Ïðè÷à äâàäåñåò òðåžà - Ëàóø îïåò ó æèæè

Î êóžàìà, î Õóñêè êî¼è ¼å ñàõðàœåí ó ìàíàñòèðñêîì ãðîášó, î äîëàñêó è èø÷åçàâàœó šóäè, î êàôàíè ó êî¼î¼ ñå íè¼å òî÷èî àëêîõîë, î Èñòðàíèìà çà êî¼å ¼å Ëàóø ìèñëèî äà ñó Ñëîâåíöè, î ðîáè íà ïî÷åê...

ÁAÐAÒAÌÎ íå÷èì çà øòà ñìî âåž óïîòðåášàâàëè òåðìèí "êðõêî ïàìžåœå", ïà ïî ðåàêöè¼àìà íà íàïèñå "Ãëàñà Ñðïñêå" çíàìî äà íåêè êàæó îâî, íåêè îíî, àëè ñâèìà ¼å äðàãî øòî "î òîìå" óîïøòå ïèøåìî. Äðàãî ¼å è íàìà, ïà èç òå äðàãîñòè è õîžåìî ¼îø î òèì äèâíèì šóäèìà, œèõîâîì ñêðîìíîì è, íàäàñâå, äðàãîö¼åíîì æèâîòó êî¼è ¼å òåêàî, íåêàä êàî õó÷íè Âðáàñ, à íåêàä ïî÷èâàî ó òèõàöèìà Âðáàœå. Aëè óâè¼åê œèõîâ! Åëåì, êàä ñìî ïðè¼å äâà áðî¼à íàøåã ëèñòà ïîìèœàëè ñòàðîã ïåêàðà îíëèžà è œåãîâó êóžó, íà ïî÷åòêó Ëàóøà, èäóžè îä ãðàäà ñ ëè¼åâå ñòðàíå, òå œåãîâó ä¼åöó (Áåáó, Žàçèìà, Åíâåðà, Ñàëèõà è Añèìà êî¼è ¼å ïîäëåãàî ðàíàìà îä áîìáå íà ìèòèíãó ïîñëè¼å ðàòà "êîä äâà êèïà"), äàêëå, ó îíëèžà êóžè, ó ïðèçåìšó, ñòàíîâàëè ñó Õîèžè - Õàíêà è Èäðèç, ñà ñâî¼îì ä¼åöîì: Õóñêîì, Çåõðîì, Ìó¼îì (ïîçíàòè¼èì êàî Ìó¼à Êàëîðè¼à) è Ñóšîì, òå íà¼ìëàîì Õàëèëîì, àëè¼àñ Ëèëîì... Õóñêà ¼å, ñà ñðïñêèì ìëàäèžèìà, 1941. ãîäèíå, îòèøàî ïóò Ñðáè¼å, ïðèêšó÷èî ñå òàìîøœî¼ "ñðïñêî¼ âî¼ñöè", áîðèî ñå äî êðà¼à ðàòà, èç "öðâåíå íóæäå" ïðåáàöèî ñå ó Åíãëåñêó, ïà ó Aóñòðàëè¼ó... Êðàòêà áèîãðàôè¼à íà îâîì áè¼åëîì ïàïèðó, êàêî Áîðà Øìèò âåëè, íå çàâðøàâà ñå îáè÷íîøžó: ó Aóñòðàëè¼è, íàø òè Õóñêà ïðèìà ïðàâîñëàâíó â¼åðó!? Äî êðà¼à æèâîòà ï¼åâà ó öðêâåíîì õîðó. Ñàõðàœåí ¼å ó ìàíàñòèðñêîì ãðîášó, ïîä èìåíîì - Aëåêñàíäàð Õîèž. Èìàî ¼å òàìî æåíó è êžåðêó. Ó Aóñòðàëè¼è... Èìàëà ¼å òó, íà Ëàóøó, ¼îø ¼åäíà ñòàðà êóžèöà, ñ¼åžà ñå Áîðî Øìèò, êàî äóžàí, íàñëîœåíà íà êóžó Èâåêèžà. Òó ¼å íåêè Aäåì ïðîäàâàî ñðïñêå ñòâàðè, êî¼å ñó Ñðáèìà îäóçèìàíå çà âðè¼åìå Äðóãîã ðàòà. Êàî ñòàðåòèíàð... Îâå êóžå ñàäà íåìà, àëè èìà ïåêàðà Šåïå Ðàäèž... Èâåêèžè ñó èìàëè ëè¼åïó êóžó (è ñàä ïîñòî¼è). Ñòàíîâàëè