Èñòîðè¼a çëî÷èía (10)

Íèãä¼å ó Åâðîïè, ìåó ðàçíî¼åçè÷êèì íàðîäèìà, íåìà âåžå ìðæœå "íåãî øòî îâä¼å ó íàñ îáñòî¼è ìåó èñòî¼åçè÷íèì Õðâàòèìà è Ñðáèìà", ïèñàî ¼å äð Ïåðî Ãàâðàíèž 1895. Äîãàà¼è êî¼è ñó ñå çáèëè òå ãîäèíå ó Ïàêðàöó, óñòàøêè ãåíîöèä ïîëà âè¼åêà êàñíè¼å è îíî øòî ñå äåñèëî 1991-1995. ó ñâåìó ¼å ïîòâðäèëî Ãàâðàíèžåâå îö¼åíå

Ïîçíàòè õðâàòñêè ïîëèòè÷àð èç Äàëìàöè¼å, Ìèõî Êëàèž, êî¼è ¼å áóäíî ïðàòèî è äîáðî ïîçíàâàî õðâàòñêó ïîëèòèêó è îäíîñå èçìåó Õðâàòà è Ñðáà ó Áàíîâèíè, ïîâîäîì ðàñïðàâà âîåíèõ ó Äàëìàòèíñêîì ñàáîðó î íàçèâó ¼åçèêà, î òîìå äà ëè žå ñå îí çâàòè ñàìî õðâàòñêè èëè õðâàòñêî-ñðïñêè, îøòðî ¼å îñóäèî çàãðåáà÷êè ëèñò "Îáçîð" çàòî øòî ¼å œåãîâ óðåäíèê Äèíêî Ïîëèòåî ïðóæèî îòâîðåíó ïîäðøêó õðâàòñêèì ïîëèòè÷àðèìà èç Äàëìàöè¼å êî¼è ñó, ó ñêëàäó ñà ïîëèòèêîì çàñíîâàíîì íà õðâàòñêîì äðæàâíîì ïðàâó è òåîðè¼îì î ïîñòî¼àœó õðâàòñêîã "ïîëèòè÷êîã" íàðîäà, ïîðèöàëè íàöèîíàëíó èíäèâèäóàëíîñò Ñðáà ó Äàëìàöè¼è. Ó ïèñìó ïèñàíîì ó Çàäðó 7. àïðèëà 1892. ãîäèíå, à óïóžåíîì ïîçíàòîì ïîëèòè÷àðó Øèìè Ìàöóðè, Ì. Êëàèž ¼å, èçìåó îñòàëîã, ïèñàî: Êðèòèêå "Îáçîðó" "Ïèøåì âàì çà ïîòóæèòè ñå íà äðæàœå 'Îáçîðà' ïðåìà îíîìå øòî ñå ó íàøåì ñàáîðó äîãîäèëî ïðè çàäœåì çàñåäàœó. "Îáçîð" ñå îäëó÷íî ñòàâšà íà ñòðàíó £óðòè¼à Á¼àíêèíà, à îñóó¼å íàñ, ¼åð ñìî ãëàñîâàëè çà èñïðàâàê Aíòóíà Ïóšåçà, ñðïñêîã ïîëèòè÷êîã ?? ó Äàëìàöè¼è. Íà¼ïðâî ¼å îïàçèò äà ¼å èñòè ïðåäëîã Á¼àíêèíà áèî íåóì¼åñòàí è íåîïðàâäàí, ïîøòî ìó ¼å îí äàî îíî çíàìåíîâàœå ó ñâîìå äóãîìå ãîâîðó. Òî íè¼å áèëî íåãî íàïàäàœå è íè¼åêàœå Ñðáà. A 'Îáçîð' äà íàñ îñóäè, çîâå ó ïîìîž äðæàâíî ïðàâî è íåêå òåîðè¼å î ïîëèòè÷êîìå íàðîäó, è ðàçëèêå ìåó íàðîäîì è íàðîäíîñòè, êî¼å ó íàøå ãëàâå íå óëàçå." Ïðè îâàêâîì äðæàœó "Îáçîðà" ïðåìà íàìà, çàèñòà íå çíàìî êî¼à ¼å ðàçëèêà ìåó ïðàâàøèìà è îáçîðàøèìà". ×èòàâà äðóãà ïîëîâèíà È âåêà, à íàðî÷èòî ïîñëåäœèõ 25 ãîäèíà òîãà ñòîëåžà, ó çíàêó ñó íåïðåñòàíèõ áîðáè èçìåó Õðâàòà è Ñðáà, áîðáè êî¼å ñó ñå, ó êð༜èì êîíñåêâåíöè¼àìà, ñâîäèëå íà ïèòàœå óñïåõà èëè íåóñïåõà õðâàòñêå ãðààíñêå îïîçèöèîíå ïîëèòèêå, ò¼. íà ïèòàœå íåñòàíêà èëè îïñòàíêà ñðïñêå íàöèîíàëíå è