Sudbonosan početak Instituta za srpski jezik

Zaštita srpskog jezika u BiH, kao najvažnijeg nacionalnog duhovnog bogatstva, mora biti institucionalna i može se voditi samo naučnim činjenicama.

Rekla je to prof. dr Milanka Babić sa Filozofskog fakulteta iz Istočnog Sarajeva na Okruglom stolu “Jezik i pismo u Republici Srpskoj”, koji je organizovala Akademija nauka i umjetnosti Republike Srpske.

Srpski jezik je ugrožen u BiH, jer Srbija i Republika Srpska ne shvataju ili ne pokazuju da shvataju da je spor o jeziku važan ne samo za srpsku kulturu nego i za opstanak srpskog naroda, istakla je Babićeva.

Ugledni lingvista prof. dr Miloš Kovačević na predavanju u organizaciji Matici srpske Republike Srpske, koje je bilo uvod u Okrugli sto, istakao je da je BiH uspjela da razbije ono što je najbitnije za opstanak srpskog jezika, a to je jedinstvo srpskog jezičkog i kulturnog prostora.

- Stanje u BiH na političkoj i lingvističkoj sceni je identično. Kad odete na Filozofski fakultet u Sarajevo danas svi govore o bosansko hrvatsko srpskom jeziku kao prelaznoj fazi, a to je vrlo kobna faza, jer taj naziv jezika je podloga za bosanski jezik. Kad god treba da se osamostaljuje naziv jezika uvijek se osamostaljuje prvi dio tog naziva. Tako će polako “bhs” biti bosanski jezik - rekao je Kovačević.

Republika Srpska da bi se izborila za status srpskog jezika i opstala mora da ima Institut za srpski jezik. Profesor Kovačević podsjetio je da već godinama ukazuje na to o čemu je “Glas Srpske” pisao u više navrata.

- U ovom trenutku Institut najviše može pripomoći srpskom jeziku u Republici Srpskoj, jer bez Instituta nema istraživanja. Bolonja je počela polako progoniti nauku sa univerziteta. Malo-pomalo na univerzitetu ostaje samo nastava. Ako nemamo institut koji će se baviti jezikom, ne možemo govoriti o statusu srpskog jezika. Najgore je to što postoji institut u Sarajevu koji se predstavlja kao zajednički i što je najgore on se ne zove institut za bosanski nego institut za jezik - rekao je Kovačević.

Dodao je da jedino kod Srba nema saglasnosti između politike i nauke.

Tokom predavanja čulo se da je Republika Srpska već dobila Institut za srpski jezik, što je iznenadilo čak i mnoge profesore srpskog jezika i književnosti i učesnike Okruglog stola.

Predsjednik Akademije nauka i umjetnosti Republike Srpske Rajko Kuzmanović je rekao da je Akademija nauka i umjetnosti u aprilu formirala četiri instituta i to Institut za jezik i književnost, Institut za istoriju, Institut za društvene nauke i Institut za prirodne i biološke nauke.

- Mi se borimo za naš identitet u Republici Srpskoj i BiH. Posebno je značajan Institut za jezik i književnost, jer je u BiH situacija vrlo nepovoljna po srpski jezik, zbog toga što se nastoji provesti teza još iz vremena Austrougarske da se formira zemaljski tj. bosanski jezik. Mi se moramo suprotstaviti takvim shvatanjima, jer jezik je jedinstven, to je srpski. Sve drugo su politički jezici - naglasio je Kuzmanović.

Institut za jezik i književnost će, prema riječima Kuzmanovića, u idućim godinama vrlo intenzivno raditi.

Na čelu Instituta je akademik Slobodan Remetić, koji je istakao da je Institut osnovan, jer je Akademija nauka i umjetnosti svjesna svoje odgovornosti u ukupnom životu Republike, naučnom i kulturnom, kao i njegovanju jezika.

- Jezik deli sudbinu naroda. Postoji puna korelacija između jezika i društvenih prilika u jednom društvu. Ovde je specifičnost u tome što, kada je o književnom jeziku reč, na prostoru između Bugarske i Slovenije desilo se nešto što planeta ne zna. Na temelju jednoga jezika, koji je Vuk Stefanović Karadžić polovinom 19. veka reformisao za potrebe srpskoga naroda i njegove kulture, danas postoji više političkih jezika - objasnio je Remetić.

Ova problematika, po njegovom mišljenju, ima svoja dva aspekta.

- Sa naučne strane stvar je savršeno jasna. To je jedan jezik, a jasno je i sa druge strane. Desilo se da je argument snage nadvladao snagu argumenta. Kada je književni jezik u pitanju tu uvek odlučuje reč politike. Imam običaj da kažem svojim studentima prvo mač, pa pero, dokle mač, dokle pero. Imperatori jednog naroda potpisuju dekrete o reformama jezika. Najbolji slučaj je ruski jezik. Bile su dve reforme njihove ćirilice, prvu je potpisao imperator Petar Veliki 710. a drugu imperator Lenjin 917. godine. Danas na našem jeziku drugi zbijaju svoje redove, homogenizacija katolika u hrvatskom narodu desila se zahvaljujući Vukovom jeziku. Svi muslimani imaju bosanski jezik i u Zenici i u Kaknju i u Kladnju i u Sarajevu i u Novom Pazaru - navodi Remetić.

Učesnici Okruglog stola složili su se da je veliki problem u Republici Srpskoj što je međunarodna zajednica oktroisanim ustavom ukinula termin srpski jezik.

 U Ustavu Republike Srpske nema termina srpski jezik, nego se navodi da postoji jezik srpskog naroda, jezik bošnjačkog i jezik hrvatskog naroda.

Svaki je početak važan, a početak Instituta za srpski jezik je i težak i sudbonosan.

- Sada pravimo dokumente koji su neophodni, ali u svakom slučaju, to je prilika da se institucionalno organizovano istražuje jezička problematika, baština pisana i usmena, jezik i jezička politika. To je prilika i da kadrove podižemo, u punoj saradnji sa srodnim institucijama u Republici Srpskoj, katedrom za srpski jezik u Banjaluci i Istočnom Sarajevu i na srpskom jezičkom prostoru.

Opredjeljenje stručnjaka za srpski jezik i književnost je, kažu, da jezička pitanja rješavaju u okviru politike jedinstvenog kulturnog prostora.

Politički ciljevi

- Mnogo je primjera koji upućuju na to da se u BiH pokušava kvazinaučnim činjenicama rekonstruisati istorija u duhu političkih ciljeva, a ta rekonstrukcija obuhvata i istoriju jezika i njegove standardizacije i prijeti da ugrozi najdragocjeniji kulturni i nacionalni interes našeg naroda u BiH - istakla Milanka Babić.

Pratite nas na našoj Facebook i Instagram stranici i X nalogu.