Prosvjeta kao svetionik, pozorišta i muzeji domaćini svjetskim umjetnicima

Teatri, muzeji, horovi, filmski, pozorišni i muzički festivali, ali i umjetnici koji su svijetu predstavili svoje stvaralaštvo u najboljem svjetlu, čine kulturu Republike Srpske.

Vodeće institucije kulture u Srpskoj su Narodno pozorište RS, Narodna i univerzitetska biblioteka RS, Muzej savremene umjetnosti RS, Dječije pozorište RS, Muzej RS, Zavod za zaštitu kulturno-istorijskog i prirodnog nasljeđa RS i Arhiv RS.   

Takođe, veliku ulogu u kulturnom životu Srpske ima i Srpsko prosvjetno i kulturno društvo "Prosvjeta", osnovano 1902. godine, čiji je rad obnovljen 28. juna 1992. godine. Rad "Prosvjete" obuhvata izdavačku djelatnost, obilježavanje značajnih jubileja, kao i objavljivanje "Prosvjetinih" kalendara, a pokrenuta je i edicija "Prosvjetino književno kolo". "Prosvjeta" je organizator važnih kulturnih manifestacija u Srpskoj, među kojima su "Višegradska staza", "Višnjićevi dani" u Bijeljini, "Ćorovićevi susreti" u Bileći i Gacku. 

Pozorišni život Srpske koncentrisan je oko Narodnog pozorišta Republike Srpske, koje je pod nazivom Narodno pozorište Vrbaske banovine počelo sa radom 18. oktobra 1930. godine. Svoj današnji naziv ova teatarska kuća dobila je sa osnivanjem Republike Srpske. Zahvaljujući nacionalnom teatru Srpske osnovan je i međunarodni pozorišni festival Teatar fest "Petar Kočić", koji svake godine u junu okupi pozorišta iz regiona. Apsolutna pobjeda predstave "Radnička hronika" na Susretima pozorišta BiH u Brčkom 2011. godine dovoljno govori o kvalitetu predstava Narodnog pozorišta RS.

Zahvaljujući Muzeju savremene umjetnosti RS mnogi ugledni umjetnici gostovali su u Srpskoj predstavljajući umjetnine koje su obišle svjetske galerije i muzeje. Umjetnička galerija u Banjaluci osnovana je 1971. godine, a obimnošću svojih  zbirki i značajem koji je imala preimenovana je 10. marta 2004. godine, Odlukom Vlade  Republike Srpske, u Muzej savremene umjetnosti Republike Srpske. Među postavkama koje su krasile izložbeni prostor ovog muzeja izdvaja se "Milena Pavlović Barili", koja je obuhvatila stvaralaštvo i lične predmete srpske slikarke svjetskog glasa. U novembru  2007. godine  Komisija za očuvanje  nacionalnih spomenika BiH je dodijelila objektu Muzeja savremene umjetnosti RS status nacionalnog istorijskog spomenika BiH. Kolekcija Muzeja je podijeljena u nekoliko zbirki, i to: slikarstvo, skulptura, grafika i crteži, novi umjetnički mediji i inostrana zbirka.

Izložbeni prostor Muzeja čine stalna postavka i prostor za gostujuće izložbe. U okviru Muzeja djeluju četiri odjeljenja: Odjeljenje zbirki, Odjeljenje dokumentacije, Odjeljenje za pedagoški rad i Odjeljenje izložbene i programske djelatnosti.

Da najmlađi stanovnici Srpske imaju svoje umjetničko carstvo brine se Dječije pozorište Republike Srpske, koje kao teatarska kuća postoji od 30. decembra 1955. godine, a status republičke ustanove dobilo je 1998. Osim predstava za djecu, ovo pozorište ima i predstave za odrasle koje izvodi na večernjoj sceni "Atelje 333". Ansambl Dječijeg pozorišta RS izvodio je svoje predstave širom Evrope, a zahvaljujući ovoj kući u Banjaluku svake godine stižu pozorišta iz cijelog svijeta na Međunarodni festival pozorišta za djecu. 