ïîëèòè÷êå ïîñåáíîñòè ó Òðî¼åäíî¼ êðàšåâèíè. Çà âðåìå âëàäå áàíà Èâàíà Ìàæóðàíèžà äîøëî ¼å äî ïðàâîã áðóòàëíîã îáðà÷óíà ñà Ñðáèìà èç Ïàêðàöà è äðóãèõ ìåñòà, êî¼è íèñó êðèëè ñâî¼à íàöèîíàëíà îñåžàœà. Ñèìïàòèøóžè ïîêðåò Ó¼åäèœåíå îìëàäèíå ñðïñêå, ñàðàèâàëè ñó ó íîâîñàäñêî¼ Çàñòàâè, îáðàçîâàëè äðóøòâî çà ñàêóïšàœå ïðèëîãà òîì ëèñòó, ó Ïàêðàöó îñíîâàëè Çàäðóãó Ñðáà çàíàòëè¼à, è ïðèãîäíèì ïðèëèêàìà êîðèñòèëè ñðïñêè ãðá è ñðïñêó çàñòàâó, à ó Ñðïñêî¼ ó÷èòåšñêî¼ øêîëè ó Ïàêðàöó êàî íàñòàâíè ïðåäìåò èìàëè ñðïñêè ¼åçèê. Áàí Èâàí Ìàæóðàíèž îöåíèî ¼å äà ñó ñâèì òèì àêòèâíîñòèìà øèðåíå èäå¼å ñðïñòâà, ÷èìå ñó óíåòè ìðæœà è ðàçäîð "èçìåó êàòîëè÷êîãà è ãð÷êî-èñòî÷íîãà æèòåšñòâà". Ìàæóðàíèž ¼å, óç òî, äîøàî äî çàêšó÷êà äà ñó Ñðáè ïîìåíóòèì äåëèìà èøëè íà òî "äà ñå ñðáñêîìå åëåìåíòó ïðèáàâè íåêà, ñ äðæàâíî-ïðàâíîã ãëåäèøòà íåîïðàâäàíà ïðåìîž è ïîëèòè÷êà ïðåâàãà ó Õðâàòñêî¼ è Ñëàâîíè¼è". Äà ñå ñâå òî íå áè äåñèëî, îñóìœè÷åíè èç Ïàêðàöà, Êàðëîâöà, Îñè¼åêà è Äàðóâàðà ñó ïîõàïøåíè, à îíè êî¼è ñó áèëè çàïîñëåíè îòïóøòåíè ñó èç ñëóæáå áåç ïðàâà çàïîñëåœà íà äðæàâíî¼ òåðèòîðè¼è Õðâàòñêå è Ñëàâîíè¼å. Ìàæóðàíèžåâà ïðîòèâñðïñêà àêöè¼à ¼àñíî ¼å íàãîâåñòèëà ïðàâöå êî¼èìà žå ñå êðåòàòè õðâàòñêà ïîëèòèêà îñëîœåíà íà õðâàòñêî äðæàâíî è èñòîðè¼ñêî ïðàâî è íà óñòàíîâó "ïîëèòè÷êîã" íàðîäà. Êàêâî ðàñïîëîæåœå ¼å âëàäàëî ïðåìà Ñðáèìà êîä Õðâàòà êî¼è ñó ñëåäèëè ïîëèòèêó õðâàòñêîã äðæàâíîã è èñòîðè¼ñêîã ïðàâà ñàâðøåíî ïîêàçó¼å Ïîëèòè÷êà ïîâè¼åñò õðâàòñêîãà íàðîäà äð Ïåðå Ãàâðàíèžà. Ó œî¼ îí áåëåæè: "Äàíàñ çà öèåëî íåìà íèãä¼å ó Åâðîïè ìåó ðàçíî¼åçè÷íèì íàðîäèìà âåžå ìðæœå, íåãî øòî îâä¼å ó íàñ îáñòî¼è ìåó èñòî¼åçè÷íèì Õðâàòèìà è Ñðáèìà." Ìåó œèìà ñå, âåëè âîäè "ïîäìóêëà ïîòà¼íà, ãàäíà áîðáà ¼åäíå åêñèñòåíöè¼å ïðîòèâ äðóãå, ¼åäíîã ïî¼åäèíöà ïðîòèâ äðóãîãà, áåç ïî÷èíêà, áåç êðà¼à è êîíöà. Äà áè ìè Õðâàòè èìàëè ñâî¼ó íåçàâèñíó äðæàâèöó êàî Ñðáè, è äà ñå íå áè òðåáàëè íè îä êîãà áî¼àòè, áóêíóî áè çà öèåëî ðàò èçìåó Õðâàòà è Ñðáà, è ò༠áè ñâàêàêî áèî íà¼ïîçíàòè¼è". Èñòîðè¼ñêè äîãàà¼è êî¼è ñó ñå çáèëè îä 1941. äî 1945. è îä 1991. äî 1993. ó ñâåìó ñó ïîòâðäèëè îöåíå Ï. Ãàâðàíèžà èçðå÷åíå 