Da li evro gubi globalnu trku sa dolarom zbog nekonkurentnosti privrede

BANjALUKA - Dok se u Evropi raspravlja o tome da li čep treba da bude pričvršćen za plastičnu bocu, u Kini roboti za svega nekoliko sati sklapaju električne automobile.

Ovaj kontrast oslikava tehnološki jaz između Evrope i njenih glavnih globalnih konkurenata, SAD i Kine, na koji za "Glas Srpske", upozorava direktor Udruženja banaka BiH Edis Ražanica, u trenutku kada evro bilježi najnižu vrijednost prema dolaru u posljednjih 16 mjeseci.

Iako slabija evropska valuta može uticati na troškove uvoza i poslovanje kompanija, Ražanica smatra da samo kretanje kursa ne predstavlja razlog za zabrinutost u BiH. Veći izazov je sposobnost evropske privrede da održi korak sa konkurentima, jer od njene proizvodnje, investicija i potražnje u velikoj mjeri zavisi i poslovanje domaćih kompanija.

Kretanje dolara ima širi ekonomski značaj, prije svega što se nafta na svjetskom tržištu uglavnom plaća u američkoj valuti. Njegovo jačanje može povećati troškove uvoza energenata, mada konačni uticaj zavisi i od cijena nafte i derivata, ugovornih uslova i drugih tržišnih okolnosti.

- Ne smijemo zaboraviti da je dolar zvanična svjetska valuta, primarno kada se govori o kupovini nafte na svjetskom tržištu - naveo je Ražanica.

On ocjenjuje da su promjene na deviznom tržištu povezane i sa geopolitičkim prilikama, uključujući odnose Vašingtona i Moskve te neizvjesnost u vezi sa isporukama ruske nafte.

Slabiji evro, međutim, kako kaže, ne znači automatski i skuplje gorivo u BiH. Na cijene na domaćim benzinskim pumpama utiču i kretanja cijena sirove nafte i naftnih derivata, troškovi transporta, porezi i akcize. Ozbiljniji pritisak na privredu nastao bi ukoliko bi istovremeno porasli troškovi energenata i oslabila potražnja za robom i uslugama.

Prema ocjeni Ražanice, jedan od ključnih problema Evrope jeste zaostajanje u primjeni novih tehnologija, posebno vještačke inteligencije i robotike u proizvodnim procesima. Dok SAD i Kina ubrzano uvode rješenja koja povećavaju produktivnost i efikasnost, Evropa kasni sa reformama neophodnim za jačanje konkurentnosti.

- Tehnološki napredak Kine i SAD ostavlja Evropu dosta iza sebe. Evropska unija mora dobro razmisliti na koji način svoju privredu ponovo učiniti konkurentnom - istakao je Ražanica.

Slabljenje evra može evropskim izvoznicima donijeti određenu prednost, jer njihovi proizvodi postaju povoljniji kupcima koji plaćaju drugim valutama. Ipak, ta korist zavisi od produktivnosti, troškova proizvodnje i sposobnosti kompanija da odgovore na zahtjeve tržišta. Ako istovremeno poskupe uvozne sirovine, oprema i energenti, dio prednosti slabijeg kursa može biti poništen. Zato je za dugoročnu konkurentnost važnije koliko efikasno kompanije proizvode i u kojoj mjeri koriste nove tehnologije nego samo kretanje deviznog kursa.

Za BiH je stanje evropske privrede posebno važno, jer je Evropska unija njen najznačajniji spoljnotrgovinski partner. Usporavanje proizvodnje i potrošnje na tom tržištu moglo bi se odraziti na domaće kompanije koje izvoze u zemlje EU ili su uključene u tamošnje proizvodne lance, smanjujući njihove prihode i prostor za nova ulaganja.

Dodatna specifičnost BiH je to što je konvertibilna marka fiksnim kursom vezana za evro. Zbog toga promjene odnosa evra i dolara ne mijenjaju direktno kurs marke prema evru, ali se njihove posljedice, upozorava Ražanica, mogu osjetiti kroz cijene nafte, energenata i druge robe koja se plaća u dolarima. Za domaću privredu zato nije presudno samo koliko evro vrijedi u odnosu na dolar, već i da li će Evropa uspjeti da očuva proizvodnju, investicije i potražnju. Ako nastavi da gubi korak u tehnološkom razvoju, posljedice bi mogle osjetiti i kompanije u BiH, čije poslovanje u velikoj mjeri zavisi od evropskog tržišta.

ODNOS SNAGA

Dolar nije važan samo zbog trgovine naftom, već i zbog uloge u međunarodnim plaćanjima, finansijskim transakcijama i deviznim rezervama centralnih banaka. Njegova široka upotreba stvara dodatnu potražnju za američkom valutom i učvršćuje njen položaj u svjetskom finansijskom sistemu. Prema riječima Edisa Ražanice, evro jeste druga najvažnija međunarodna valuta, ali njegov uticaj zavisi i od dubine evropskih finansijskih tržišta, ekonomske snage i povjerenja investitora.

Pratite nas na našoj Facebook i Instagram stranici i X nalogu.