Muzejsko blago Srpske smješteno je u Muzeju Republike Srpske, čija istorija seže do 26. septembra 1930. godine kada je osnovan pod nazivom Muzej Vrbaske banovine. Odlukom Vlade Republike Srpske, 14. novembra 1992. godine dotadašnji Muzej Bosanske Krajine preimenovan je u Muzej Republike Srpske i proglašen centralnom ustanovom zaštite pokretnih kulturnih dobara. Muzej Republike Srpske ima stalnu izložbenu postavku, a tokom godine organizuje više izložbi, kako onih koji su djelo stručnjaka iz Muzeja, tako i gostujućih postavki.

Arhiv RS, koji je osnovan 1992. godine, obuhvata bivši Arhiv Bosanske Krajine Banjaluka, Regionalni arhiv Doboj i Istorijski arhiv Foča. Arhiv RS uživa status centralne ustanove zaštite kulturnih dobara i prikuplja, štiti, čuva, sređuje, obrađuje i daje na korišćenje arhivsku građu na cjelokupnoj teritoriji Republike Srpske.

Najveća kuća knjiga u Srpskoj je Narodna i univerzitetska biblioteka Republike Srpske, koja je nastala na temeljima Narodne biblioteke kralja Petra Prvog Velikog Oslobodioca, osnovane 25. novembra 1935. Godine 1980. Narodna biblioteka mijenja naziv i postaje Narodna i univerzitetska biblioteka "Petar Kočić". Odlukom Vlade Republike Srpske od 1999. godine, Narodna i univerzitetska biblioteka "Petar Kočić" proglašena je Narodnom i univerzitetskom bibliotekom Republike Srpske "Petar Kočić". Odlukom Vlade Republike Srpske od 7. decembra 1999. godine, Narodna i univerzitetska biblioteka Republike Srpske "Petar Kočić" preimenovana je u Narodnu i univerzitetsku biblioteku Republike Srpske.

O kulturnim dobrima Srpske brine se Republički zavod za zaštitu kulturno-istorijskog i prirodnog nasljeđa. Zavod, osnovan kao regionalni 1976. godine, poslije potpisivanja Dejtonskog sporazuma, 1995. godine, organizovan je na republičkom nivou. Ova institucija ima kontinuiran zadatak da evidentira, zaštiti, te da vodi centralni registar kulturnih, istorijskih i prirodnih spomenika. Takođe, Zavod se bavi i istraživanjem i promocijom kulturnog, istorijskog i prirodnog nasljeđa Republike Srpske.

Đurđevdanski festival

Đurđevdanski festival dječije pjesme, koji se u Banjaluci održava od 1994. godine, jedna je od manifestacija koje su stasavale zajedno sa Srpskom. Koncipiran kao autorski festival, predstavlja jedan od najkvalitetnijih festivala u oblasti dječije muzike u ovom dijelu Evrope. Organizator ove međunarodne muzičke manifestacije je Radio-televizija Republike Srpske. S obzirom na to da je to zahtjevan i složen projekat, u pripremi i realizaciji festivala učestvuje veliki broj kompozitora, aranžera, tekstopisaca, producenata, scenografa, kostimografa, dizajnera, glumaca, te brojna televizijska ekipa.

Monodrama Srpske

Jedna od značajnih kulturnih manifestacija u Srpskoj je festival Monodrama Srpske, osnovan 1995. godine kao Festival jednog glumca, u tadašnjem Srpskom Sarajevu. U Festival malih scena - Monodrama Srpske prerastao je 2004. godine. Pozorišna manifestacija svake godine okupi teatre iz regiona, a na repertoaru su, osim monodrama, i dramske predstave drugih žanrova.

Hor "Banjalučanke"

Ženski kamerni hor "Banjalučanke", osnovan u Banjaluci 1977. godine, čije je umjetničko rukovodstvo od 2004. godine preuzeo kompozitor i dirigent Mladen Matović, donoseći nešto drugačiji repertoarski pristup, nastupao je na brojnim međunarodnim festivalima. U prethodnih pet godina hor je osvojio čitav niz značajnih priznanja i nagrada, među kojima su zlatna medalja i pobjeda na Internacionalnom horskom takmičenju "Anton Bruckner 2009", osvojene zlatne medalje na horskim takmičenjima u Veneciji i na Malti, kao i srebrna medalja na Svjetskoj horskoj Olimpijadi u Kini.  

