Dva vijeka od rođenja Katarine Ivanović

Biblioteka Matice srpske obilježava 200 godina od rođenja slikarke Katarine Ivanović (1811-1882), elektronskom izložbom građe iz svojih zbirki.

Izložba obuhvata izbor reprodukcija slika Katarine Ivanović i literature o njenom radu, i može da se pogleda do 25. maja u javnom katalogu biblioteke. Autori postavke su Ivana Grgurić i Silvija Čamber.

Upravnik Biblioteke Matice srpske i urednik Izdavačkog centra Matice srpske Miro Vuksanović kaže da je to još jedna u nizu elektronskih izložbi u ovoj instituciji.

- Elektronski katalog izložbe, uz kataloge prethodno postavljenih elektronskih izložbi o Rabindranatu Tagori, Savi Tekeliji, Ruđeru Boškoviću i Emilu Sioranu, trajno se čuvaju i dostupni su na CD-u u biblioteci - rekao je Vuksanović.

On dodaje da se katalozi u skraćenom obliku, zajedno sa štampanim katalozima dosad realizovanih izložbi, mogu pogledati na sajtu biblioteke.

- Katarina Ivanović, prva slikarka u srpskoj umetnosti novijeg doba, rođena je u Vespremu 1811. godine. Slikarstvo je učila u Pešti, u radionici Jozefa Peškija, i u Beču, gde je na Umetničku akademiju primljena na poseban odsek za žene. Boravila je u Minhenu, Parizu, Zagrebu i Beogradu, ali je do smrti živela i radila u Stonom Beogradu - podsjetila je Silvija Čamber.  

Čuvena slikarka slikala je portrete, mrtve prirode, istorijske i žanr-kompozicije. Godine 1876. izabrana je za počasnog člana Srpskog učenog društva. Petnaestak svojih radova, među kojima su "Autoportret" (1836), "Korpa s grožđem", "Osvajanje Beograda", "Sima Milutinović Sarajlija", "Zakletva kralja Matije", "Povratak s litije" i druge, Ivanovićeva je poklonila Narodnom muzeju u Beogradu.

Katarina Ivanović je umrla u Stonom Beogradu 1882. godine, a 1967. njeni posmrtni ostaci prenijeti su u Beograd.    

Ivanovićeva, koja je živjela i stvarala u Mađarskoj, tokom perioda buđenja i jačanja nacionalne svijesti i romantičarskog pokreta u kulturi, slavljena je kao nacionalna heroina, postavši poznata i kao prva žena akademik u Srbiji. Slikama rađenim u najboljem duhu tada vladajućeg bidermajer stila, Katarina je težila spajanju srpskog i mađarskog naroda, što je bio njen lični i umjetnički moto. 

Njene slike nalaze se u zbirkama Narodnog muzeja u Beogradu, Mađarskog narodnog muzeja, Budimske eparhije i Galerije Matice srpske. Remek-djelima smatraju se "Italijanski vinogradar", "Autoportret" i "Portret cara Ferdinanda V Habzburškog".

Na izložbi u Biblioteci Matice srpske, osim poznatih slika Katarine Ivanović, mogu se pogledati brojne zanimljivosti vezane za njen život i rad.

Među njima su krštenica poznate slikarke, zatim tekstovi o njoj u "Serbskom narodnom listu", pjesma Sime Milutinovića Sarajlije koja joj je posvećena.

Posjetioci ove elektronske izložbe mogu da pogledaju tekst iz časopisa "Javor" koji govori o tome kako je Katarina Ivanović poklonila četiri slike Narodnom muzeju u Beogradu, kao i pismo Stojana Novakovića u kojem on zahvaljuje na poklonjenim slikama.

Zanimljivo je da slikarski opus Katarine Ivanović, iako umjetnički vrijedan, nije veliki, a sastoji se od 48 slika, od kojih je deset izgubljeno. Neke njene slike su među najboljim primjerima srpskog klasicizma, poput "Portreta kneginje Perside Karađorđević", "Autoportreta", "Korpe s grožđem".

Već kao dijete Katarina Ivanović je pokazivala slikarski dar, pa je trgovac Đ. Stanković, o svom trošku, šalje u Peštu, u atelje Jozefa Peškog, gdje slika svoj prvi autoportret sa stilskim odlikama ranog bidermajera.

Tu je zapaža mađarska grofica Čaki i omogućuje joj da se 1835. upiše na Bečku umjetničku akademiju, ali kao vanredan student, jer u to vrijeme žene nisu imale pristup toj školi. Mada nije znala maternji jezik, Srbi u Beču je toplo primaju, a Sima Milutinović Sarajlija joj 1837. posvećuje spjev "Trojesestarstvo".

O Ivanovićevoj je pisala i upravnica Muzeja Vuka i Dositeja Ljiljana Ćubrić u svojoj knjizi "Katarina - Srb devojka". Ona se osvrnula na činjenicu da je slikarka bila došla u Beograd i napustila ga poslije nekoliko godina, razočarana zbog nemogućnosti da u sredini, u kojoj se postepeno rađala srpska građanska elita, pronađe mjesto za svoj talenat. 

Ivanovićeva je rođena u porodici srpskog građevinskog preduzimača u Vespremu (Ugarska), djetinjstvo je provela u Stonom Beogradu, u maloj srpskoj zajednici koja se opirala gubljenju nacionalnog identiteta.

- Njena odluka da se bavi slikarstvom, koju je donela kao mlada, bila je neuobičajena za žene početkom 19. veka. Umetnost je bila veština koja oplemenjuje i devojke u aristokratskim porodicama su išle na časove slikanja, ali to nikako nije bio poziv za ženu - rekao je o Katarini Ivanović profesor Filozofskog fakulteta u Beogradu dr Miroslav Timotijević. 

Ivanovićeva je slabo govorila srpski, a u Beču se susretala sa mladom srpskom inteligencijom i čitala o srpskoj istoriji na njemačkom.

- Za nju je Srbija bila "otadžbina zlatnog doba", a ne ona u kojoj je odrastala i u sebi je uvek nosila suprotnost između želje da radi istorijske kompozicije i prakse u kojoj je bila odličan portretista i slikar mrtve prirode - riječi su profesora Timotijevića.

Sve to je, prema njegovim riječima, Katarinu učinilo složenom ličnošću, nacionalnom heroinom, o kojoj se pred kraj njenog života počinje da razmišlja kao o prvoj srpskoj slikarki, a Narodni muzej i Matica srpska se interesuju za njene slike.

Knjige

O prvoj srpskoj slikarki Katarini Ivanović objavljene su mnoge knjige. "Prva srpska slikarka Katarina Ivanović" knjiga je koju je objavio "Crkveni odbor Stoni Beograd", dok je Narodni muzej Beograda izdavač knjige "Katarina Ivanović i Mina Vukomanović". Miroslav Timotijević i Radmila Mihailović autori su knjige "Katarina Ivanović".

Pratite nas na našoj Facebook i Instagram stranici i X nalogu.