Èñòîðè¼à çëî÷èíà (14)

£îø ó îêâèðèìà Aóñòðî-Óãàðñêå äèî õðâàòñêîã äðóøòâà äîøàî ¼å äî çàêšó÷êà äà ñå ïèòàœå Ñðáà ó Õðâàòñêî¼, Ñëàâîíè¼è è Äàëìàöè¼è ìîæå ðè¼åøèòè ãåíîöèäîì. Èçà õðâàòñêîã áàíà Ïàâëà Ðàóõà ó ñâåìó ¼å ñòà¼àî Áå÷, êàæå Ñò¼åïàí Ðàäèž. Êàä ãîä ñó, âåëè, ãîñïîäà ó Áå÷ó áèëà ó ñòèñöè, Ñðáè ñó áèëè íà¼ïîãîäíè¼è äà ñå ðàäè œèõ íà÷èíè ñìóòœà: òðåáàëî ¼å ñàìî ìàëî íàìèãíóòè è åòî êëàœà

Äà ñó Ñðáè áèëè íåïîæåšíè è äà èõ ¼å òðåáàëî, íå áèðà¼óžè ñðåäñòâà, ìèëîì èëè ñèëîì àñèìèëîâàòè è èñêîðåíèòè ñà òëà Õðâàòñêå, ñâåäî÷è è ïèñàœå Ãà¼å Ðàäóíèžà èç 1911. ãîäèíå. Ïî œåãîâîì âèåœó, áèòè Ñðáèí ó Õðâàòñêî¼ ¼å æàëîñíî, "à íà¼ñì¼åøíè¼è ¼å è äàíàñ ¼îø âðëî ïîãèáåšàí íàçèâ ñðáñêè". Ðàäóíèž ¼å áèî óâåðåí äà žå ò༠íàçèâ èç Õðâàòñêå íåñòàòè è äà žå áèòè ñàìî æàëîñíà ïî¼àâà, êî¼ó žå ïîìèœàòè èñòîðè¼à, ¼åð èìå ñðïñêî òó žå ñå èçãóáèòè, ïîøòî žå ñâè Ñðáè ïîñòàòè Õðâàòè. Ñðïñêî ïèòàœå, ïî œåãîâî¼ îöåíè, ñòî¼è "êàî ìà÷ íàä ãëàâîì Õðâàòèìà" ïà žå ñòîãà, "ñâàêî õðâàòñêî ñðöå äà îáâåñåëè äàí êàä áóäåìî âèä¼åëè äà ñó ñå îâå íåçäðàâå áèšêå íà íàøî¼ íàðîäíî¼ œèâè èçãóáèëå, êàäà âèäèìî äà ñâè êî ¼åäàí ÷îâ¼åê ïðèñòóïèñìî îçáèšíîì ðàäó çà îñòâàðåœå è îñëîáîåœå íàøå ìèëå Õðâàòñêå Äðæàâå". Äðóãèì ðå÷èìà, êàäà Õðâàòñêà áóäå åòíè÷êè ÷èñòà è ¼åäèíñòâåíà, áåç Ñðáà, ¼åð îíè ñó, çà Õðâàòå è Õðâàòñêó, ïî îöåíè £îñèïà Ìèøêàòîâèžà, äðà÷¼å òðœå êî¼å Õðâàòè "èç ñâî¼å áàø÷å ìîðà¼ó ïî÷óïàòè". "Íåïîžóäàí" íàðîä Óáåäšèâå äîêàçå î òîìå äà ¼å ¼åäàí äåî õðâàòñêîã äðóøòâà, ¼îø ó îêâèðèìà Aóñòðî-Óãàðñêå, äîøàî äî çàêšó÷êà äà ñå ïèòàœå Ñðáà ó Õðâàòñêî¼, Ñëàâîíè¼è è Äàëìàöè¼è ìîæå ðåøèòè ãåíîöèäîì, îñòàâèî ¼å çà ñîáîì Ñò¼åïàí Ðàäèž, ïðåäâîäíèê Õðâàòñêå ñåšà÷êå ñòðàíêå. Íàñðòàœå