£àñåíîâàö (17)

Ìàñîâíà ëèêâèäàöè¼à ëîãîðàøà, âåëèêå ëîìà÷å ñïàšèâàíèõ èñêîïàíèõ ëåøåâà, ïðîáî¼ è á¼åêñòâî çàòî÷åíèêà èç îáðó÷à ñìðòè - ñâ¼åäî÷àíñòâî ñó ïîñšåäœèõ äàíà ñòðàâè÷íå äðàìå ó ¼àñåíîâà÷êîì ãóáèëèøòó

Ïðèáëèæàâàî ñå äåôèíèòèâíè ñëîì íàöèçìà. Õèòëåð ¼å äîæèâšàâàî ïîðàçå íà ñâèì ôðîíòîâèìà è óñòàøòâó ¼å áèëî ¼àñíî äà è œåìó äîëàçè êð༠ïðåä íàëåòîì ïàðòèçàíñêèõ ñíàãà êî¼å îñëîáàà¼ó ìíîãà ïîäðó÷¼à ãîíåžè íåïðè¼àòåšà äî óíèøòåœà. Ïî÷åòêîì àïðèëà 1945. ãîäèíå ãëàâíè çàïîâ¼åäíèê Ìàêñ Ëóáóðèž íàðåó¼å ïðèïðåìå çà ëèêâèäàöè¼ó ¼àñåíîâà÷êîã ëîãîðà. Ïðåîñòàëè çàòî÷åíèöè ìîðà¼ó áèòè ïîáè¼åíè, à ñâè îá¼åêòè ñðàâœåíè ñà çåìšîì äà áè ñå çàòðëè òðàãîâè çëî÷èíà. Èç Ñòàðå Ãðàäèøêå è Ëåïîãëàâå ñòèæó òðàíñïîðòè ðîáè¼àøà. Ñòîòèíå œèõ ïîñëàòè ñó îâàìî äà óìðó, à "ïðàæœåœå" îâå ôàáðèêå ñìðòè âðøè ñå íà óîáè÷à¼åí íà÷èí - ñâèðåïîøžó è ìàñîâíèì ëèêâèäàöè¼àìà. Ïðåìà ñâ¼åäî÷åœó ïðåæèâ¼åëèõ, ìåó êî¼èìà ¼å è Îòå Áðå¼åðà óñòàøå ñó íà ïðåâàðó îäâîäèëè ëîãîðàøå íà "âàœñêå ïîñëîâå", îäàêëå ñå íèñó âèøå âðàžàëè. Œèõ è ðàíè¼å óñìðžåíå è çàêîïàíå, ñïàšèâàëè ñó. Ïî íàëîãó ëîãîðñêèõ âëàñòè áèëå ñó îäðååíå ïîñåáíå åêèïå çàòî÷åíèêà - ãðîáàðà, êî¼å ñó ïîä íàîðóæàíîì ñòðàæîì ïðåêîïàâàëå ñâå "âàœñêå" ãðîáíèöå, âàäèëå ëåøåâå è îñòàòêå æðòàâà è îäâîçèëå èõ íà îäðååíà ì¼åñòà, ãä¼å ñó ïðèïðåìàíå âåëèêå ëîìà÷å. Çà òî ñó áèëå çàäóæåíå äðóãå ãðóïå ëîãîðàøà, êî¼å ñó, ïðåìà óñòàøêîì "íàïóòêó", ïîñòàâšàëå ñëî¼ êîêñà íà çåìšó, à îíäà íà œåãà îñòàòêå óñìðžåíèõ è ëåøåâå ïðåêî êî¼èõ ¼å ïðåëèâàíà íàôòà. Ïëàìåí ñå áðçî ïðåòâàðàî î îãðîìíå áóêòèœå. Ìàñîâíî óáè¼àœå Ñâ¼åäîê Ìèëàí Äóçåìëèž, ãîâîðåžè î òîìå ïðåä èñòðàæíîì çåìàšñêîì êîìèñè¼îì, ïðåíîñè ïðè÷ó ì¼åøòàíêå èç Êîøóòàðèöà, Ìàðè¼å Ìàðèíèž, êî¼à ¼å ñà êðîâà ñâî¼å êóžå ïîñìàòðàëà âåëèêó âàòðó, íå çíà¼óžè ó ïðâè ìàõ øòà ñå äîãàà. Áèëî ¼î¼ ¼å ¼àñíî êàäà ¼å âèä¼åëà äà ñó óñòàøå óñìðòèëå ëîãîðàøå - ãðîáàðå ïðèïðåìàëè è áàöèëå èõ ó ïëàìåíè îãàœ. ×èíèëè ñó òî óç âðèñêó, îïè¼à¼óžè ñå è êëè÷óžè îä âåñåšà. Òèõ àïðèëñêèõ äàíà, ó