Mladen Miljanović

Akademski slikar Mladen Miljanović, dobitnik značajnih nagrada, među kojima su "HenkelArt Award" iz Beča i "Zvono" - nagrada za mladog umjetnika, na reprezentativan način predstavlja Srpsku u svijetu. Miljanović je samostalne izložbe imao u Berlinu, Beču, Parizu, Gracu, Hegenhajmu, Ljubljani, Sarajevu, Banjaluci. On je najmlađi slikar iz Republike Srpske koji je svoje stvaralaštvo predstavio samostalno širom Evrope, a u okviru grupnih izložbi i u Americi. 

Trebinjski festivali

Trebinje zauzima značajno mjesto na mapi kulturnog života Srpske, a u ovom gradu održavaju se "Dučićeve večeri poezije", "Dučićev dan", kao i smotra amaterskih pozorišta "Festival festivala". Tradicionalni skup likovnih umjetnika, koji se održava od 2005. godine u okolini Trebinja, u Lastvi, traje deset dana i dovodi u Hercegovinu eminentne likovne stvaraoce.

"Lut fest" i "Prvi kadar"

Međunarodni festival lutkarskih pozorišta za djecu "Lut fest" u Istočnom Sarajevu održava se od 2000. godine i zauzima značajno mjesto u kulturnoj politici Republike Srpske. Do sada je na festivalu učestvovalo 110 pozorišta iz 27 zemalja. Istočno Sarajevo od 2008. godine ima i festival "Prvi kadar", koji je prvi put održan pod nazivom Prvi eksperimentalni festival najboljih dokumentarnih, kratkometražnih i animiranih filmova. Već prve godine opravdao je epitet prikazujući najbolja ostvarenja dokumentarnog filma.

Srpsko pjevačko društvo "Jedinstvo"

Srpsko pjevačko društvo "Jedinstvo" iz Banjaluke, jedno od najstarijih društava u Republici Srpskoj, postoji od 1893, a 1992. godine obnovljen je rad ovog društva, dok je Mješoviti  hor veoma brzo zauzeo istaknuto mjesto u muzičkom životu Srpske. "Jedinstvo" je nosilac tri visoka odlikovanja: Ordena Svetog Save, Ordena Njegoša  i Ordena Svetog Andreja. "Jedinstvo" je potvrdilo visoke umjetničke domete na koncertima održanim širom svijeta, u Grčkoj, Kini, Rusiji... Hor nastupa pod dirigentskom palicom Nemanje Savića, a postoji i Dječiji hor "Jedinstvo", kojim diriguje Jasna Antonić.

"Srbadija"

Srpsko crkveno pjevačko društvo - hor "Srbadija" i dirigent, glavni stub i oslonac društva Desanka Trakilović, zaslužni su što se za Bijeljinu i Republiku Srpsku čuje na najljepši način širom svijeta. Rad "Srbadije" obnovljen je početkom devedesetih godina, pod budnim okom dirigenta hora Desanke Trakilović. Među priznanjima "Srbadije" su srebrna i bronzana medalja na Horskoj olimpijadi u Lincu.

"Jazavac"

Gradsko pozorište "Jazavac" iz Banjaluke, iako postoji od 2006. godine, uspjelo je da svoje predstave odigra na svjetskim scenama. Svjetsku premijeru predstave "Braća" pozorište "Jazavac" odigralo je na Brodveju u Njujorku, a komad je evropsku premijeru doživio u Italiji. "Jazavac" je osnovan zahvaljujući entuzijazmu tri mlada glumca iz Banjaluke, Mariju Lukajiću, Dragani Marić i Dejanu Zoriću.

Pratite nas na našoj Facebook i Instagram stranici i X nalogu.