õðâàòñêîã áàíà Ïàâëà Ðàóõà íà Õðâàòñêî-ñðïñêó êîàëèöè¼ó Ðàäèž ¼å îá¼àñíèî òèìå øòî ¼å èçà áàíà ó ñâåìó ñòà¼àî Áå÷. Ñà òèì ó âåçè îí ¼å íàïèñàî:"Êàä ãîä ñó ãîñïîäà ó Áå÷ó áèëà ó ñòèñöè, òðàæèëà ñó êàêâó áèëî ñìóòœó, ó êî¼î¼ žå íàðîä êàî ñëè¼åï è ëóä óäàðàòè áèëî íà êîãà, à äî òàäà žå ãîñïîäà ñâî¼å ïîñëîâå îáàâèòè (...) A Ñðáè ñó áèëè íà¼çãîäíè¼è, äà ñå ðàäè œèõ íà÷èíè ñìóòœà. Îíè ñó äîñåšåíèöè, äðóãå ñó â¼åðå, äîìàžåìó íàðîäó ñ âåžèíå ðàçëîãà - íåïîžóäíè - ïà çàòî è òðåáà êàäøòî ñàìî ìàëî íàìèãíóòè è åòî êëàœà! Ñàìî òàêî ñå ¼å ìîãëî äîãîäèòè, äà ñó ó ¼åñåí ãîäèíå 1902. óñðåä Çàãðåáà è óñðåä áèåëà äàíà ðàçëóïàíè äóžàíè ñðáñêèõ òðãîâàöà. Óî÷àâà¼óžè çëîžóäíå ôðàíêîâà÷êå íàìåðå ïðåìà Ñðáèìà, íàðî÷èòî ó âðåìå àíåêñèîíå êðèçå è çàãðåáà÷êîã âåëåèçäà¼íè÷êîã ïðîöåñà, Ðàäèž ¼å î òîìå çàáåëåæèî:"Íà ïîñëåäœåì âèåžó Ôðàíê-Ñòàð÷åâèžåâå ñòðàíêå ïðàâà ïðèõâàžåí ¼å ÷óäàí çàêšó÷àê, î êî¼åì íîâèíå ìíîãî ïèøó (...) Óñòðî¼èëà ñå íàèìå "Õðâàòñêà íàðîäíà ëåãè¼à" ò¼. îðóæàíà ÷åòà çà îáðàíó õðâàòñêå äîìîâèíå. (...) Íî íà¼ñòðàøíè¼å ¼å îâî: Îâî øòî õîžå ëåãè¼à, òî ¼å íå ñàìî ìðæœà, òî ¼å ãîòîâî êëàœå Ñðáà. È îíäà îíè êî¼è ñó çà ëåãè¼ó, ãîâîðå, äà žå ñå Áîñíà, ó êî¼î¼ èìà îêî 700.000 Ñðáà, ñ¼åäèíèòè ñ Õðâàòñêîì äà òå Ñðáå æåäíå õðâàòñêå êðâè, èëè ìè ïîêîšåìî, èëè îíè çáèšà ïîïè¼ó íàøó êðâ(...) (Êóðçèâ - Â. Ê.) Ëåãè¼à êî¼ó ïîìèœå Ðàäèž áèëà ¼å ñàñòàâšåíà îä äîáðîâîšàöà, ïðèñòàëèöà Ôðàíêîâå ñòðàíêå ïðàâà. Îíà ¼å îñíîâàíà 1908. ñà çàäàòêîì äà ñå ñóïðîòñòàâè äîáðîâîšà÷êèì îäðåäèìà èç Ñðáè¼å, àëè è äà ñå ôèçè÷êè îáðà÷óíà ñà Ñðáèìà è Õðâàòèìà ¼óãîñëîâåíñêîã îïðåäåšåœà èç Êîàëèöè¼å è äðóãèõ ïîëèòè÷êèõ ñòðàíàêà. Ïðåìà Ñðáèìà ó Õðâàòñêî¼ Ðàóõ ¼å èìàî îäðåøåíå ðóêå. Öàð