Đorđe Kuzmanović za "Glas": Muzika pamti, mijenja i ponekad zaustavlja

Na prvi pogled, Skarlati, Janaček, Metner i List pripadaju potpuno različitim epohama i muzičkim svjetovima. Ipak, u njihovoj muzici postoji nešto što mi je omogućilo da ih posmatram kao dijelove jedne cjeline.

Rekao je ovo za "Glas Srpske" pijanista Đorđe Kuzmanović povodom svog koncerta koji će se u ponedjeljak 21. septembra u 20 časova održati u Koncertnoj dvorani Banskog dvora. Objašnjavajući šta je bila nit vodilja za uobličavanje programa koncertne večeri on ističe da je u pitanju svojevrsno muzičko putovanje koje kreće od kratkih, sažetih Skarlatijevih sonata i postepeno se razvija kroz Janačeka, Metnera i Lista u veliku, dramatičnu cjelinu.

- Posebno me privlači način na koji se u ovim djelima vrijeme ne doživljava samo kao nešto što muzika mjeri, već kao nešto što muzika pamti, mijenja i ponekad zaustavlja. Dvije Skarlatijeve sonate postavio sam na početak oba dijela koncerta. One su kratke i veoma koncentrisane, ali istovremeno nose neku neobičnu, gotovo zagonetnu atmosferu. Iz te sažete forme u prvom dijelu postepeno ulazimo u Janačekove "U magli" i Metnerovu "Reminiscencu", dok se u drugom dijelu iz Skarlatijevog svijeta otvaramo prema Listovoj "Sonati u h-molu", koja cijeli program dovodi do jedne velike dramatične cjeline. Ovaj program posmatram kao neku vrstu puta, od male, zgusnute forme do velike muzičke cjeline, od jednog vremena ka drugom, ali i od sjećanja ka sadašnjem trenutku, rekao je Kuzmanović.

GLAS: S obzirom na to da ste u Cirihu paralelno studirali i izvođenje muzike starijih epoha na čembalu, koliko je to iskustvo uticalo na odabir baš ovakvog koncertnog programa?

KUZMANOVIĆ: Ne bih rekao da su te studije direktno uticale na odabir ovog programa, jer je on ipak pijanistički. Ipak, donijele su mi jedan novi pogled i perspektivu na muziku uopšte, tako da je njihov uticaj, makar i podsvjestan, svakako prisutan. Posebno mi je bilo zanimljivo da kroz čembalo i muziku starijih epoha upoznam jedan drugačiji način razmišljanja o zvuku, artikulaciji, frazi i samom muzičkom vremenu. Želio sam da Skarlatijeve sonate postavim na početak oba dijela koncerta. One su gotovo temelji ta dva dijela, ali su istovremeno u prilično velikom vremenskom i stilskom raskoraku sa ostatkom programa. U njima je prisutna jedna vrsta evociranja starog muzičkog svijeta, iz kojeg se onda otvara put prema Janačeku, Metneru i Listu.

GLAS: U opisu programa izdvaja se ideja o muzici kao medijumu kroz koji se u magli prepliću sjećanja i prošlost. Na koji način Vi doživljavate taj protok vremena kroz muziku koju izvodite?

KUZMANOVIĆ: U svakom od djela ovog programa prepoznajem neki odnos prema vremenu. Kod Janačeka je taj odnos možda najvidljiviji kroz samu sliku magle. Nešto se pojavljuje, zatim nestaje, neka muzička misao se vraća, ali nikada sasvim na isti način. Kod Metnera je ideja sjećanja još direktnija: sama "Reminiscenca" govori o nečemu što se vraća iz prošlosti. Ali muzika nije samo pogled unazad. I Listova Sonata, koja dolazi na kraju programa, za mene nosi jedan snažan osjećaj neprekidnog kretanja i promjene. Kao da se sve ono što je u prethodnim djelima bilo fragmentarno, prigušeno ili tek nagoviješteno, postepeno pretvara u veliku muzičku cjelinu. Zbog toga mi je zanimljiva ta mogućnost da u muzici istovremeno postoje prošlost, sadašnjost i nešto što tek dolazi. Nekada imamo osjećaj da se nečega prisjećamo, a istovremeno to doživljavamo prvi put. Možda je to i jedna od najvećih tajni muzike, što nam omogućava da vrijeme doživimo drugačije nego u svakodnevnom životu, da mu se vratimo, da ga ponovo proživimo, a ponekad kao da ga na trenutak i zaustavimo.

GLAS: Kako djela koja dijele vijekovi mogu da funkcionišu kao jedna cjelina i zašto ste se odlučili da spojite Skarlatija sa kompozitorima 19. i 20. vijeka?

KUZMANOVIĆ: Upravo mi je taj kontrast bio zanimljiv. Iako su Skarlati (1685-1757) i kompozitori druge polovine XIX i prve polovine XX vijeka razdvojeni čitavim muzičkim i istorijskim epohama, mislim da njihova muzika može da funkcioniše zajedno kao jedna kompaktna cjelina. Na neki način, to govori i o samoj prirodi muzike, o njenoj univerzalnosti i sposobnosti da prevaziđe vrijeme u kojem je nastala. Neka djela dijele vijekovi, različiti jezici i stilovi, ali u trenutku kada ih slušamo, ona mogu da razgovaraju jedna s drugim. Možda je upravo to jedna od najljepših osobina muzike: što se njene veze ponekad ne mogu do kraja objasniti riječima, ali se mogu osjetiti u samom zvuku.

GLAS: Muzički put započeli ste u Banjaluci i Gradišci, a potom ste se usavršavali u Beogradu i Cirihu. Koliko su različite sredine, akademije i profesori oblikovali Vaš umjetnički identitet?