óñòàøêî¼ æóðáè, ïîòðåñíå ñëèêå ðåàëå ñó ñå ¼åäíà çà äðóãîì. £åøóà Aáèíóì, £àêîâ Äàíîí, £îâàí Æèâêîâèž è Ñòî¼àí Ëàï÷åâèž, êî¼å ¼å ñìðò ñëó÷à¼íî ìèìîèøëà, ãîâîðèëè ñó äà ¼å 20. àïðèëà ëèêâèäèðàíî îêî 450 ëîãîðàøà, êàî è âåžà ãðóïà Ñàðà¼ëè¼à, êî¼à ¼å óïðàâî áèëà ïðèñòèãëà. Ñâè ñó ïîáè¼åíè ó Ãðàäèíè. Äàí êàñíè¼å îäâåäåíî ¼å íà "åêîíîìè¼ó" îêî 760 æåíà è ä¼åâî¼àêà èç æåíñêîã ëîãîðà. Çíàëå ñó äà èõ âîäå íà ïîãóášåœå, àëè ñó ï¼åâàëå îä áîëà, îïðàøòà¼óžè ñå îä ñâî¼èõ äðóãîâà, êî¼å ¼å, òàêîå, ÷åêàëà ñìðò. Ñòðàõ è ïàíèêà ìåó îâèì íåñðåžíèöèìà îáóçåëà ¼å ñòîòèíàê œèõ ïîòïóíèì áåçíàåì äà ñó ñå ñàìè îá¼åñèëè èç î÷à¼à ó ðàäèîíèöàìà è ïðîñòîðè¼àìà ó êî¼èìà ñó íîžèâàëè. Îñòàëî ¼å ¼îø îêî 1.060 ñóæàœà ó ëîãîðó III, êî¼å ñó çëî÷èíöè íàãóðàëè ó âåžó ôàáðè÷êó çãðàäó, çàêîâàëè âðàòà è ïðîçîðå äàñêàìà è ïîñòàâèëè îêîëî ¼àêó ñòðàæó. Èñòîâðåìåíî ¼àñåíîâà÷êà óñòàøêà ïîñàäà æóðíî ¼å ïðèïðåìàëà ìèíèðàœå ñâèõ ëîãîðñêèõ îá¼åêàòà. Äàí è íîž áèëè ñó îêóïèðàíè òèìå äà ñå ïîñòàâè åêñïëîçèâ ó ñâå ðàäèîíèöå, ñêëàäèøòà, áàðàêå, öèãëàíó (Ïèžèëè¼åâ êðåìàòîðè¼óì). Òóòàœ åêñïëîçè¼à ¼åäíå çà äðóãîì îä¼åêèâàî ¼å ëîãîðîì ó ïëàìåíó è äèìó. Çàêîâàíå ìó÷åíèêå ó çãðàäè ÷åêàëà ¼å èñòà çëà ñóäáèíà. Íè÷åì äðóãîì ñå è íèñó ìîãëè íàäàòè, ñëóøà¼óžè ïðåñòðàâšåíè äåòîíàöè¼å ñà ñâèõ ñòðàíà. Íà¼ïðèáðàíè¼è, ìåó êî¼èìà ¼å áèî è Aíòå Áàêîòèž, îäëó÷èëè ñó äà ïðîâàëå îá¼åêàò è ãîëîðóêè ïîêóøà¼ó ïðîáî¼ ïî öè¼åíó æèâîòà, êî¼è è îíàêî íè¼å íèøòà âðè¼åäèî. Íàäà äà žå ñå, ìîæäà, äîìîžè ñëîáîäå, äðæàëà ¼å îíå íà¼õðàáðè¼å. Ëîãîðàøêè ¼óðèø äîãîâîðåí ¼å 22. àïðèëà 1945. Ó¼óòðî òîãà äàíà ó äåñåò ñàòè ïîòðãàëè ñó äàñêå âðàòà è ïðîçîðà, äîãðàáèëè ïî íåêè ÷âðñòè ïðåäìåò è êðåíóëè ó îäëó÷ó¼óžè áî¼. Ó çàäœè ÷àñ œèõ îêî 460, ïîòïóíî îíåìîžàëèõ, áîëåñíèõ è ñòàðèõ, èçãóáèëî ¼å ñâàêó íàäó è ïðåäàëî ñå çëó. Îñòàëè ñó íàãðíóëè: ãîìèëó î÷à¼íèêà, æåšíó ñëîáîäå, íè¼å áèëî ìîãóžå çàóñòàâèòè ó ìåòåæó è ãóøåœó ñà óñòàøàìà. Ãèíóëè ñó! Ñðåžíèöè êî¼å íè¼å çàóñòàâèî êóðøóì ïðîáè¼àëè ñó ñå ïðåìà èñòî÷íèì