Ôðàœî £îñèô ¼å ïðåä œèì îòâîðåíî èñïîšèî šóòœó íà Õðâàòñêî-ñðïñêó êîàëèöè¼ó, ïîñåáíî íà Ñðáå, êî¼è ñó, ïî œåãîâîì óâåðåœó, ó Êîàëèöè¼è èãðàëè îäëó÷ó¼óžó óëîãó. Ïî ñâåäî÷åœó Èñèäîðà Êðøœàâèà, êî¼è ¼å áèî îäëè÷íî îáàâåøòåí ¼åð ¼å è ñàì ó÷åñòâîâàî ó ñâèì îâèì äîãàà¼èìà êàî çíà÷à¼àí ÷èíèëàö, äà Ñðáà ó Õðâàòñêî¼ è Ñëàâîíè¼è íè¼å áèëî îêî 700.000, Ðàóõ áè èõ íà¼ðàäè¼å ñâå ïîáèî. Ìåóòèì, êàêî ¼å ò༠áðî¼ áèî ïîçàìàøàí, èç¼àâèî ¼å äà òî íè¼å ìîãóžå ó÷èíèòè. Ñàìà ïîìèñàî íà ôèçè÷êî óíèøòàâàœå Ñðáà, êàî è ðàñïðàâà êî¼ó ¼å Ðàóõ î òîìå âîäèî ñà ñâî¼èì èñòîìèøšåíèöèìà, íà¼áîšå ñâåäî÷è î ïðîòèâñðïñêîì ðàñïîëîæåœó êî¼å ¼å âëàäàëî ó êðóãó îêî òàäàøœåã õðâàòñêîã áàíà è î òîìå êî¼èì èäå¼àìà ñó îíè áèëè çàîêóïšåíè è íà êî¼è íà÷èí ñó íàìåðàâàëè äà ðåøå ïèòàœå òàìîøœèõ Ñðáà. Âèøåäåöåíè¼ñêå ïðèïðåìå çà îáðà÷óí ñà Ñðáèìà ïîòïóíî ñó áèëå óîáëè÷åíå ó õðâàòñêî¼ ïîëèòè÷êî¼ èäåîëîãè¼è äî ðàòà 1914. Êàäà ¼å òå ãîäèíå ó ñàðà¼åâñêîì àòåíòàòó óáè¼åí íàäâî¼âîäà Ôåðäèíàíä, íà ãåíîöèä ñïðåìíè ïîëèòè÷êè êðóãîâè Õðâàòñêå ñìàòðàëè ñó äà ¼å íàñòóïèî ïîãîäàí òðåíóòàê êàäà Ñðáå òðåáà óíèøòèòè. Íà äàí àòåíòàòà, óñðåä Çàãðåáà, ¼àâíî ¼å ðå÷åíî äà ñå "è ó íàøåì êðóãó íà íàøåì òèåëó íàëàçè ñâà ñèëà êðïóøà ó ñïîäîáè Ñðáà è Ñëàâîñðáà, êî¼è íàì ïðîäà¼ó ãðóäó è ìîðå, à åòî è êðàšà óáè¼à¼ó! Ñ œèìà ìîðàìî ¼åäíîì çà óâè¼åê îáðà÷óíàòè è óíèøòèòè èõ. Òî íåê íàì áóäå îä äàíàñ öèš! - ïèñàî ¼å Âëàäèìèð Žîðîâèž ó "Öðíî¼ êœèçè" Ó ¼åäíîì èçëàãàœó èç 1917. ãîäèíå Ðàäèž ¼å, èíäèðåêòíî, ïðèçíàî äà ñó Ñðáè ó Õðâàòñêî¼ è òå êàêî áèëè óãðîæåíè ñàìî çàòî øòî ñó ñå èç¼àøœàâàëè äà ñó Ñðáè. Èçíîñåžè ó Ñàáîðó ñâî¼å âèåœå î òîìå êàêî žå èçãëåäàòè íîâà Õðâàòñêà, êî¼à žå èçíèžè èç ðàòà, Ðàäèž ¼å, èçìåó îñòàëîã, êàçàî "äà íåžå âèøå Ñðáèíó ó Õðâàòñêî¼ ïàñòè íè ¼åäíà âëàñ ñ ãëàâå, àêî áóäå è ñòî ïóòà íà äàí ãîâîðèî, äà ¼å Ñðáèí (...)" Ñðáèí ó Õðâàòñêî¼ ìîãàî äà ñòðàäà ñàìî çàòî øòî ¼å áèî Ñðáèí è øòî íè¼å õòåî äà ïîñòàíå ïðàâîñëàâíè Õðâàò. A ïðàâîñëàâíè Õðâàò ìîðàî ¼å ïîñòàòè çàòî øòî ¼å æèâåî ó õðâàòñêî¼ äîìîâèíè. Ó õðâàòñêî¼ äîìîâèíè, ïî ñõâàòàœó Ðàäèžà, è ñâèõ õðâàòñêèõ ïîëèòè÷àðà êî¼è ñó ïðîãðàìå ãðàäèëè íà õðâàòñêîì äðæàâíîì ïðàâó, "ìîðà äà âëàäà ñàìî õðâàòñêà äðæàâíà èäå¼à". Îíà ¼å, ïî îöåíè Ðàäèžà, "÷èñòè íàöè¼îíàëèçàì ó ïîäïóíîì ñêëàäó ñ äðæàâíèì ïðàâîì". Èäå¼à ãåíîöèäà Aêî ñå óïîðåäå íàâåäåíè, äîêàçè î òîìå êàêî ñó èñòàêíóòè õðâàòñêè ïîëèòè÷àðè äðóãå ïîëîâèíå È è ïî÷åêîì  âåêà íàìåðàâàëè äà ðåøå ïèòàœå Ñðáà ó Õðâàòñêî¼ ñà ÷èœåíèöàìà êàêî ñó òî ïèòàœå ðåøàâàëå óñòàøå è êàêî ãà ¼å ðåøèî äð Ô. Òóìàí, îíäà ¼å ¼àñíî äà ó ñâåìó ïîñòî¼è íåðàñêèäèâà ëîãè÷íà è îðãàíñêà âåçà. £àñíî ¼å è òî äà ¼å õðâàòñêà ïîëèòè÷êà ìèñàî áèëà äóáîêî ïðîæåòà èäå¼îì ãåíîöèäà. Êàî äîêàçè î òîìå ìîãó äà ïîñëóæå èç¼àâå è ïèñàœå äð Ìèëå Áóäàêà, Ïàâåëèžåâîã ìèíèñòðà çà áîãîøòîâšå è íàñòàâó. Ó Êàòîëè÷êîì ëèñòó îä 29. ¼óíà 1941. Áóäàê ¼å íàïèñàî: "Øòî ñå òè÷å Ñðáà êî¼è îâä¼å æèâå, òî íèñó Ñðáè íåãî äîòåïåíöè ñ Èñòîêà êî¼å ñó êàî òîðáîíîøå è îñòàëå ñëóãàíå äîâåëè Òóðöè. Îíè ñó ñ¼åäèœåíè ñàìî ñà ïðàâîñëàâíîì öðêâîì, à ìè íè¼åñìî óñï¼åëè äà èõ àñèìèëèðàìî. Ìåóòèì, íåêà çíàäó äà ¼å íàøà ëîçèíêà: "Èëè ñå ïîêëîíè èëè ñå óêëîíè". Òàêàâ íà÷èí ðåøàâàœà ñðïñêîã ïèòàœà ñàäðæàí ¼å è ó ïîçíàòî¼ Áóäàêîâî¼ èç¼àâè: "£åäíó òðåžèíó Ñðáà žåìî ïîêëàòè, ¼åäíó òðåžèíó ïðîò¼åðàòè à ¼åäíó ïðåâ¼åðèòè" (ïîêàòîëè÷èòè) (Íàñòàâèžå ñå)

Pratite nas na našoj Facebook i Instagram stranici i X nalogu.