Stećci krstače vape za zaštitom

LjUBINjE - U vremenu kada se za arheološka istraživanja sve teže izdvajaju sredstva, poduhvat mladog ljubinjskog istoričara Bojana Turanjanina i njegovih kolega vrijedan je pažnje.

Oni su, kao savremeni arheološki "Don Kihoti", sami, bez ičije pomoći, dali izuzetno značajan doprinos istraživanju nekropola i stećaka na području ljubinjske opštine.

Tročlana ljubinjska arheološka ekipa otkrila je 20 novih nekropola, oko 250 stećaka, kao i 13 posebnih tipova stećaka – krstača, čime su potvrdili da ove krstače nisu bogumilski već hrišćanski simbol i treba uložiti mnogo više napora da se oni zaštite.

- U ovaj posao sam ušao 2004. godine kada sam počeo sa radom na Rankovačkoj nekropoli. Sve što sam tada sakupio dugo je čekalo na objavljivanje. Sa kraćim prekidima taj rad je trajao sve do danas. Zajedno sa mojim saradnicima, Radom Likićem i Milošem Đuricom, pronašao sam 20 novih lokaliteta i otkrio 200 neistraženih stećaka, koje smo obradili i koji čekaju dalju publikaciju - kaže Bojan Turanjanin.

Dugogodišnjim rekognistikovanjem terena, čišćenjem i fotografisanjem, iscrtavanjem i iščitavanjem Turanjanin je sakupio izvanrednu dokumentaciju.

Kaže da nije moguće odrediti vrijeme iz koga potiču ova, svojevrsna arheološka otkrića.

- Činjenica je da najveći dio stećaka dolazi s kraja 12. do početka 16. vijeka, a najviše ih je sa kraja 14. i kroz čitav 15. vijek, kada doživljavaju svoj puni procvat. Iz tog perioda su datirane sve nekropole ljubinjskog kraja. Ima stećaka čak iz 12. vijeka - rekao je Turanjanin.

Dodao je da je trebinjska ploča župana Grda iz 12. vijeka.

- Tokom istraživanja došli smo do četiri natpisa koja bi nam mogla znatno pomoći prilikom datacije tih stećaka, kako bismo eventualnim pronalaskom tih ličnosti u dubrovačkom arhivu mogli tačno da odredimo kada su nastali ti stećci - istakao je Bojan Turanjanin.

Na osnovu pojedinih ukrasa stručnjaci su stećke smjestili u prvu polovinu 15. vijeka. Na osnovu kaligrafije slova može se zaključiti da jedan stećak datira s kraja 15. vijeka.

Na jednom stećku istraživači su pronašli grb za koga smatraju da pripada porodici Sanković, koja je sahranjena u Biskupu kod Konjica. Ostalo je da heraldičari potvrde tu njihovu tvrdnju.

Ovim otkrićima prethodile su brojne pripremne aktivnosti koje su vlastitim sredstvima finansirali Bojan Turanjanin, Rade Likić i Mitar Đurica.

- Svi ovi spomenici bili su nepoznati savremenoj nauci, ali su bili poznati seljacima, mještanima tih sela u ljubinjskoj opštini. Obavio sam mnogo razgovora i došao do vrijednih saznanja gdje bi mogla, eventualno, biti neka nekropola. Odličan putokaz su nam bila stara groblja, ruševine nekih crkava u čijim temeljima se nalaze neki od tih stećaka. Uvijek su te crkve imale istočnu apsidu, radilo se, dakle, o pravoslavnim crkvama i, osim u jednom slučaju, radilo se o pravoslavnim grobljima - ispričao je Turanjanin.

Jedna se nekropola nalazila pored muhamedanskog groblja na Vlahovićima, selu na putu između Ljubinja i Bileće.

Bojan Turanjanin, inače postdiplomac na Univerzitetu u Istočnom Sarajevu, kaže da ambicija za dalji rad svakako ima, ali da ukoliko ne bude finansijske podrške, mnoge srednjovjekovne tajne ljubinjskog kraja ostaće neotkrivene.

Doprinos

Pun hvale za posao ljubinjske arheološke ekipe i izložbu njihovih fotografija, koja je nedavno otvorena u Trebinju, bio je arheolog trebinjskog Muzeja Hercegovine Đorđe Odavić.

- Ovom izložbom predstavljen je samo mali dio dokumentacije, odnosno fotografija koje pokazuju stećke krstače, njihovu očuvanost, autentičnu umjetnost, ćirilično pismo, ali i urušenost koja je očigledna i koju treba spriječiti, ne čekajući samo poruke od UNESCO-a. Sreća je što postoje mladi stručnjaci, entuzijasti, koji otkrivaju čitav niz nekropola, što je veliki doprinos afirmaciji kulture uopšte, a time i lokalne sredine - kaže Odavić.

Pratite nas na našoj Facebook i Instagram stranici i X nalogu.