslobađaju iz sedimenta i ponovo ulaze u vodu, čime se održava začarani krug eutrofikacije.

Institut preporučuje dodatno smanjenje unosa hranljivih materija, obnovu prirodnih obalskih filtera poput laguna, fjordova i estuara, kao i primjenu mjera zasnovanih na prirodi, uključujući obnovu morske trave i kontrolisani uzgoj mikroalgi radi uklanjanja viška nutrijenata, prenosi Telegraf.

Pratite nas na našoj Facebook i Instagram stranici i X nalogu.