Svijet se oprašta od Dejvida Linča: Sanjar filmske ljepote i ludila

LOS ANĐELES - Obožavao sam Dejvidove filmove "Plavi somot", "Bulevar zvijezda" i "Čovjek slon", definisali su ga kao jedinstvenog, vizionarskog sanjara koji je režirao filmove koji su djelovali kao da su tkani od slike i tona.

Ovim riječima se holivudski velikan Stiven Spilberg oprostio od Dejvida Linča, nakon vijesti o smrti legendarnog režisera, scenariste, glumca i muzičara u 79. godini života. Spilberg je Linča upoznao kada je sarađivao sa njim na filmu "Fabelmanovi" i naveo je da je to bio filmski momenat veći od života.

- Upoznao sam Dejvida kada je igrao Džona Forda u filmu "Fabelmanovi". Jedan od mojih heroja Dejvid Linč koji igra još jednog od mojih heroja Džona Forda. Bilo je to nerealno i djelovalo je kao scena iz jednog od Dejvidovih filmova. Svijetu će nedostajati tako originalan i jedinstven glas - napisao je Spilberg.

Glumac Kajl Meklahlan, koji se proslavio u Linčovim filmovima i seriji "Tvin Piks", napisao je da je Linču duguje karijeru jer je on u njemu vidio nešto što ni on nije primijetio.

- Ono što sam ja vidio u Linču bilo je to da je bio zagonetan i intuitivan čovjek sa kreativnim okeanom koji je izbijao u njemu. Bio je u kontaktu s nečim do čega bismo mi ostali željeli doći - rekao je Meklahlan.

Sam Linč je debitovao kao režiser dugometražnog filma 1977. godine sa kultnim ostvarenjem "Glava za brisanje". Ovaj nadrealni horor film, snimljen uz skroman budžet, privukao je pažnju zbog svoje jezive atmosfere i vizuelne simbolike postavši jedan od začetnika američkog nezavisnog filma. Njegov sljedeći veliki uspjeh bio je pomenuti biografski film "Čovjek slon" (1980), koji je osvojio osam nominacija za "Oskara". Film je prikazao Linčovu sposobnost da kombinuje emotivnu priču s vizuelnom inovativnošću. Godine 1984. režirao je naučnofantastični ep "Dina", koji je naišao na podijeljene kritike i komercijalni neuspjeh, ali i kojeg se Linč odricao zbog kasapljenja njegove vizije od strane producenata Dina de Laurentisa. Ipak, njegov sljedeći film, "Plavi somot" (1986), postao je prelomna tačka u njegovoj karijeri. Ovaj nadrealni psihološki triler istraživao je mračne tajne američkog predgrađa i donio mu nominaciju za "Oskara" za najboljeg režisera kroz jedinstvenu kombinaciju mračne priče, otkačenih likova, fantastične muzike i hipnotičke upotrebe kamere.

Ipak, Linč je postigao globalni uspjeh 1990. godine kao koautor i režiser kultne televizijske serije "Tvin Piks". Serija, koja je miješala misteriozne elemente sa nadrealnim humorom,  horor atmosferom i paranojom malog mjesta u šumama sjeverozapada SAD, redefinisala je televizijski narativ za sva vremena. Njegova saradnja sa Markom Frostom na ovom projektu ostala je jedno od najprepoznatljivijih dostignuća u pop kulturi i projekat koji će u velikoj mjeri definisati televizijsku kreativnu revoluciju u sljedeće tri decenije, te  u velikoj mjeri obilježiti pop kulturu na prelazu milenijuma.

Svoj opus Linč je nadograđivao  melodramskim filmom "Divlji na srcu" (1990), prikvelom "Tvin Piksa", filmom "Vatro hodaj sa mnom” (1992), za njega netipičnom, ali sjajnom dramom "Prava priča" (1999), ali  remek- djelima autentične režiserske vizije poput filmova "Bulevar zvijezda"(po mnogima najboljim filmom 21. vijeka) i "Izgubljeni autoput", ali i radikalnim eksperimentima poput filma "Inland Empire" (2006).

Nakon snimanje treće sezone serije "Tvin Piks" 2017. godine, neke vrste testamentarnog projekta sopstvene autorske vizije, zbog zdravstvenih problema sa emfizemom pluća nakon dugogodišnje karijere strastvenog pušača, nije snimao, uz rijetka pojavljivanja izvan sopstvene kuće.

Osim kao vrstan scenarista i režiser, bio je i majstor u radu sa glumcima, od Džeka Nensa, Džona Harta, Denisa Hopera, preko Lore Dern, Nikolasa Kejdža, Naomi Vots, Bila Pulmena, Sisi Spejsik, do Harija Din Stentona, Kajla Meklahlana i drugih, koji su se proslavili kao karakterni glumci u njegovim filmovima, uvijek su mogle čuti samo riječi pune ljubavi.

Autorski Linča karakteriše nadrealistički pristup, odnosno specifičan aranžman sekvenci na granici sna i jave i koje se često preklapaju , tako da je teško razdvojiti realnost od irealnog u njegovim filmovima. Muzika u njegovim filmovima je veoma pažljivo izabrana i često kreirana za svaki kadar u posebnom kontekstu odnosa slike i zvuka. Sam Linč je opisao svoje stvaralaštvo kao intuitivno istraživanje našeg "drugog ja", naših snova, strahovanja i predrasuda, koja nisu očigledna na prvi pogled, a svoju autorsku intuiciju definisao je kao integralni sklop intelekta i emocije, razmišljanja i osjećanja.

Iako je svoj privatni život držao dalje od javnosti, bio je veliki zavodnik i brojne žene su padale na njegovu harizmatičnost i magnetizam. Četiri puta se ženio, ima četvoro djece, vanbračnu vezu sa Izabelom Roselini i brojne druge romanse.

Bio je nominovan za "Oskara" za najboljeg reditelja tri puta  za "Čovjeka slona", "Plavi somot" i "Bulevar zvijezda" i takođe je bio nominovan za najbolji adaptirani scenario za film "Čovjek slon". Počasnu nagradu je ipak dobio tek 2019. godine za doprinos kinematografiji, ali sanjar filmske ljepote i ludila svoje mjesto među besmrtnicima filmske umjetnosti, osvojio je mnogo prije izvikanog zlatnog kipića.

Svestran umjetnik

Osim što je pisao  i režirao filmove Linč je  bio glumac,  muzičar, slikar i fotograf, ostavljajući autorske tragove širom kulture dvadesetog vijeka

Njegova hvaljena izložba fotografija pod nazivom "Male priče" imala je svoju ekskluzivnu postavku u Kulturnom centru Beograda, a tokom karijere iza sebe je ostavio brojne muzičke saradnje sa muzičarima poput Anđela Badalamentija, Džuli Kruz, Krisa Ajzaka, Trenta Reznora i brojnih drugih rok i pop zvijezda, kako kroz zajedničke muzičke projekte, tako i kroz video-spotove i filmsku muziku.

Pratite nas na našoj Facebook i Instagram stranici i X nalogu.