Novi doživljaji i susreti u riznici slikarstva

BEOGRAD - Izložbeni prostor Galerije SANU vjerovatno nikada nije djelovao skučenije nego u periodu od 7. septembra do juče, kada je zatvorena izložba "Sto godina srpske umetnosti".

Rijeka posjetilaca svakodnevno se slijevala kroz vrata ove galerije. Neupućeni prolaznik vjerovatno nikada ne bi pomislio, imajući u vidu još uvijek svježa sjećanja na redove za ulje, mlijeko i hljeb, da je, zapravo, riječ o ljudima koji hoće da vide – slike.

Antologijski pregled srpske umjetnosti od 1850. do 1950. godine iz zbirke Narodnog muzeja, dočaran kroz 130 radova više od 50 umjetnika, na najljepši način je pokazao kako umjetnička stremljenja kod Srba u tom periodu nimalo nisu zaostajala za tadašnjom evropskom praksom.

Od 7. do 20. septembra posjetioci su u galerijskom dijelu postavke mogli da pogledaju djela nastala u 19. vijeku. Od 20. septembra do 4. oktobra predstavljena su djela umjetnika koji su stvarali tokom prve tri decenije 20. vijeka, a od 4. do 18. oktobra djela nastala tokom četvrte i pete decenije prošlog vijeka. Izbor obuhvata slike i crteže Konstantina Danila, Katarine Ivanović, Đure Jakšića, Paje Jovanovića, Uroša Predića, Nadežde Petrović, Save Šumanovića, Milene Pavlović-Barili, Milana Konjovića, Đorđa Andrejevića Kuna, Petra Lubarde i mnogih drugih.

Rukovodeći se stilskom hronologijom, izložba je započela djelima iz Zbirke srpskog slikarstva 18. i 19. vijeka, radovima onih umjetnika koji su pod uticajem ranije bečke, a potom i minhenske Akademije i njihovih priznatih profesora, slijedili akademske tradicije najprije nazarenskih i bidermajer načela, potom i romantizma, klasicizma i realizma s kraja 19. i na samom početku 20. vijeka. Kroz najveći broj djela koja su prezentovana na ovoj izložbi, a koja se čuvaju u Zbirci jugoslovenskog slikarstva 20. vijeka, predstavljeni su svi oni umjetnici koji su svojim dosljednim angažovanjem u aktuelnim evropskim umjetničkim tokovima, baziranim na iskustvima različitih pravaca, od impresionizma, ekspresionizma i kubizma, preko secesije i simbolizma, međuratne avangarde i socijalne umjetnosti, sve do poslijeratnog intimizma i radikalnih modernističkih stremljenja iz ranih 1950-ih, kako u svojoj sredini tako i na međunarodnoj sceni, na autentičan način doprinijeli formiranju aktuelnog, univerzalnog umjetničkog jezika. Slikarski segment proširen je i crtežima i grafikama iz Kabineta grafike Narodnog muzeja u Beogradu, koji je u formi skica ili samostalnog djela pratio najznačajnije umjetničke pojave i stilove u rasponu od sto godina.  

Jedan od autora izložbe, Petar Petrović bavio se 19. vijekom. Na izložbi je predstavio 34 djela srpskog slikarstva iz perioda od 1840/50. do 1900. iz Zbirke srpskog slikarstva 18. i 19. vijeka Narodnog muzeja u Beogradu.

- Teško je, skoro nemoguće, među ta 34 dela 19. veka izvući recimo pet najboljih, jer je kriterijum kod svakog drugačiji i svako delo je vredno na svoj način. Ipak, ako bismo pratili razvojnu nit srpskog slikarstva od sredine pa do kraja 19. veka, morali bismo istaći bar ona koja se izdvajaju svojom osobenošću i koja su na neki način ostavila traga u vremenu kada su nastala. Hronološki gledano, među prvima, na počasnom mestu, kako i priliči jednoj dami, jeste Katarina Ivanović sa svojim izvanrednim "Autoportretom" - istakao je Petrović.

On je dodao da je odmah do djela Katarine Ivanović čuveni portret "Devojke u plavom" Đure Jakšića, zatim jedno od najsnažnijih djela epohe realizma "Anatom" Đorđa Krstića, dok su posljednja dva "rezervisana" za velike majstore istorijskog slikarstva akademskog realizma, Uroša Predića sa djelom koje govori o sudbini naroda na našim prostorima "Hercegovački begunci" i Paje Jovanovića sa djelom "Borba petlova", koje se ubraja u jedno od najviše reprodukovanih slika u srpskoj umjetnosti uopšte.

Kustoskinja Ljubica Miljković obradila je 20. vijek.

- Ako posmatramo delo Nadežde Petrović, rodonačelnice srpske moderne, videćemo da je ona stvarala ekspresionističke slike u isto vreme kada su to radili umetnici u Nemačkoj i Francuskoj - rekla je Ljubica Miljković.

Prema njenim riječima, putem doajena srpske umjetnosti Save Šumanovića se "lomila epoha".

- On se u to vreme družio sa značajnim umetnicima tog doba, između ostalog i sa Pikasom. Zanimljivo je da su Šumanovićevi modeli bili Kiki i Ajša, vodeći modeli slikara, u tom trenutku, u Parizu - istakla je Miljkovićeva. Veoma značajno ime srpskog slikarstva, dodala je ona, jeste i Petar Lubarda, koji 1951. godine stvara djela koja su nagrađena na gotovo svim najznačajnijim smotrama u svijetu.

- Na taj način, on je potpuno otvorio vrata i uveo srpsku umetnost u svet, tokom druge polovine 20. veka - zaključila je Miljkovićeva.

Prostor Galerije SANU bio je prilagođen i doživljaju otkrića i uzbudljivom susretu sa umjetnošću, podjelom u dva dijela – na prostor riznice i reprezentativan izložbeni prostor. Postavka je dočaravala bogatstvo zbirki Narodnog muzeja, simulirajući riznicu iz koje je izabrano najbolje od najboljeg, riznicu koja se preliva u izdvojeni izložbeni prostor, nudeći stalno nova saznanja i nove doživljaje, omogućavajući stalno nove susrete.

Od Rumunije do Španije

Izložbu je pratio obiman katalog, na 220 stranica, sa uvodnim tekstovima autora Ljubice Miljković, Petra Petrovića i Gordane Stanišić, kao i reprodukcijama svih djela koja prikazuju umjetničke tendencije tih stotinu godina. Postavka je prije Beograda bila predstavljena u Nacionalnom muzeju Rumunije u Bukureštu, gdje je izazvala ogromno interesovanje, a planirano je da ove slike vidi i publika u Španiji, Poljskoj i drugim državama.

Pratite nas na našoj Facebook i Instagram stranici i X nalogu.