âðàòèìà ëîãîðà è ïóòà êî¼è âîäè ó ñåëî Êîøóòàðèöå. Íà îâîì ïðàâöó èç óñòàøêèõ áóíêåðà îòâàðàíà ¼å ìèòðàšåñêà âàòðà. Èñòî÷íà êàïè¼à ëîãîðà, ñëó÷à¼íî îòâîðåíà, áèëà ¼å ì¼åñòî îäëó÷ó¼óžå áèòêå. Èçíåíàåíå íàëåòîì íà îâó ñòðàíó, ñòðàæå ñó çàáîðàâèëå äà çàòâîðå ïðîëàç. Íàëåòèî ¼å ëîãîðàø Ìèëå Ðèñòèž èç Âèëóñà, ðóêàìà çàäàâèî óñòàøó, çãðàáèî œåãîâ ìèòðàšåç è ðàñïàëèî ïî çáóœåíèì óñòàøàìà, îòâàðà¼óžè ïðîëàç ãðóïè îä áëèçó îñàìäåñåò çàòî÷åíèêà. È ñàì ¼å óñïèî äà ïîá¼åãíå. Îä îêî 460 îíèõ êî¼è ñó îñòàëè ó ïðîâàšåíî¼ çãðàäè, ñïàñèî ñå ñàìî £îâî Æèâêîâèž èç Áà÷êîã Ãðàäèøòà. Ïåò äàíà êðèî ñå ó ðóøåâèíàìà áåç õðàíå è âîäå, ÷åêà¼óžè äà èç £àñåíîâöà îäå è ïîñšåäœè óñòàøà. Ïðåïëèâàî ¼å Ñàâó, êàäà ñó âåž áèëå ïðèñòèãëå ïàðòèçàíñêå ñíàãå, êî¼å ñó ïðèõâàòèëå œåãà è îñòàëå ðàçá¼åæàëå ïî îêîëíèì øóìàìà. Á¼åêñòâî èç êîæàðå Øòà ñå äîãààëî ó "Êîæàðè", ãä¼å ¼å áèëî 147 ðîáè¼àøà. Îíè ñó òàêîå ïðèïðåìàëè ïðîáî¼ 22. àïðèëà, àëè ñó çáîã "ïîáóíå" ó Ëîãîðó III, î ÷åìó ¼å ïðåòõîäíî áèëî ðè¼å÷è, ìîðàëè äà îäãîäå á¼åêñòâî çà óâå÷å îêî 20 ñàòè. Óñòàøå ñó âåž áèëå óçáóœåíå äîãàà¼åì òîãà äàíà è áóäíîñò ¼å áèëà âåžà. Ñâ¼åñíè äà èõ íåžå ïîøòåä¼åòè, ëîãîðàøè ñó ñå îðãàíèçîâàëè ïî ãðóïàìà, òàêî äà ¼å ñâàêî çíàî øòà òðåáà äà ðàäè ó îäðååíîì òðåíóòêó. ×àê ñó ìåóñîáíî ðàçäè¼åëèëè îòðîâ äà ñå êîðèñòè ó áåçíàäåæíî¼ ñèòóàöè¼è. Ïðîáî¼ ¼å îòåæàâàî èçëàçàê êðîç ¼àñåíîâà÷êî íàñåšå èç ÷è¼èõ ñå êóžà ïóöàëî íà ñâàêè ñóìœèâè ïîêðåò. Øàíñå íèêàêâå, àëè íè ÷åêàœå íè¼å çíà÷èëî íèøòà îñèì ñìðòè. Óñï¼åëî ¼å äà ñå èçâó÷å äåñåòàê šóäè. Á¼åæåžè è ëóòà¼óžè äàíèìà, £àêîâ Êàáèšî ¼å òåê òðåžåã ìà¼à íàáàñàî íà ïàðòèçàíå ó áëèçèíè Áàíîâå £àðóãå. Åðâèí Ìèëåð ¼å ó ãîòîâî íåïðåñòàíîì òð÷àœó ñåäàìíàåñò ÷àñîâà ïðåâàëèî íåâ¼åðîâàòíèõ 170 êèëîìåòàðà. Íåïðåáðî¼íå ñó ¼àñåíîâà÷êå äðàìå, êî¼å ÷èíå ¼åäíó îãðîìíó šóäñêó äðàìó èçàçâàíó áåçóìšåì óñòàøêîã ðåæèìà, êî¼è ¼å ñâèðåïîøžó íàäìàøèî è íàöèçàì. Ïðèïðåìèî Ìèëîø ÌÈËÈÍÎÂȎ (Êðà¼)

Пратите нас на нашој Фејсбук и Инстаграм страници и X налогу.