KUZMANOVIĆ: Svaka od tih sredina ostavila je neki svoj trag na mene. Gradiška i Banjaluka su mi posebno značajne jer sam upravo tamo razvio ljubav prema muzici i klaviru, a to smatram i najvažnijom stvari u cijelom muzičkom putu. Tehnika, znanje i iskustvo se vremenom grade, ali mislim da je ljubav prema muzici ono što nas iznova inspiriše i održava, čak i u težim trenucima. Beograd mi je potom donio jedno veoma intenzivno akademsko iskustvo i priliku da se ozbiljno posvetim sviranju i razvoju kao muzičaru. Cirih je bio jedno potpuno drugačije okruženje. Na studijama klavira sam zaista mnogo naučio, a posebno mi je značilo što sam bio okružen izuzetnim muzičarima koji su na akademiju dolazili iz različitih dijelova svijeta, a koje je povezivala ista želja, da što više nauče o muzici i da što više usavrše svoje sviranje. Uz studije klavira, iskustvo sa čembalom i muzikom starijih epoha dodatno mi je proširilo pogled na muziku. Imao sam zaista sreću da sam tokom života sarađivao sa divnim profesorima, od kojih je svaki na svoj način ostavio trag na mom muzičkom razvoju. Mislim da dobar pedagog ne treba da stvori kopiju sebe, već da pomogne mladom muzičaru da postepeno pronađe sopstveni glas.

GLAS: Iza Vas je više od 30 međunarodnih i republičkih priznanja. Koliko su Vam nagrade tokom školovanja bile vjetar u leđa, a koliko je danas, nakon završenih master studija, fokus sa takmičenja prešao na čisto umjetnička istraživanja?

KUZMANOVIĆ: Takmičenja su svakako bila važan dio mog muzičkog odrastanja. Nagrade su mi značile, posebno u mlađim godinama, jer su bile potvrda truda koji sam ulagao i davale mi dodatnu motivaciju. Takmičarska iskustva su značajna za razvoj mladog muzičara: uče vas da izađete pred publiku i žiri, da preuzmete odgovornost za ono što ste pripremili i da funkcionišete pod pritiskom. Pored samih nagrada, takmičenja su mi donijela i priliku da upoznajem druge mlade muzičare, različite škole i načine razmišljanja o muzici. Svaki takav susret na neki način proširuje vidike i tjera vas da preispitate sopstveni rad. Danas, kada sam zreliji, moj odnos prema takmičenjima se prirodno promijenio. Više me zanima šta kroz određeno djelo mogu da kažem, šta u njemu mogu da otkrijem i kako da pronađem sopstveni odnos prema muzici.

GLAS: Kakav je osjećaj vratiti se pred svoju, banjalučku publiku u Koncertnoj dvorani Banskog dvora nakon usavršavanja u inostranstvu i šta za Vas znači ovaj nastup?

KUZMANOVIĆ: Ima nešto posebno u tome kada se čovjek vrati na mjesto odakle je počeo. Ovaj koncert mi je važan ne samo kao još jedan nastup, već i kao neka vrsta povratka. U međuvremenu se mnogo toga promijenilo, i u mom sviranju, i u mom odnosu prema muzici, i u iskustvu koje nosim sa sobom. Sada se vraćam sa programom koji je nastao upravo iz svega onoga što sam u prethodnim godinama istraživao. Posebno mi je drago što će koncert biti u Koncertnoj dvorani Banskog dvora. Banski dvor je veoma značajna institucija za muzički i kulturni život Banjaluke, ali naravno i mnogo šire, a sama Koncertna dvorana ima izuzetnu akustiku i posebnu atmosferu koja je čini jednim od najvažnijih koncertnih prostora u regionu. U njoj sam već nastupao, ali sada joj se vraćam u jednoj novoj životnoj i umjetničkoj fazi. Možda je zbog svega toga ovaj koncert i svojevrsni susret prošlosti i sadašnjosti.

GLAS: Završetkom master studija u Cirihu zaokružili ste jednu značajnu fazu usavršavanja. Kakve planove i projekte imate za naredni period i koji su to izvođački izazovi sa kojima biste voljeli da se uhvatite ukoštac u periodu koji dolazi?

KUZMANOVIĆ: Završetak master studija za mene svakako predstavlja kraj jedne važne faze, ali ga više doživljavam kao početak jednog drugačijeg perioda nego kao konačnu tačku. Tokom studija čovjek ima prilično jasno definisan okvir u kojem radi, dok nakon toga dolazi pitanje šta će sam izabrati dalje. U narednom periodu želio bih da se više posvetim koncertnoj djelatnosti i programima koji imaju jasnu umjetničku ideju. Posebno me privlači mogućnost da kroz cjelovite recitale istražujem veze između različitih kompozitora i epoha, a ne samo da pojedinačna djela posmatram izolovano. Pored toga, planiram da nastavim školovanje na doktorskim studijama klavira, što mi otvara i prostor za ozbiljnije istraživanje i povezivanje izvođaštva sa teorijskim radom. Volio bih da se te dvije strane, koncertna praksa i istraživanje, međusobno dopunjuju.

Kada je riječ o samom repertoaru, zanimaju me i neka djela koja se rjeđe čuju na koncertnim podijumima, ne bih voljeo da se ograničim na jedan period ili jedan tip programa. Mislim da je to i jedan od najljepših aspekata ovog posla: što, čak i kada završite formalno školovanje, zapravo nikada ne završavate učenje.

Pratite nas na našoj Facebook i Instagram stranici i X nalogu.