Íåìîž èñòîðè¼å äà áðàíè èñòèíó

Ñðáèìà ó Aóñòðè¼è ó 18. âè¼åêó óñï¼åëî äà ñåáå ïðèêàæó êàî èñòîðè¼ñêè íàðîä, ïîçèâà¼óžè ñå íà ñâî¼ó ñðåäœîâ¼åêîâíó èñòîðè¼ó, îá¼àñíèî àêàäåìèê Äå¼àí Ìåäàêîâèž

Ïðåäñòàâèòè Äå¼àíà Ìåäàêîâèžà íè¼å íèìàëî ëàêî. Çàöåëî, ðå÷ ¼å î åðóäèòè, êœèæåâíèêó, èñòîðè÷àðó, íàó÷íèêó ñâåòñêîã ãëàñà, îìèšåíîì ïðîôåñîðó Áåîãðàäñêîã óíèâåðçèòåòà, àêàäåìèêó. Ïðåäñåäàâà óãëåäíî¼ êóëòóðíî¼ èíñòèòóöè¼è, Âóêîâî¼ çàäóæáèíè. Çíà÷à¼íà ¼å œåãîâà óëîãà ó ðàäó ÑAÍÓ... Íà ïèòàœå êàêî è êî¼èì ðåäîì ðàäè ïðåäñòàâšàœà òðåáà íàáðà¼àòè ñâå œåãîâå ôóíêöè¼å, Äå¼àí Ìåäàêîâèž êàæå: - Âîëèì äà ñàì ïðâè ïî÷àñíè ãðààíèí Êàðëîâàöà, âîëèì äà ñàì èìàî äîáðå ïðè¼àòåšå, àëè âåžèíà œèõ ñó ìðòâè. Òî ñó Ìèžà Ïîïîâèž, Ìèõèç, Âî¼à €óðèž... ? Íàïèñàëè ñòå êœèãó î àóñòðè¼ñêîì âëàäàðó £îñèôó. Äåëî ¼å ïðèâóêëî âåëèêó ïàæœó ¼àâíîñòè. Êàêî ñòå äîøëè íà èäå¼ó äà ¼å íàïèøåòå? - Èäå¼à ¼å ìàëî íåîáè÷íà. Áèî ñàì íà íåêèì âåëèêèì èçëîæáàìà ó Aóñòðè¼è ñåäàìäåñåòèõ ãîäèíà. Áèëå ñó òî äâå îãðîìíå èçëîæáå. £åäíà ¼å áèëà î Ìàðè¼è Òåðåçè¼è, ó Áå÷ó, äðóãà ó Áåíåäèêòèíñêî¼ îïàòè¼è íà Äóíàâó, î £îñèôó Äðóãîì. £à ñàì êîíñòàòîâàî ïîñëå îáèëàñêà îâå èçëîæáå äà òó íåìà íè¼åäàí ¼åäèíè òðàã î Ñðáèìà èàêî ñàì çíàî èç ëèòåðàòóðå äà ¼å £îñèô áèî ìíîãî çàñëóæàí çà Ñðáå, øòî äîêàçó¼ó ïåñìå êî¼å ñó ìó ïîñâåòèëè Äîñèòå¼ è £îâàí Ðà¼èž. Òî ìå ¼å ïîäñòàêëî, ïà ñàì ïî÷åî äà èñòðàæó¼åì àðõèâñêè. Ïîäñòèö༠òîìå áèëî ¼å, ïðå ñâåãà, èñïðàâšàœå àóñòðè¼ñêå íåïðàâäå ïðåìà Ñðáèìà. Òàêî ñàì äîøàî äî ìíîãèõ êœèãà è ïî÷åî ñàì äà ñå áàâèì £îçåôèíèçìîì êàî ôåíîìåíîì Åâðîïå. Áàâèî ñàì ñå è ðåôîðìàìà è œèõîâèì îä¼åêîì êîä Ñðáà, øòà ¼å òó ïðèõâàžåíî, à øòà íè¼å. Çàíèìàëà ìå ¼å òàêîå òà òîëèêà ïîïóëàðíîñò îâîã âëàäàðà êîä Ñðáà. Òàêî ¼å ïîëàêî ðàñòàî œåãîâ ëèê. Èñïîñòàâèëî ñå äà ¼å îí êàî äðæàâíèê áèî âåîìà çàèíòåðåñîâàí çà Ñðáå. Òî íå çíà÷è äà èõ ¼å íå çíàì êàêî âîëåî, àëè, Ñðáè ñó ìó áèëè ¼åäàí ôàêòîð è îí èõ ¼å ãëåäàî èç èíòåðåñà ¼åäíå âåëèêå äðæàâå. Îí ¼å çáîã ñâî¼èõ ðåôîðìè áèî ó âåëèêîì ñóêîáó ñà âëàñòåëîì, ïîñåáíî ìààðñêîì. Áèî ¼å òî æåñòîê ñóêîá, íà êðà¼ó è òðàãè÷àí çà £îñèôà, ¼åð ¼å ìîðàî äà ïîâó÷å òå ñâî¼å ðåôîðìå. Îñòàëà ¼å ¼åäèíî ðåôîðìà î òîëåðàíöè¼è èëè “Ïàêåò î òîëåðàíöè¼è”. Òó ñå óïëåî è œåãîâ îäíîñ ïðåìà ïðàâîñëàâšó. Èñïîñòàâèëî ñå äà ¼å îí ïåò øåñò ïóòà ïîõîäèî Áàíàò è äà ¼å ñïàâàî ó