Tri decenije od smrti legendarnog Majlsa Dejvisa: Čovjek koji je tugu pretvorio u muziku

Branislav Predojević
Tri decenije od smrti legendarnog Majlsa Dejvisa: Čovjek koji je tugu pretvorio u muziku

NjUJORK - Na današnji dan, prije 30 godina preminuo je Majls Dejvis, legendarni trubač, muzički inovator i scenski velemajstor, po mnogima najvažniji džez muzičar svih vremena.

Pionir različitih stilova u džezu, miljenik kritike i slušalaca, inspiracija i uzor mnogih generacija. Njegova djela su obilježila muziku 20. vijeka, a naročito se izdvaja album “Kind of Blue”, jedan od najprodavanijih i najcjenjenijih džez albuma u istoriji. Instrumentalista, koji je zahvaljujući melanholičnim, lirskim tonovima i uvijek promjenljivom stilu postao ikona muzike, prerastajući granice žanra u kojem je počeo karijeru, izvršio je ogroman uticaj na brojne muzičke pravce i muzičare. Rođen 26. maja 1926. godine u Ilinoisu, SAD, za razliku od drugih džezera u imućnoj porodici oca stomatologa, dok je od majke, koja je svirala violinu i klavir, naslijedio ljubav prema muzici i osjećaj za stil. Trubu je počeo da svira kao desetogodišnjak, tri godine nakon toga  pridružuje se školskim i lokalnim sastavima.

Sa 18 godina odlazi u Njujork i od tada počinje da se razvija na umjetničkom polju. Međutim, život na sceni donosi i neke stvari koje mogu da povuku umjetnike na dno, kao što su droga, seks i alkohol, koji su bili neodvojivi dio njegovog života. On je u svojoj autobiografskoj knjizi pod nazivom “Majls” krajnje iskreno govorio o svojoj muzici i svom viđenju džeza, ali i o svojim problemima sa drogom, alkoholom, mnogobrojnim ženama i o rasizmu. Svirao je sa najvećim džezerima svijeta: Kenijem Klarkom, Tadom Dameronom, Džonom Koltrejnom, Bilijem Evansom, Vejnom Šorterom, Čarlijem Parkerom, Džom Zavinulom, a stvaranje svog stila je opisao učenjem pa zaboravljanjem.

- Prvo, nauči sve što imaš da naučiš o svom instrumentu. Drugo, nauči sve što možeš o muzici. A onda zaboravi sve što si naučio i o instrumentu i o muzici i sviraj dok ti se ne zavrti u glavi - govorio je Dejvis.

Pedesetih pravi grupu sa pomenutim Džonom Koltrejnom na saksofonu, Filijem Džoom na bubnjevima, Redom Garlandom na klaviru i Polom Čejmbersom na basu. Kvintet je od Majlsa i Trejna stvorio legende u muzičkom svijetu. Majlosov kvintet je 1958. godine postao sekstet sa saksofonistom Džulijanom Adrelijem, zvanim Kanonbal. Njegovi korjeni su bili duboko u bluzu i upravo taj sekstet je stvorio album “Kind of Blue”, nakon koga više ništa nije bilo isto, kako ni u Majlsovom životu, tako ni u džez muzici. Ovaj album nas uvodi u novi muzički koncept, nazvan modalni džez.

Svoj imidž Majls je u tom razdoblju gradio novim, krajnje atraktivnim scenskim nastupom, pojavljujući se u tamnim naočarima, modernim kožnim jaknama suprotnim tadašnjim shvatanjima džez miljea, okrećući leđa publici, svirajući minimalistički, s trubom koju je priključivao na vah-vah pedalu, okrenutom prema podu i autoritativno vodeći sastav. Tokom sedamdesetih eksperimentisao je sa rokom, fankom, afričkim ritmovima, novom elektronskom muzičkom tehnologijom i neprestano promjenljivom postavom muzičara. Ovaj period, počevši od studijskog albuma “In a Silent Way” iz 1969. godine i zaključno sa koncertnim snimkom “Agharta” 1975. godine, bio je najkontroverzniji u njegovoj karijeri, uz brojne provokacije prema džez čistuncima. Njegova milionski prodavana ploča “Bitches Brew” iz 1970. godine pomogla je da dođe do ponovnog porasta komercijalne popularnosti žanra sa džez fuzijom kako je decenija napredovala. No, zbog lošeg zdravlja, narušenog raskalašnim životom, pretjeranim konzumiranjem alkohola i droge, saobraćajnom nesrećom, sukobima s gangsterima koji su kulminirali pucnjavom i ranjavanjem te problemima s policijom on se povlači sa scene na duži period. Govorilo se da više nikad neće svirati. Ali šest godina kasnije vratio se nastavljajući da svoju muziku razvija u fank, hip-hop, pop i disko smjeru. Međutim, ozbiljno narušenog zdravlja zbog dugogodišnjih problema sa ovisnošću, umire 28. septembra 1991. godine i time se završava epoha zvana Majls.

Kontroverze

Majls je bio poznat kao čovjek teške naravi, strog prema saradnicima, ženama i djeci. Egocentrik bez premca, pun mržnje prema bijelom čovjeku i ljubavi prema crnom, ali jednako spreman da sarađuje sa bijelim muzičarima i da potpisuje unosne ugovore sa bijelim direktorima. Težak narkoman, ženoljubac i ženomrzac o istom trošku, prgav, sujetan, beskompromisan, kicoš opsjednut svojim izgledom, ali i umjetnik nadasve opsjednut svojom muzikom i iskren u svemu što radi.

© AD "Glas Srpske" Banja Luka, 2018., ISSN 2303-7385, Sva prava pridržana