Fototipsko izdanje časopisa Zenit 1921-1926

BEOGRAD - Fototipsko izdanje svih brojeva jugoslovenskog avangardnog časopisa "Zenit 1921-1926", koje je proglašeno izdavačkim poduhvatom godine na Sajmu knjiga u Beogradu, sve više privlači pažnju javnosti.

Reprint ovog časopisa, koji je izlazio u Zagrebu i Beogradu, objavljen je zajedno sa monografijom Irine Subotić i Vidosave Golubović.

Zajedničkim naporom Instituta za književnost i umetnost iz Beograda, Narodne biblioteke Srbije i Srpskog kulturnog društva "Prosvjeta" iz Zagreba, poslije dvogodišnjeg rada, ovo kapitalno izdanje, štampano u punom koloru na 530 stranica, može se, osim u knjižarama, naći i na sajtu Narodne biblioteke u digitalnom obliku.

Prema riječima direktorke Instituta za književnost i umetnost iz Beograda Vesne Matović, ovaj časopis je paradigmatičan upravo po tome što pokazuje kako se određeni vidovi književne prakse realizuju, postoje i djeluju samo u časopisnom obliku.

- Ako se ovim istraživanjima pridodaju dosad objavljene monografije i zbornici o književnoj periodici, onda se vidi kako se istorija nacionalne književnosti, posebno proučavanje književnog i kulturnog života, na nov način i u izoštrenijem svetlu mogu sagledati upravo na osnovu časopisne građe - rekla je Matovićeva.

Fototipsko izdanje obuhvata sve brojeve "Zenita" - od prvog do 43, štampane izvorno, u originalnom formatu, upakovane u dvije crvene fascikle, u zavisnosti od veličine. 

Jedna od autorki monografije Vidosava Golubović istakla je da je "Zenit", koji je pokrenuo Ljubomir Micić 1921. godine u Zagrebu, u početku želio da sprovede ideje jugoslovenstva na polju književne i likovne avangarde, da pokuša da prevaziđe kulturni pesimizam nastao u Evropi poslije završetka Prvog svjetskog rata i realizuje ideju o obnovi palog čovjeka. Prema njoj, to je kasnije preraslo u školu i program jednog avangardnog pokreta. Poslije toga časopis je animirao radikalne ideje na polju književnosti i umjetnosti u međuratnom i poslijeratnom periodu, koje nisu uvijek bile dovoljno vidljive i vrednovane.

Poslije trogodišnjeg izlaženja u Zagrebu - od februara 1921. do maja 1923. godine - Micić je premjestio redakciju časopisa u Beograd zbog polemike sa Stjepanom Radićem i šire sa hrvatskom kulturom oko tumačenja evropeizma i balkanizma.

- Uredništvo na čelu sa Micićem uvek se ograđivalo od bilo kakvih eksplicitnih političkih stavova, mada je bilo jasno da su u praksi - u manifestima, poeziji, prozi, reprodukcijama dela, posebno karikaturama, kritikama, čak i reklamama - ti stavovi mogli bili nekada teže, a nekada lakše dešifrovani - rekla je Golubovićeva.

Glavni naglasak na polju književnosti, dodala je ona, stavljen je na poeziju i programske tekstove, ali su u "Zenitu" bili zastupljeni i filozofija, likovna umjetnost, arhitektura, muzika, pozorište, film, fotografija, primijenjena umjetnost.

Časopis je, naglasila je Golubovićeva, zabranjen decembra 1926. godine, zbog jednog revolucionarno obojenog teksta, u kojem je zenitizam izjednačen sa marksizmom.

Posebnu pažnju "zenitisti" su posvećivali vizuelnom identitetu lista, čime se bavila Irina Subotić.

- Preko grafičkog i likovnog identiteta – inventivnih naslovnih stranica, stalno usavršavanih zaglavlja, brojnih reprodukcija, bogate i raznovrsne tipografije može da se prati gotovo svaka orijentacija i promena u idejnim i stilskim usmerenjima časopisa – od ekspresionizma i dadaizma, preko futurizma i kubizma, ka različitim vidovima nadrealizma i apstrakcije, sa posebnim naglaskom na konstruktivizmu - rekla je Subotićeva.

Film 

Micić i Branko Ve. Poljanski su se družili sa eminentnim evropskim filmskih poslenicima, kao što su Franc Rihard Berens, Konrad Fajt, Asta Nilsen, učestvovali su u anketama o filmovima, zastupali gledište da treba više novih i avangardnih filmova da bude zastupljeno na zagrebačkim i beogradskim repertoarima, reklamirali su filmove u časopisu, pisali kritike i objavljivali teorijske napise - naglasila je Irina Subotić.

Pratite nas na našoj Facebook i Instagram stranici i X nalogu.