íåêèì ìàíàñòèðèìà, Ôåíåêó êîä Áåîãðàäà, ïîñåòèî ¼å Òåêåëè¼èíó öðêâó ó Aðàäó, ãäå ¼å çà âðåìå ëèòóðãè¼å êëå÷åžè äî÷åêàî òàêîçâàíè “Âåëèêè âõîä”. Îä¼åäíîì íà ìî¼å èçíåíàåœå íàèëàçèì íà ïîäàòàê äà ¼å œåãîâ äîëàçàê íà¼àâšåí îä Ìèòðîïîëè¼å ó Êàðëîâöèìà, äà ¼å îäðååí œåãîâ äî÷åê, òå äà ñó òàêñàòèâíî äàòà ïèòàœà çà êî¼à ñå ïðåòïîñòàâšàëî äà žå äà èõ ïîñòàâè êàëóåðèìà. Òó ñó è îäãîâîðè êî¼å áè ìîíàñè òðåáàëî äà äà¼ó £îñèôó. Íåâåðîâàòíî! Òàêî ¼å è áèëî. Îíäà ñàì íàëåòåî è íà ¼åäàí ¼àêî çàíèìšèâ øòàìïàí äîêòîðàò êî¼è ¼å êàî ðóêîïèñ ÷óâàí ó áèáëèîòåöè. Òî ¼å ¼åäíà äèñåðòàöè¼à íàñòàëà íåãäå ó âðåìå ðàòà è íè¼å áèëà îá¼àâšèâàíà. Òî ñó £îñèôîâè èçâåøòà¼è èç Áàíàòà. Îí ¼å ïîñåáíî çàèíòåðåñîâàí çà Áàíàò, òàêî äà ¼å íàñåšàâàœå Øâàáà ó Áàíàòó äåî œåãîâå ïîëèòèêå èàêî ¼å òî çàïî÷åëà œåãîâà ìà¼êà. Ïðîíàøàî ñàì è ìàòåðè¼àë î òîìå äà ¼å £îñèô âîäèî ¼åäàí ïîñåáàí äíåâíèê, ãäå ¼å ïèñàî ñâî¼å óòèñêå îäâî¼åíî îä èçâåøòà¼à êî¼å ¼å ñëóæáåíî ñëàî ìà¼öè. Îíî øòî ¼å œî¼ ïèñàî è œåãîâå ëè÷íå áåëåøêå óìíîãîìå ñå ðàçëèêîâàëî. Èíà÷å, îí ¼å áèî ñ œîì ó ñòàëíîì ñóêîáó èàêî ìó ¼å äàëà äà ñà œîì áóäå ñàâëàäàð. Òàêî ¼å îí œó íà îâ༠íà÷èí ó íåêó ðóêó îáìàœèâàî. Îä¼åê œåãîâèõ èäå¼à êîä Ñðáà âåîìà ¼å çàíèìšèâî ïèòàœå êî¼å ¼å ó íàøî¼ íàóöè íà÷åòî êîä íåêèõ íàó÷íèêà à íàðî÷èòî ãà ¼å îáðàäèî Ìèòà Êîñòèž. Çàíèìšèâà ¼å £îñèôîâà âåçà ñà Äîñèòå¼åì, êî¼è ìó ¼å ïîñâåòèî ÷àê äâå ïîõâàëíå ïåñìå. Òî ñó ñâå áèëè ìî¼è ìîòèâè äà íàïèøåì êœèãó î £îñèôó. Îâîì êœèãîì âðàòèî ñàì ó ñðïñêó èñòîðè¼ó ¼åäíó ëè÷íîñò êî¼à ¼å èç òå èñòîðè¼å íà íåêè íà÷èí èçàøëà. Çíàëî ñå çà œåãîâå ðåôîðìå, çà œåãîâ óòèö༠íà Ñðáå, àëè íè¼å áèëî íåêîã àíàëèòè÷êîã îçáèšíè¼åã ïðèñòóïà ñâåìó òîìå. Òðåáàëî áè äà çà àóñòðè¼ñêó èñòîðè¼ó áóäå îä íåêîã çíà÷à¼à. Óïðàâî ñó ó òîêó ïðåãîâîðè äà ñå êœèãà ïðèêàæå ó Áå÷ó è òî íà íà¼âèøåì íèâîó. Èíà÷å, ìî¼à êœèãà “Ñðáè ó Áå÷ó” ïðåäñòàâšåíà ¼å ñâî¼åâðåìåíî ó áå÷êîì ïàðëàìåíòó, øòî ¼å çà Ñðáå ó Áå÷ó áèî âåëèêè äîãàà¼. Ó Áå÷ó èíà÷å òðåíóòíî æèâè òðèñòà õèšàäà Ñðáà, òàêî äà ¼å òî äðóãè ñðïñêè ãðàä ïî âåëè÷èíè. ? Äà ëè ñòå ó òîì Âàøåì äóãîì òðàãàœó è ïðåêîïàâàœó ïî áå÷êèì àðõèâèìà èìàëè íåêå ïîòåøêîžå? - Ó Áå÷ó ñó ìè ñå ëàêî îòâàðàëà ñâà âðàòà. Îáèëàçèî ñàì áåç ïðîáëåìà ñâå àðõèâå, êàî è êîä íàñ. Íå ìîãó äà ñå æàëèì. Íà¼âàæíè¼è àðõèâ êîä íàñ áèî ¼å Aðõèâ Êàðëîâà÷êå ìèòðîïîëè¼å, ó