Bojana Pejić: Čitanje umjetnosti kroz rodne uloge

Kroz izložbu "Provera roda" kolega umetnika, njih oko 250 iz 24 zemlje, pokušali smo da pogledamo umetnost u socijalističkom periodu od 1960-ih do 1990-ih godina prošlog veka, odnosno da vidimo da li možemo da prepoznajemo rodne uloge u umetnosti.

Rekla je ovo za "Glas Srpske" istoričarka umjetnosti prof. dr Bojana Pejić, koja je nedavno Banjalučanima kroz predavanje i slajd šou predstavila impozantnu izložbu "Provjera roda - muškost i ženskost u umjetnosti bivšeg komunističkog bloka", koja je prezentovana javnosti na četiri sprata Muzeja moderne umjetnosti "Mumok" u Beču.

- Na umetničkim delima imate socijalno realističku sliku muškarca i žene koji grade zajedno kuću, sve u duhu ravnopravnosti polova, odnosno da se pokaže da i žene mogu da rade muške poslove. Međutim, kada se koristite feminističkom teorijom koja se bavi rodnim ulogama i dekonstrukcijom te klasične ženske uloge, onda smo pokušali sa tim teoretskim aparatom koji smo stekli od feminističke teorije da vidimo da li možemo da čitamo tu umetnost koja je ranije stvarana - pojasnila je Pejićeva.

Njen profesionalni motiv, ističe, za taj projekat je činjenica da umjetnost čitavog regiona koji je ubrzo poslije Drugog svjetskog rata živio pod znakom "srpa i čekića" do sada nije čitana na feministički način.

- Izložba oko 250 umetnika je imala i slikarstvo i skulpturu i video, kao i crteže. Meni je bilo bitno da obratimo pažnju na istočnu Evropu, zato što su sve naše zemlje nekako uvek bile orijentisane ka zapadu. Kada su krenuli da pristižu radovi, shvatila sam da su iz potpuno različitih zemalja dolazile slike sa istom tematikom, bez obzira na to da li su je radili muškarac ili žena - kaže Pejićeva.

Ona ističe da je mnogo toga naučila radeći na ovoj izložbi, jer se ipak radilo o 24 zemlje, a nije u svakoj razvijena feministička teorija. E, upravo je to, kaže Pejićeva, bio zadatak istoričara umjetnosti.

- Iako umetnice baš i ne vole da se deklarišu kao feministkinje, zbog pogrešnog tumačenja tog termina, ipak se kroz svoje radove bave tom tematikom. Kao i četiri Banjalučanke u izložbi "Microstories". Tako da mogu reći da su od 1990-ih umetnice postale svesne feminizma - kaže Bojana Pejić i ističe da je od 90-ih do 2000. godine u zapadnoj umjetnosti veoma mnogo umjetnica stupilo na scenu, ali s razlogom, jer je kod njih mnogo više razvijen feministički pokret.

Kroz radove, pojašnjava ona, ne gledamo kako umjetnost ilustruje realnost, nego gledamo kako umjetničko đelo konstruiše neku realnost, koja može biti ideološki korektna sa jedne strane, a sa druge može da bude i kontraproduktivna.

- Tako sam, na primer, imala vrlo kritički nastrojene radove žena umetnica 60-ih godina u Čehoslovačkoj, koji su se jako kritički odnosili prema temi ženskog akta, a koje su s druge strane radili muškarci - navodi Pejićava.

Ona zaključuje da se kroz ovu izložbu svakako može govoriti o angažovanoj umjetnosti, gđe radovi od 90-ih do danas govore o socijalnoj kritici društva, kao i "turbo kapitalizma i rata".

- Smatram da umetnici kroz svoje projekte najbolje mogu da kritikuju društvo. Uzeću za primer Tadeja Pogačara, koji se kroz svoj projekat "Code red" bavi temom organizovane ženske prostitucije, prodaje žena itd. Muškarac, a prava feministička kritička tema. Svaka mu čast - zaključila je Bojana Pejić.

Pođela                             

- Izložba je strukturisana u tri dela. Prvi deo sačinjavaju radovi koji se bilo na apologetski ili kritički način odnose na društvenu realnost, socijalno okruženje. Istorijski, ovde su radovi nastali tokom 1960-ih i 1970-ih i ranih 1980-ih godina, uz par izvanrednih primera socijalističkog realizma iz 1950. Drugi deo obuhvata radove u kojima umetnici ispituju privatne prostore, odnose među polovima, seksualnost itd. Kao i prvi deo, i ovaj drugi sadrži radove nastale u socijalističkom dobu. Treći deo čine radovi proizvedeni od ranih 90-ih do danas - objasnila je Bojana Pejić.

Pratite nas na našoj Facebook i Instagram stranici i X nalogu.