Izazov arheoloških nalazišta Srpske

BANjA LUKA - Spomenike kulture ne čuvaju samo zavodi, muzeji, institucije zaštite. O njima bi trebalo da brine kompletno stanovništvo. Ako se nasljeđe već ne može čuvati, bar da se ne uništava. Ljudi u ovim vremenima ipak postaju svjesni svog kulturnog nasljeđa, bez obzira na to iz kojeg je ono perioda.

Ovo je za "Glas Srpske" rekla načelnik Odjeljenja za istraživanje, valorizaciju i dokumentaciju Republičkog zavoda za zaštitu kulturno-istorijskog i prirodnog nasljeđa Ljubica Srdić. Prema njenim riječima, na prostoru Republike Srpske nalaze se materijalni ostaci civilizacija iz svih istorijskih razdoblja.

- Još prije 20 i više godina počela su proučavanja paleolitskih lokaliteta, međutim, posljednjih četiri-pet godina sa kolegama iz Kembridža radimo na projektu "Paleolit sjeverne Bosne". Do sada smo izvršili dvije kampanje arheoloških istraživanja, kod Kulaša i Klašnica, čiji je cilj da se rekognosciranjem utvrdi postojanje paleolitskih lokaliteta. Nakon toga trebalo bi da se izvrše arheološka iskopavanja, kojim bi se potvrdila pretpostavka o velikom broju paleolitskih lokaliteta iz tog perioda - rekla je Srdićeva.

Do sada je, dodala je ona, ispitan prostor dolina rijeka Usore, Bosne i Vrbasa, a ove godine u planu je rad u dolinama rijeka Sane i Une.

- U istraživanjima koja smo do sada izvršili pokazalo se da imamo mnogo paleolitskih lokaliteta na tom prostoru. Evidentirali smo 133, što je vrlo značajan podatak, koji govori da jedino veća gustoća paleolitskih nalazišta postoji u južnoj Francuskoj. Takođe, pronašli smo i 70 novih lokaliteta - naglasila je Srdićeva.

Jedan od najznačajnijih praistorijskih je Donja dolina, koja kao nalazište ima kontinuitet od gotovo hiljadu godina. Pored ostataka iz paleolitskog razdoblja, u Republici Srpskoj postoje nalazišta koja potiču iz neolitskog razdoblja, rimskog perioda, kao i iz ranog, razvijenog i kasnog srednjeg vijeka.

- Na ovom prostoru zastupljene su gotovo sve neolitske kulture. Iz rimskog perioda sačuvano je dosta ilirskih gradina. Ima ih u svim krajevima Srpske, a najviše u Hercegovini, kao i tumulusa. Gradine su prostori na kojima su živjeli Iliri, koje su poslije, zbog svog izuzetnog strateškog položaja, iskoristili Rimljani kao vojne osmatračnice - kazala je Srdićeva.

Prema njenim riječima, iz antičkog perioda značajna su nalazišta Šipovo, Skelani, Domavija, Suvaja kod Novog, Bileća, Trebinje, Rogatica i druga.

- Iz rimskog perioda ima jako puno lokaliteta, jer su Rimljani, kada su pokorili ovo područje, gradili mrežu puteva, kao i naselja. Imali su i kastrume. Jedan je bio i na prostoru Banje Luke - rekla je Srdićeva.

Na mjestima gdje su bile ilirske gradine i rimske osmatračnice kasnije su se razvijali srednjovjekovni gradovi. Srdićeva je posebno istakla Bočac, ali je dodala da je najznačajniji položaj imao Greben grad iznad Krupe na Vrbasu.

- Hercegovina je bogata paleolitskim, antičkim i srednjovjekovnim ostacima, što nije čudno, pošto je njen položaj bio takav da je zbog blizine mora bila veza između mora i zaleđa - istakla je Srdićeva.

Škola arheologije

Planiramo da održimo u junu školu arheologije ili arheološki kamp. Projekat bi obuhvatio predavanja profesora sa Kembridža i Listera u Engleskoj. Predavači bi bili Preston Miracle, Charldž French i Tonko Rajkovača sa Kembridža i Mark van den Linden i Teri Hopkins sa Listerskog univerziteta - kazala je Ljubica Srdić.

Pratite nas na našoj Facebook i Instagram stranici i X nalogu.