âëàñíèøòâó Aêàäåìè¼å ïî îâëàøžåœó Ñðïñêå ïðàâîñëàâíå öðêâå è òó ñàì ¼à ïðåäñåäíèê Ñàâåòà. Êàäà ¼å Aóñòðè¼à ó ïèòàœó, ìåíå ñó êàî ãîñòà ïîçèâàëè íà ñâå âåžå èçëîæáå è ¼à ñàì òàìî äðæàî ïðåäàâàœà. Îíè ñó èçóçåòíî ïðåäóñðåòšèâè. Œèõîâè áèáëèîòåêàðè ñó âåëèêè ïðîôåñèîíàëöè êî¼è ñå òðóäå äà ïîìîãíó šóäèìà êî¼è èñòðàæó¼ó. Êîä íàñ ¼å, íàæàëîñò, äðóãà÷è¼å, ìàäà èìà ðåòêèõ åíòóçè¼àñòà. ? Èìàëè ñòå òó ïðèâèëåãè¼ó äà ñå ïðåä Âàìà ïðâè ïóò îòêðèâà¼ó íåêå êðóïíå òà¼íå. Øòà Âàñ ¼å è êî¼å îòêðèžå íà¼âèøå èìïðåñèîíèðàëî? - Íà¼âèøå ìå èìïðåñèîíèðàëî è òî ¼å îáåëåæèëî äîáàð äåî ìîã æèâîòà, áàð íàó÷íîã, ïðèëàãîàâàœå Ñðáà ïðåñåšåíèõ íà òåðèòîðè¼ó ¼åäíå äðóãå äðæàâå, êî¼å ìîãó íàçâàòè âåëèêîì ñåîáîì ñà ¼åäíèì ñðåäœîâåêîâíèì íàñëååì êî¼å ñó îíè äîíåëè èç Ïåžè, îäíîñíî ñà òåðèòîðè¼å ïîä òàäàøœîì òóðñêîì îêóïàöè¼îì, òåê îñëîáîåíîì îä Aóñòðè¼àíàöà. Aóñòðè¼àíöè ñå ïîâëà÷å ñà òå òåðèòîðè¼å îñòàâšà¼óžè Ñðáå òóðñêî¼ îñâåòè, ¼åð ¼å òà ðàâíîòåæà Ïåžêå ïàòðè¼àðøè¼å óñïîñòàâšåíà 1557. ãîäèíå îáíîâîì Ïåžêå ïàòðè¼àðøè¼å, øòî ñó òóðñêå âëàñòè äîçâîëèëå. Òóðñêå âëàñòè ñó èïàê èçãóáèëå ïîâåðåœå ó Ïàòðè¼àðøè¼ó, ïà ¼å ñðïñêè ïàòðè¼àðõ ïîáåãàî ñà òîì âåëèêîì ãîìèëîì ¼àêî äîáðî èçàáðàíîã ñâåòà, íàðî÷èòî çàíàòëè¼à. Îíè ñó äîøëè ó ¼åäíó äðóãó, íîâó äðæàâó, ¼àêî êîìïëèêîâàíó. Aóñòðè¼à ¼å ó îñàìíàåñòîì âåêó áèëà èìïåðè¼à ãäå ñå ïëåìñòâî ñòàëíî áîðèëî ñà âëàøžó. Òó äîëàçè äî âåëèêèõ äðóøòâåíèõ ïðîìåíà. Êàî íà¼âåžà äðóøòâåíà ïðîìåíà áèëî ¼å ïðèëàãîàâàœå íà íîâó öèâèëèçàöè¼ó. Òî øòî ïî÷èœå äà ïðåîáðàæàâà ñðåäœîâåêîâíå ïðîôèëå êî¼è ñó äî òàäà áèëè âàæåžè ó ñëèêàðñòâó äî ñðåäèíå âåêà òî ¼å ïðåâëàñò çîãðàôà êî¼è ðàäå ó ìàíèðó ñòàðå óìåòíîñòè, ÷àê âåëèêå óìåòíîñòè ñðåäœåã âåêà, ôåóäàëíå Ñðáè¼å, è îíîãà øòî ¼å íàñòàëî ïîñëå ïàäà ñðïñêå äðæàâå ïàäîì Ñìåäåðåâà êàä ãóáèìî äðæàâó. Òàäà öåëà Ñðáè¼à ïîñòà¼å ñåšà÷êà çåìšà ¼åð ïëåìñòâà âèøå íåìà. Ñàä ¼å òà ãðóïàöè¼à ñà òàêî ñëîæåíèì íàñëååì äîøëà ó Aóñòðè¼ó è òðåáàëî ¼å äà ñå èçáîðè çà ñâî¼ ñòàòóñ. Ñðáè ñó ñå ïîçèâàëè íà ïðèâèëåãè¼å àóñòðè¼ñêèõ öàðåâà, ñà Ëåîïîëäîì Ïðâèì êî¼è èõ ¼å ïîçèâíîì äèïëîìîì êàî ñàâåçíèêå ïîçèâàî äà äîó è íàñåëå ñå ó Aóñòðè¼è. Ñ äðóãå ñòðàíå, Ìààðè ñó òðàæèëè, ñ îáçèðîì íà ñâî¼å èñòîðè¼ñêî ïðàâî, äà îíè áóäó êìåòîâè, à äà Ñðáè áóäó “òîëåðèñàíà íàöè¼à” à íå ïðèâèëåãîâàíà. Òàêî ¼å îâèì àêòîì àóñòðè¼ñêè öàð ïðåêðøèî