1895. ãîäèíå. Îáà ïóòà êàäà ñó Õðâàòè ñòåêëè "ñâî¼å íåçàâèñíå äðæàâèöå", äîøëî ¼å, êàêî ¼å Ãàâðàíèž è ïðåäâèäåî, äî êðâàâîã ïèðà ó êî¼åì ñó æðòâå áèëè Ñðáè. Ìðæœà ïðîòè⠜èõ èñïîšåíà ¼å òàäà íà íà¼áðóòàëíè¼è íà÷èí, àëè ñà ¼àñíèì öèšåì: äà ñå ñòâîðè åòíè÷êè ÷èñòà è øòî âåžà õðâàòñêà äðæàâà. Î íåñõâàòšèâî¼ ìðæœè, êî¼à ¼å îâëàäàëà çíàòíèì äåëîì õðâàòñêîã äðóøòâà ó äðóãî¼ ïîëîâèíè È âåêà, èçðåêëà ¼å ñâî¼ ñóä è äîáðîíàìåðíà è õóìàíà Ìèñ Aäåëèíà Ïàóëèíà Èðáè, êî¼à, êàî ñòðàíêèœà, íè¼å èìàëà íèêàêâèõ ðàçëîãà äà ïðàâè ðàçëèêó èçìåó ïðàâîñëàâíèõ è êàòîëèêà. Ïîâîäîì ìàñîâíîã çàòâàðàœà Ñðáà ó Ïàêðàöó, Êàðëîâöó, Îñè¼åêó, Äàðóâàðó è äðóãèì ìåñòèìà Õðâàòñêå è Ñëàâîíè¼å, äî êî¼åã ¼å äîøëî ó âðåìå óñòàíêà ó ÁèÕ (1875 - 1878), Ìèñ Èðáè ¼å íàïèñàëà:"£åäèíè ìîòèâ òîìå ãîœåœó íàëàçè ñå ó íå÷îâå÷íî¼ ìðæœè Õðâàòà ñïðîžó Ñðáà. Êàî ãîä øòî êàòîëèöè ó Áîñíè èäó íà ðóêó Òóðöèìà ïðîòèâ Ñðáà, òàêî Õðâàòè ó Ñëàâîíè¼è èäó íà ðóêó Ìààðèìà îïåò ïðîòèâó Ñðáà". Íà¼âåžè ñè¼à÷è ìðæœå Íà¼âåžè ñå¼à÷è ìðæœå, îíè êî¼è ñó ¼å óîáëè÷èëè ó äðæàâíå, íàöèîíàëíå è ïîëèòè÷êå ïðîãðàìå, êî¼è ñó ¼î¼ äàëè îñîáèíå áîðáå èçìåó ðàçëè÷èòèõ ðàñà, Åóãåí Êâàòåðíèê è Aíòå Ñòàð÷åâèž, ó õðâàòñêîì äðóøòâó ïðèõâàžåíè ñó êàî íà¼âåžå ïàòðèîòå è ðîäîšóáè. Òèì ÷èíîì ðàçäîð èçìåó Õðâàòà è Ñðáà äóáîêî ¼å óñàåí ó œèõîâà áèžà, ¼åð äîê ñó ¼åäíè ñïðåìíè äà ñëàâå è ñëåäå ïîìåíóòå êîðèôå¼å, äðóãè ñ ðàçëîãîì îä œèõ çàçèðó, ¼åð îñåžà¼ó òåøêå ïîñëåäèöå œèõîâîã ïîãóáíîã äåëîâàœà. Êàäà ñâå øòî ¼å ðå÷åíî èìàìî ó âèäó, îíäà ¼å ¼àñíî äà ¼å íàöèîíàëíà èíòåãðàöè¼à Õðâàòà, ïîñëå Ðåâîëóöè¼å 1848/49. ãîäèíå, êðåíóëà ó ñóïðîòíîì ñìåðó îä îíîã êî¼èì ¼å ïîøàî Èëèðñêè ïîêðåò. Íàèìå, œèõîâè íàöèîíàëíî èíòåãðàöèîíè ïðîöåñè äîáèëè ñó ñâå êàðàêòåðèñòèêå âåëèêîõðâàòñêå ïîëèòèêå, è òî êàêî îíè ó îêâèðèìà ïðàâàøêîã, òàêî è îíè ó îêâèðèìà ïîêðåòà êî¼è ñå ðàçâè¼àî ïîä ¼óãîñëîâåíñêèì èìåíîì. Ñâà óòåìåšåíà íà õðâàòñêîì äðæàâíîì è èñòîðè¼ñêîì ïðàâó, âåëèêîõðâàòñêà ïîëèòèêà íóæíî ¼å ìîðàëà äîžè ó ñóêîá ñà ñðïñêîì è âåëèêîñðïñêîì ïîëèòèêîì ó ìíîãèì ïèòàœèìà. (Íàñòàâèžå ñå)

Pratite nas na našoj Facebook i Instagram stranici i X nalogu.