Sveti Sava oslonac umjetnicima

BANjA LUKA - Sveti Sava i njegovo djelo bili su inspiracija mnogim autorima, koji su stvorili neka od najljepših djela iz oblasti likovnih umjetnosti i književnosti.

Prema riječima istoričara Aranđela Smiljanića, Sveti Sava je mnogo toga uradio za srpsku državu i crkvu, tako da nije nikakvo iznenađenje što se danas toliko spominje i slavi.

- Srpski svetitelj je inspiracija kako za djela popularne kulture, tako i ona takozvane elitne. Ljudi proslavljaju njegovo ime kroz razne vidove porodičnih slava, svetkovina po školama, ali i putem književnosti, muzike i likovnih umjetnosti - rekao je Smiljanić.

Književni kritičar dr Duško Pevulja istakao je da je Sveti Sava, pored svih drugih utemeljenja koje je ostavio srpskom narodu, kulturi i duhovnosti, stvarni začetnik srpske književnosti.

Kao jedan od dva nukleusa na kojima počiva srpski narod, pored kosovskog mita, dodao je on, Sveti Sava i svetosavlje kao tema i inspiracija neprestano privlače pažnju. 

- Može se govoriti o njegovom posrednom prisustvu kroz različite ideje i tematizacije i onom neposrednom gdje je njegova neponovljiva ličnost i značaj za srpski narod predmet najdirektnijih opservacija u srpskoj literaturi - naglasio je Pevulja.

On posebno ističe narodnu književnost, gdje dolazi do izražaja ona dimenzija Savine ličnosti kada ga narod u svojoj potrebi za pričanjem doživljava kao svoga, nekoga ko mu je blizak.

- Sveti Sava i svetosavlje predmet su pjesničkog interesovanja i naših najvećih pjesnika, Alekse Šantića, Desanke Maksimović, Vaska Pope, Miodraga Pavlovića, Ljubomira Simovića. Matija Bećković u svojim besjedama i pjesmama govori o suštini i veličini svetosavlja u istoriji srpske kulture, književnosti i duhovnosti - kazao je Pevulja.

Poznato je interesovanje srpskih slikara iz doba romantizma za kompozicije i teme vezane za lik Svetog Save.

Najizrazitiji predstavnici ovog slikarstva bili su Paja Jovanović, Uroš Predić i Stevan Aleksić.

- To je bilo vreme velikih istorijskih kompozicija. Slika Paje Jovanovića je velikih dimenzija i tu je srpski svetitelj više slikan u stilu tadašnjeg vremena, više kao svešteno lice u bogatoj odeždi, a ne kao monah, na jednom bogatom, pozlaćenom prestolu - rekla je istoričarka umjetnosti Vidosava Grandić.

Ona je dodala da lik Svetog Save nije slikan u onom izvornom obliku kakav je predstavljen na mileševskoj fresci.  

- Radi se o ulepšanoj romantičarsko-realističnoj kompoziciji sa svim odlikama slikarstva tog vremena.

Delo "Spaljivanje moštiju Svetog Save" Stevana Aleksića je više posvećeno svetlosti koja tom slikom dominira, toj vatri spaljivanja moštiju - istakla je Grandićeva.

Uticaj svetosavlja izražen je i kod slikara srednje generacije.

- Bilo bi vrlo teško izdvajati imena, ali prisustvo svetosavlja svakako se oseća u radovima srednje generacije slikara, koja neguje taj svetosavski duh i inspiriše ga na određeni način. To ne mora direktno da bude lik Svetog Save. Reč je o umetnicima koji su se posvetili ikonopisanju, freskoslikarstvu, mozaiku - naglasila je Grandićeva.

Savremeno doba

U poslijeratnom periodu, i pored istorijskih reminiscencija u slikarstvu, Vidosava Grandić kaže da nije primijetila kod mladih umjetnika da im je tema lik Svetog Save, osim ako to nisu naručene ikone. 

- Savremena umjetnost diktira druge teme, druge načine izražavanja i pristupe likovnoj tematici - objasnila je Grandićeva.

Pratite nas na našoj Facebook i Instagram stranici i X nalogu.