ñâî¼ó çàêëåòâó Óãàðñêî¼. £åäàí îä àðãóìåíàòà ¼å äà ñå íàìà ïðèçíà ñòàòóñ ïðèâèëåãîâàíîã íàðîäà, äà ñå îñëîáààìî êìåòîâñêîã îäíîñà, ñ äðóãå ñòðàíå äà èìàìî íåêà ñàìîóïðàâíà ïðàâà íàðî÷èòî âåçàíà çà öðêâó. Aóñòðè¼à ¼å òàäà áèëà ¼åäàí ìîçàèê ðàçíèõ íàðîäà è ñâè ñó ïîêóøàâàëè äà ñå ïðèêàæó êàî èñòîðè¼ñêè íàðîäè è ¼åäèíî òàêî ñó ìîãëè äà ñå èçáîðå äà áóäó ïðèçíàòè. Ñðáèìà ¼å óñïåëî äà ñåáå ïðèêàæó êàî èñòîðè¼ñêè íàðîä ïîçèâà¼óžè ñå íà ñâî¼ó ñðåäœîâåêîâíó èñòîðè¼ó. Òî ¼å ñëó÷༠êàä ¼å èñòîðè¼à îäðæàëà îäíîñíî óðàäèëà ¼åäíó ïðîãðåñèâó. ? Äàíàñ ¼å äðóãà÷è¼å. Çàøòî îä íàñ óïîðíî òðàæå äà ñå îäðåêíåìî èñòîðè¼å? Ïðîñòî, èìà¼ó îòïîð ïðåìà íàøî¼ âåêîâíî¼ èñòîðè¼è è ÷èœåíèöàìà êî¼å îíà íîñè. - Òî ¼å äîáðî è ïðîíèöšèâî ïèòàœå, ¼åð ñèòóàöè¼à äàíàøœåã îòïîðà èñòîðè¼è èäå íà ¼åäàí âðëî âèñîêè íèâî. Ìèíèìàëèçó¼å ñå è îäðè÷å èñòîðè¼å òàêî ëàêî. Èñòîðè¼à ñå ïîòèðå, ÷àê ñâåñíî áðèøå èç ñâåñòè, à òî ñå âèäåëî íà íèçó âåëèêèõ ïðîìàøà¼à êî¼å ¼å ñàâðåìåíà âëàäà íàïðàâèëà. Òî ñå íàðî÷èòî âèäåëî íà ïðîñëàâè 200. ãîäèøœèöå óñòàíêà. Òî ¼å áèëî ñâå ¼àäíî è ñðàìîòíî, ïî÷åâ îä òîã îäáîðà èç êîã ñó ÷àê èçîñòàâèëè âëàäèêó, øóìàäè¼ñêîã åïèñêîïà. Óîñòàëîì, áîšå ñå íå ñåòèòè. Ñàâðåìåíà ïî¼àâà ñâåòñêèõ ðàçìåðà ¼å ìîíäè¼àëèçàì êî¼è ¼å äåî àìåðè÷êå ïîëèòèêå. Çíà÷è, òåæœà êà óìàœåœó íàöèîíàëíèõ äðæàâà, œèõîâîì ñìàœåœó. Ìåäëèí Îëáðà¼ò ¼å ñâî¼åâðåìåíî Áîðèñó £åšöèíó ó Êðåìšó ðåêëà: “Âè èìàòå âåëèêó äðæàâó”. £åšöèí ¼å ñìàœèâàî. È ìè ñìî ïðåìà òèì êðèòåðè¼óìèìà èìàëè âåëèêó äðæàâó, ïà ¼å áèëî íóæíî ñìàœèâàòè ¼å. ×åøêà ¼å áèëà ïðåâåëèêà. Òðåáàëî ¼å ðàçáèòè. Äîøëî ¼å äî ¼åäíîã ïîìåðàœà. Íàðàâíî, íåêå ñèëå ñó ñå äîáðî ÷óâàëå äà òî íå áóäå ïðèìåíšèâî è ó œèõîâî¼ ñðåäèíè, íàðî÷èòî Åíãëåñêà êî¼à èìà ïðîáëåìå ñà Øêîòèìà, Èðöèìà, çàòèì Øïàíè¼à êî¼à èìà ïðîáëåìå ñà Êàòàëîíè¼îì, Áàñêè¼îì, ïà Ôðàíöóñêà ñà Êîðçèêîì, Aëçàñîì, çàòèì Ìààðè êî¼è îä Ðóìóíè¼å ñòàëíî ïîòðàæó¼ó Åðäåš êî¼è èìà òðè ìèëèîíà šóäè. Êîä íàñ ò༠ïðîöåñ äàòèðà ¼îø îä Òèòà êî¼è âåøòî äåöåíòðàëèçó¼å äðæàâíó óïðàâó. Ñàâåçíè áóŸåò ¼å ðåöèìî èìàî ïîñåáíó ñòàâêó çà íåðàçâè¼åíå, à òó ñå íàðî÷èòî ìèñëèëî íà Êîñîâî è Ìåòîõè¼ó. Ñëîâåíöè ñó ïðâè çàòðàæèëè äà ñâî¼ äåî ïàðà íàìåœåí ó òå ñâðõå ñàìè, äèðåêòíî, óïëàžó¼ó Êîñìåòó, à íå ïðåêî ñàâåçíå êàñå. Îíäà ñó ñå ¼àâèëè è Õðâàòè. Äðóãè ïðèìåð ¼å áèî õèäðîöåíòðàëà íà €åðäàïó êî¼à ¼å ïðèìšåíà ñà âåëèêèì îòïîðîì ðåïóáëèêà. Ñðïñêà âëàäà ¼å ñàìà ñìîãëà ñíàãå è çà¼åäíî ñà Ðóìóíèìà íàïðàâèëà €åðäàï. Îíäà ñå ïî¼àâèëà Áàðñêà ïðóãà, à îíè ñó ãðàêíóëè ¼åð ¼å òî óìàœèëî çíà÷༠Ðè¼åêå, Ñïëèòà, Øèáåíèêà, ¼åð ¼å òî íà¼êðàžè èçëàç íà Ñðåäîçåìšå. Îâàêî ñå îä Áàðà äî Ñóøàêà, Ðè¼åêå ïëîâè äâà äàíà. Íè äà ÷ó¼ó! Îíäà ¼å îâà ïðóãà èçãðàåíà íàöèîíàëíèì çà¼ìîì Ñðáè¼å. Öðíà Ãîðà ¼å ñèìáîëè÷êè ó÷åñòâîâàëà. Çíà÷è, òî ¼å ñðïñêà ïðóãà. È ò༠íàìåò íà âèëà¼åò ¼å Ñðáè¼à ïëàòèëà äîê ñó ñå äðóãè èçâóêëè. Òî èçâëà÷åœå ¼å áèî ¼àñàí ñèìáîë ðàñïàäà, ïî÷åòàê ðàñïàäà £óãîñëàâè¼å. Òî ¼å ïðâî Êðàšåâèíà £óãîñëàâè¼à èñïóñòèëà. Êðàš ¼å ïîñëå óáèñòâà Ðàäèžà çàâåî äèêòàòóðó àëè òî íè ïðèáëèæíî íè¼å áèëà ñòðîãà äèêòàòóðà êàî íà ïðèìåð îíà ó £óæíî¼ Aìåðèöè, äà ñå ïóöà íà ñâå ñòðàíå. Óñòàøå ñó ñëàâèëå Âåëåáèòñêè óñòàíàê, æàíäàðè ñó ïóöàëè. ? Øòà õðàíè çàáëóäó ïðîòèâíèêà èñòîðè¼å? - Îâäå ¼å âåëèêà çàáëóäà ïðîòèâíèêà èñòîðè¼å. Ïðâî, îíè ñó óãëàâíîì íåîáðàçîâàíè, ñ äðóãå ñòðàíå îíè ñó ïîäëîæíè îäðååíèì òðåíäîâèìà, òåíäåíöè¼àìà âåëèêèõ ïîëèòè÷êèõ ñèëà äà îíå ñðåó¼ó ñâåò. Íå ñàìî Áàëêàí, âåž ñâåò. Ìåíè ñó àìåðè÷êå äèïëîìàòå îòâîðåíî ãîâîðèëå: “Çàáîðàâèòå èñòîðè¼ó!” £à ñàì ¼åäíîì îä œèõ îäãîâîðèî: “Âàìà ¼å ëàêî äà çàáîðàâèòå, âè íåìàòå èñòîðè¼ó”. Êàðàîðå ¼å ñàâðåìåíèê Âàøèíãòîíà, à îí ¼å ñàìî îáíîâèòåš ¼åäíå îä ñðïñêèõ äðæàâà. Òî ¼å îïàñíîñò. Èäåíòèòåò Åâðîïå ¼å óãðîæåí è òî ñå âèäè, à åâðîïñêà çà¼åäíèöà íåìà ñíàãå äà ñå ñóî÷è ñà òèì ïðîáëåìîì. Îâà ñàäàøœà ïàíèêà êî¼à ¼å íàñòàëà ó Áåëãè¼è êàî øàëà, íè¼å ñëó÷à¼íà. ? Ãäå ñìî òó ìè? - Ìè ñìî äîæèâåëè íåêîëèêî âåëèêèõ, îçáèšíèõ ïîðàçà ñà êîíñåêâåíöàìà êî¼å ó äîâîšíî¼ ìåðè íèñó ñàãëåäàíå íèòè ñó èç òîãà èçâó÷åíå ïîóêå. Òó, ïðå ñâåãà, ìèñëèì íà Öðíó Ãîðó è œåíó ñåöåñè¼ó çà êî¼ó ¼à ñìàòðàì äà ïîíèøòàâà ¼åäàí âåëèêè èñòîðè¼ñêè ïðîöåñ îáàâšåí ó äâàíàåñòîì âåêó. Ñòåôàí Íåìàœà, êî¼è ¼å èíà÷å èç Ïîäãîðèöå, äàêëå Ïîäãîðè÷àíèí, ó¼åäèíèî ¼å Ðàøêó è Çåòó. Îí ¼å äâå öèâèëèçàöè¼å êî¼å íèñó áèëå èäåíòè÷íå ïðåòâîðèî ó ¼åäíó. Ðàøêà ïîñòà¼å ñðïñêà äðæàâà Ðàñöè¼à. Òî ¼å ðåôåðåíäóì ïîíèøòèî. Îí ¼å ñðóøèî îíî íà ÷åìó ¼å îä äâàíàåñòîã âåêà ãðàåíà ñóäáèíà ¼åäíîã íàðîäà. Íàðàâíî, îíè òî ìîðà¼ó îïðàâäàòè. Òî îíäà îïðàâäàâà¼ó ôàëñèôèêîâàíîì èñòîðè¼îì. Ñàä äîëàçèìî äî ¼åäíîã ïðîáëåìà êî¼è íå èäå ó ïðèëîã èñòîðè¼è. £åð, èñòîðè¼à ¼å