Misaono previranje i borba mišljenja

MOSKVA - Ruski pisac Fjodor Mihajlovič Dostojevski rođen je na današnji dan 1821. godine.

Hapšen je kao učesnik utopijsko-socijalističkog kružoka Mihaila Petraševskog-Butaševiča zbog revolucionarnih planova i osuđen na smrt 1849, ali je kazna zamijenjena progonstvom u Sibir, gdje je proveo deset godina. Njegova rana djela ("Bijedni ljudi", "Poniženi i uvrijeđeni") inspirisana su socijalnim tragedijama malih ljudi. Osnovne odlike njegove literature su psihološke analize, traganje za korijenima ljudske tragike, a fenomen religioznosti je glavna preokupacija njegovih djela.

Dostojevski je nastojao da njegova književnost bude i filozofija i politika, i religija i nauka. Izuzetan uticaj pisca na savremenu književnost i njegovo prelomno značenje u istoriji književnosti proizlazi iz načina na koji je on uspio da književno "oblikuje život" samih ideja. Misaoni stavovi, filozofski problemi i ideološka pitanja u njegovim djelima do te mjere "oživljavaju" da i savremeni čitalac osjeća kako se tu govori o kretanju njegovih vlastitih misli, onih misli o kojima na određeni način govori i njegova vlastita sudbina.

Pitanja o kojima raspravljaju junaci Dostojevskog imaju toliku važnost da o njima uvijek zavisi "biti ili ne biti" jednog stvarnog, konkretnog čovjeka, čovjeka koji se, takoreći, pojavljuje pred nama obuzet smislom vlastitog života. Rasprave koje vode likovi romana nikad nisu nalik ispraznom nadmetanju razlozima i nadmudrivanju.

Romani Dostojevskog, i pored sve svoje filozofičnosti, nisu filozofija; oni su književnost koja to iskustvo može da prenese čitaocima jedino i isključivo na onaj način kakav pripada samo umjetničkoj književnosti. On je začetnik jednog razvoja u umjetničkoj prozi koji misaono previranje i borbu mišljenja čini svojom centralnom temom. Zbog toga se struktura savremene književnosti naprosto ne može razumjeti bez Dostojevskog. Ko nije pročitao njegove romane, teško može da shvati ono o čemu se radi u savremenoj prozi i o čemu to zapravo njen veliki dio govori.

Očevo ubistvo

Otac Fjodora Mihajloviča Dostojevskog bio je mali tiranin koga su ubili pod nepoznatim okolnostima. Istraživači književnih djela Dostojevskog obično vide autobiografsku crtu u odnosu koji Ivan Karamazov ima prema ubistvu svoga oca: iako Ivan nije bio pravi ubica, svojim mlitavim stavom, i stoga što nije spriječio ubistvo iako je to mogao učiniti, on je na neki način kriv za smrt oca. Prema tim kritičarima, izlazi da je Dostojevski cijelog života patio od sličnih osjećaja posredne krivice jer je njegovog oca ubio njegov kočijaš.

Pratite nas na našoj Facebook i Instagram stranici i X nalogu.