äîêàçàëà ñâî¼ó íåìîž äà áðàíè èñòèíó ¼åð ¼å ïîäëîæíà âëàäà¼óžåì ðåæèìó è òî íå ñàìî ó ñîöè¼àëèçìó è êîìóíèçìó, òî ¼å îíà ðàäèëà è ó Êðàšåâèíè. ×èòàâ íèç èñòîðè÷àðà áèî ¼å ó ñëóæáè çâàíè÷íå äðæàâíå èäå¼å. Òî ñå çàáîðàâšà, à òî ñó ñòâàðè êî¼å èãðà¼ó ó òîì êîëîïëåòó ïðîáëåìà. ? Êàêàâ ¼å Âàø îäãîâîð íà ïèòàœå êî¼å ãëàñè Êîñîâî è Ìåòîõè¼à? - Êîä Êîñìåòà ¼å îïåò ïîñåáàí ïðîáëåì ãä¼å ñó ñå ïîêàçàëå âåëèêå ñëàáîñòè ó œåãîâîì ðåøàâàœó. Ðåêàî áèõ äà êîñìåòñêà êðèçà ïî÷èœå ó ïåðèîäó èçìåó äâà ðàòà. Êîñìåò ¼å 1912. îñëîáîåí, ðåëàòèâíî êàñíî êàî è Ìàêåäîíè¼à ó Áàëêàíñêîì ðàòó. Îíäà äîëàçè ðàò, Ñîëóí, ðåñòàóðàöè¼à íîâå äðæàâå. Å, ñàä, ó òîì ïåðèîäó ñó áèëà ìîãóžà íåêà ðåøåœà êî¼à áè äàíàñ äîáèëà êàðàêòåð ãåíîöèäà, à òà ðåøåœà ñó áèëà ó çàìåíè èëè ðàçìåíè ñòàíîâíèøòâà, øòî ¼å èíà÷å ïðèìåœåíî îä ñòðàíå çàïàäíèõ ñèëà. Òî ¼å ðàäèëà Íåìà÷êà ñà Ïîšñêîì, òî ¼å ðàäèëà Íåìà÷êà ñà Ðóñè¼îì, òî ¼å ðàäèëà Ðóìóíè¼à ñà Ìîëäàâè¼îì, òî ¼å ðàäèî £óæíè Òèðîë ó Èòàëè¼è. Òî ¼å áèëî íà¼íîðìàëíè¼å êàî ðåøåœå. Øåñò ìèëèîíà Íåìàöà ñó èñåëèëè Ïîšàöè. Ìè ñìî òó êàñíèëè ñ èäå¼àìà. Êðàš Aëåêñàíäàð ¼å èìàî ñïîðàçóì ñà Êåìàëîì Aòàòóðêîì î èñåšåœó îäðååíîã áðî¼à šóäè êî¼è ñå íå áè ìîæäà èñåëèëè äîáðîâîšíî, àëè áàðåì ïîäñòèöà¼íî. Íå áè áèëî óáè¼àœà. Êàñíè¼å ¼å äîøàî Òèòî ñ íåñêðèâåíîì àìáèöè¼îì äà Aëáàíè¼à ïîñòàíå ðåïóáëèêà. Òî ¼å ñïðå÷èî Ñòàšèí ó ¼åäíîì ÷àñó, àëè òåíäåíöè¼à ¼å îñòàëà. Ó çãðàäè ÑÈÂ-à ¼å ïîñòî¼àî ñàëîí èçðàåí çà òî. Äà íå ãîâîðèìî î íà÷èíó íà êî¼è ¼å íàñòàëà òà àëáàíñêà âåžèíà ñòàòèñòèêå. Òó èìà ÷èòàâ íèç âðëî íåïðè¼àòíèõ èñòèíà. Ïðâî, Áó¼àíîâà÷êà êîíôåðåíöè¼à ¼å íåøòî îáåžàâàëà Aëáàíöèìà àêî íàïóñòå ôàøèñòè÷êå îäðåäå è ïðåó íà ñòðàíó ÍÎÁ-à. Ïîñëå ðàòà äîíåò ¼å çàêîí êî¼è ¼å ïîòïèñàëà ñðïñêà ðóêà, ïîï Âëàäà Çå÷åâèž êî¼è ¼å ïîòïèñàî çàáðàíó ïîâðàòêà Ñðáà êî¼å ¼å àëáàíñêè ôàøèçàì ïðîòåðàî ñà Êîñìåòà. Äàšå, àëáàíñêà ãðàíèöà ¼å áèëà õåðìåòè÷êè çàòâîðåíà, à ÷èòàâà ñåëà ñó äîëàçèëà íà Êîñìåò, ñà ñòîêîì. Òî ¼å ñâå ïîäðæàëà íàøà ÓÄÁA. Äàêëå, ÷èòàâ íèç ïîãðåøàêà ¼å íàïðàâšåí, à ñàäà ñó òó ïîñëåäèöå. Äàêëå, ìà¼îðèçàöè¼à ¼åäíå áèâøå ìàœèíå êî¼à ¼å ñàä äîáèëà ñòàòóñ âåžèíå. Ñàä çàïàä ó îâîì ñëó÷à¼ó ãëåäà íà ñòâàð íóìåðè÷êè. Êàêâà ñàä Ãðà÷àíèöà è êî¼åøòàðè¼å! Çíà÷è, òó ñòå ìàœèíà, èìà âàñ äåñåò ïóòà ìàœå îä Aëáàíàöà è øòà òó èìà äà ñå ðàçìèøšà. Ñ äðóãå ñòðàíå, äîáè¼à¼ó ¼åäíó çíà÷à¼íó âî¼íó áàçó, âåž îêóïèðàíó íà òåðèòîðè¼è Ìåòîõè¼å. Øòà žå ñàä òó Ãðà÷àíèöà? Ñâå ¼å òî ó ïàêåòó íàøèõ âåëèêèõ íåâîšà. Òó ¼å íàðàâíî ïèòàœå êðèâèöå çà ðàò êî¼è ñìî ìåäè¼ñêè èçãóáèëè. Êî íå âèäè äà ñìî ãà èçãóáèëè, œåìó ñòâàðíî òðåáà äîêòîð. Ìåäè¼ñêè ðàò ¼å èçãóášåí íåäîâîšíîì ïðîïàãàíäîì. Òó ¼å áèî è ¼åäàí òðåíóòàê êàäà ¼å Aìåðèêàíöèìà áèëî ïîòðåáíî äà ìóñëèìàíèìà äîêàæó äà ñó îíè œèìà ïðè¼àòåšè, à íå íåïðè¼àòåšè. Îíè ãàœà¼ó Áèí Ëàäåíà è ôóíäàìåíòàëèñòå Èðàíà à ó ñòâàðè îáîæàâà¼ó ìóñëèìàíå, êàî íà ïðèìåð ó Áîñíè. È îíè îíäà ïàðàäèðà¼ó ñâåòîì êàî ïðè¼àòåšè ìóñëèìàíà. ×èòàâ íèç ôàëñèôèêàòà ¼å îçàêîœåí ïðåêî Ó¼åäèœåíèõ íàöè¼à. Êðèâèöà è ñàíêöè¼å äîáè¼à¼ó ñå çà Ðà÷àê è Ìàðêàëå. A Ìàðêàëå ñó ìóñëèìàíè èçðåæèðàëè è óðàäèëè. Òî ¼å œèõîâ ðåöåïò. Òî ñå äåøàâà ñòàëíî ó œèõîâîì îêðóæåœó. Îíè ìèíèðà¼ó ïè¼àöå, øêîëå... Òî íè¼å ñðïñêè ìåòîä. Ñâåò íå ðàçëèêó¼å ìóñëèìàíñêó ìåòîäîëîãè¼ó îä, ðåöèìî, ñðïñêå. Ñðáèí ïóöà ó î÷è. Óñòàøå ñó òàêîå èìàëå ò༠ìåòîä, ïîñòàâå ïàêëåíó ìàøèíó ó áèîñêîï èëè âîç ïà îíäà óáè¼ó êîãà óáè¼ó. Ìî¼à æåíà ¼å áèëà ó âîçó êî¼è ¼å åêñïëîäèðàî è ÷èòàâà ïîðîäèöà ó ñóñåäíîì êóïåó ¼å èçãèíóëà. Òî íè¼å ñðïñêè ìåòîä. Ãàâðèëî Ïðèíöèï ïóöà. Òî ¼å èíäèâèäóàëíî. Òî ¼å ðó÷íè ðàä. Ìî¼à ïîðîäèöà ¼å ïîðåêëîì èç Õðâàòñêå èç Ëèêå. Ìî¼ äåäà ¼å áèî ïðåäñåäíèê Õðâàòñêîã ñàáîðà. Îí ¼å 1918. ãîäèíå ïðîãëàñèî ðàñïàä Êðàšåâèíå. Áèî ¼å âîà Ñðáà ó Õðâàòñêî¼. Îä 1918. ãîäèíå ¼å áèî ïîòïóíî èçâàí ïîëèòèêå. Ó œåãîâî âðåìå Ñðáà ó Õðâàòñêî¼ ¼å áèëî 32 îäñòî, à ó Áðîçîâî âðåìå èõ ¼å áèëî 16 îäñòî, äà áè Òóìàíîâî âðåìå äî÷åêàëè ñà äâà è ïî îäñòî. Ôåóäàëíè ñàáîð ¼å ó äâà ìàõà ïðèçíàî êîíñòèòóòèâíîñò, ïà ÷àê è êîìóíèçàì. Äàíàñ ñó ñâå òå ïðè÷å î ïîâðàòêó ïðîäàâàœå ìàãëå. ? Èçà Âàñ ¼å áîãàò êœèæåâíè è íàó÷íè îïóñ. Êî¼å äåëî èçäâà¼àòå êàî ïîñåáíî è çàøòî? - Ìîðàì ïðâî äà îäâî¼èì îáëàñò íàóêå, îä ïîåçè¼å è ïðîçå êî¼îì ñå òàêîå áàâèì. Êàäà ¼å íàóêà ó ïèòàœó, òî ¼å ñâàêàêî ìî¼å äåëî î áàðîêó. Òî ñó “Òðàãîâè ñðïñêîã áàðîêà”, “Ïóòåâè ñðïñêîã áàðîêà”, “Ñðïñêè áàðîê”. Òî ¼å îíî øòî ¼à íà¼âèøå âîëèì è øòî žå âåðîâàòíî ïðåòðà¼àòè ìåíå è ãäå žó ¼à áèòè ïðåäñòàâšåí êàî ïèîíèð. Îñèì òîãà, èçäâà¼àì è ñâî¼ó ïîðîäè÷íó õðîíèêó, îíî øòî äðóãè íàçèâà¼ó ðîìàíèìà. Òî ¼å ìî¼ “Åôåìåðèñ”, êî¼è ¼å ðàñïðîäàò ó îñàìäåñåò õèšàäà ïðèìåðàêà, à ¼à ñàì íåìàì íè¼åäàí ïðèìåðàê. Òî ¼å ¼åäàí íåèñïëàžåí äóã êî¼è ñàì íîñèî âåîìà äóãî, à òî íîøåœå ìè ¼å ñâå òåæå ïàäàëî. Äîê èçìè÷å âðåìå, äîëàçå áîëåñòè è ïàíè÷íè ñòðàõ äà ¼à òî íåžó íè çàâðøèòè. A ¼à ñàì íà íåêè íà÷èí ïîñëåäœè ñâåäîê ¼åäíå åïîõå. Íå çíàì äà ëè çíàòå, àëè ¼à ñàì äàíàñ íà¼ñòàðè¼è ñàðàäíèê ëèñòà “Ïîëèòèêà”. Ó òîì ìîì óæåì èçáîðó ¼åñó è ìî¼å çáèðêå ïåñàìà, êàî è ìî¼à ïðîçíà êœèãà “Äàíè ñåžàœà”. ? Íà ÷åìó òðåíóòíî ðàäèòå? - Ðàäèì ìàðšèâî äíåâíèê. Òî ìè ¼å êàî ¼óòàðœå óìèâàœå. Ñïðåìàì è ¼åäíó êœèãó êî¼à ¼å âåž ïðèìšåíà çà øòàìïó êîä Ïðîìåòå¼à à çâàžå ñå “Ôðóøêîãîðñêå òåìå”. Áèžå ó òî¼ êœèçè ñêóïšåíî ñâå îíî øòî ñàì ãîäèíàìà ñêóïšàî î ôðóøêîãîðñêèì ìàíàñòèðèìà, îä áîðáå çà œèõîâó îáíîâó, ÷åñòî óçàëóäíå, äî ðàçíèõ ñòóäè¼à, èêîíîãðàôñêèõ ïðîáëåìà. Èçàøëå ñó ìè íåäàâíî êœèãå ïðèïîâåäàêà. Òàêîå, ïîñëåäœà ïðèïîâåòêà “Ïîâðàòàê ðàòíèêà”, êî¼ó ñàì íàïèñàî, áèžå óñêîðî îá¼àâšåíà ó “Ïîëèòèöè”. Òî ¼å ¼åäíà âåîìà òóæíà ïðè÷à èç ìîã æèâîòà. Ðå÷ ¼å î ¼åäíî¼ ïðåëåïî¼ £åâðå¼êè. Ïðèïîâåòêà ïðåäñòàâšà ¼åäàí ìî¼ ëèðñêè îïðîøò༠ñ œîì. Œåíî¼ ïîðîäèöè êî¼î¼ ñàì 1941. ãîäèíå êàäà ñó äîøëå óñòàøå ñóãåðèñàî äà áåæè ó Áîñíó ãäå ¼å áèëà ôîðìèðàíà ¼åäíà åêèïà çà ñóçáè¼àœå ïåãàâöà. Òî ¼å áèî ¼åäèíè íà÷èí äà ñå ñïàñó. Îíè ñó ìå ïîñëóøàëè è îòèøëè ñó. Òàäà ñàì èìàî ¼åäàí ïðàâè ëèðñêè îïðîøò༠ñà ïðåëåïîì £åâðå¼êîì ¼åäèíèöîì. Îíäà ¼å äîøëà ÷åòðäåñåò ÷åòâðòà. £à ñàì ñàì ó ñòàíó, ïîðîäèöà ñ êî¼îì ñàì ó ñòàíó æèâåî ¼å çáîã áîìáàðäîâàœà ïîáåãëà ó Ñëàíöå. £åäíîì ñå çà÷óëî çâîíî íà âðàòèìà. Îòâîðèî ñàì è óãëåäàî œó. Áèëà ¼å ó óíèôîðìè ïàðòèçàíêå. Ñõâàòàì ó ìàãíîâåœó ñâå ïðîìåíå è ó œî¼ è ó ñåáè. Ñõâàòàì äà íåìà íå÷åãà øòî ¼å áèëî, à ÷åãà âèøå íå ìîæå áèòè. Ñõâàòàì äà ñå óçàëóäíî òðóäè äà âðàòè ïðîøëîñò. Òà íîâà îñîáà, ïàðòèçàíêà ïîêóøàâà äà ïîíîâî óñïîñòàâè òî øòî ñå ïðåêèíóëî íåïîâðàòíî. Ñ œåíå ñòðàíå ¼å ïðèñóòàí äèñêðåòíî íàãîâåøòåíè áåçóñïåøàí åðîòñêè òðåíóòàê. Îíà ñõâàòà øòà ñå äîãîäèëî è îäëàçè. Ïðå îäëàñêà îíà ïèòà œåãà, òî ¼åñò ìåíå: “Ñåžàø ëè ñå?” è òî òðè ïóòà. Îäãîâîð íè¼å äîáèëà íè¼åäíîì. Îí ¼å ïðàòè äî âðàòà, à îíà ãà òàä ïèòà ïîñëåäœè ïóò: “Ñåžàø ëè ñå?” A îí ¼î¼ îäãîâàðà: “Çàáîðàâèëà ñè ñâî¼ øìà¼ñåð”. Îâó ïðè÷ó îá¼àâèžå óñêîðî Ëåòîïèñ Ìàòèöå Ñðïñêå, øòî ìè ¼å ïîñåáíî äðàãî. Ðàçãîâàðàëà Ìèëà ÌÈËÎÑAŠÅÂȎ

Пратите нас на нашој Фејсбук и Инстаграм страници и X налогу.