ñó íà ñïðàòó: Èâî ñà ìà¼êîì Aíåëêîì è ñåñòðîì Âèøœîì. Èâî ¼å ó ïðèçåìšó äðæàî òðãîâèíó . Ó òîêó ðàòà, ó ïðèçåìšå ñå íàñåëèøå Ñòèïèžè, êî¼è ñó äîøëè èç Ìðêîœèžà. Ñèí Áðàöî, Ñòèïàðà, ÷óâåíè èãðà÷ "Áîðöà" è "Ñàðà¼åâà", ñàäà æèâè ó Ñàðà¼åâó (à áèžå ó Çàãðåáó, ¼åð ïóòåâè íàøè áîæè¼è ñó... ) Ó ñòàðè¼î¼ êóžè, áèëà ñó äâà äóžàíà. Ó ¼åäíîì ¼å áèî êðî¼à÷ ïî ïðåçèìåíó Áóêèž, äîê ¼å ó äðóãîì ïèšàðíèöó äðæàî Õóñíè¼à Íèçàí÷åâèž, êî¼è ¼å, â¼åðîâàòíî, äîøàî èç Ïåòðîâöà... Ó äâîðèøòó ¼å áèëà ¼îø ¼åäíà, íîâè¼à, êóžèöà ó êî¼î¼ ¼å èçâ¼åñíî âðè¼åìå ñòàíîâàî Aíòî £óðèí÷èž... Ìè ñìî ãà, ïðè÷à Áîðî Øìèò, 1953. ãîäèíå, èçàáðàëè çà ïðâîã ïðåäñ¼åäíèêà ÑÄ "Ðóäàð"! "ÃÎÑÏÎÄÈÍ ÏAÒÐÅÓÕA" Óç Èâåêèžà, íàëàçèëà ñå êóžà, âåëè Áîðà, íàøåã ñòðèöà £îöå Øìèòà. È äàíàñ ïîñòî¼è... Ó œåíîì ïðèçåìšó ñå íàëàçèëà "Áðè¼à÷íèöà Âåõàáà Áóêèžà", êî¼è ¼å îñèì øèøàœà è áðè¼àœà îáàâšàî è "çóáàðñêå óñëóãå". Êàä ¼å Âåõàá ïðåñåëèî êîä £àãîòèíöåâèõ, îâä¼å ñå äîñåëèëà íåêà Âèêòîðè¼à Ïàòðåóõà. È òó îòâîðèëà - ìšåêàðó. Ðàòíó ìšåêàðó. Íèêàä íèñìî ñàçíàëè îäàêëå ¼å äîøëà, êàî è çà ìíîãå ó òîêó ðàòà, à òàêî ¼å è íåñòàëà êàä ¼å ðàò çàâðøèî?! Œî¼ ñå, ó òîêó ðàòà, ïðèäðóæèî "ãîñïîäèí Âèêòîð", ïà ñó äîáèëè è ñèíà Âèêòîðà. Íå çíàìî, òâðäè Áîðî Øìèò ó èìå Ëàóøà, êàêî ñå ãîñïîäèí çâàî, àëè è œåãà ñìî çâàëè "ãîñïîäèí Ïàòðåóõà". Øòî îí íè¼å îñïîðàâàî. È, óîïøòå, áèî ¼å çàíèìšèâ òèï. Îí íàñ ¼å ó÷èî äà "ïšîñêå" ñêà÷åìî ó Öðêâåíó íà Ðàêàøåâîì âèðó, ãîâîðåžè "¼åð ¼å òî äîáðî çà ¼à÷àœå". A íàìà ñòîìàöè öðâåíè êàî ó ïå÷åíîã ðàêà... Ãîñïîà Âèêòîðè¼à ¼å ãîâîðèëà îäëè÷íî œåìà÷êè ¼åçèê, ïà ¼å ¼åäíîì ïðèëèêîì, ïîñëè¼å ñïîðàäè÷íîã ïàðòèçàíñêîã íàïàäà, ñïàñèëà Ëàóøàíå îä íàì¼åðå äà íàñ ïîáè¼å œåìà÷êà ñîëäàòåñêà çáîã îäìàçäå; óáè¼åäèëà ¼å îôèöèðå äà ìè ñà òèì íåìàìî âåçà... (Aëè, î òîìå ñìî ïèñàëè, ñàäà ñàìî óñïóò ïîìèœåìî.) Óç "ðàòíó ìšåêàðó" ãîñïîå Âèêòîðè¼å Ïàòðåóõà, Òîäîð è Çîðêà Áåðèž, äðæàëè ñó ìàëó êàôàíó, ó êî¼î¼ ñå íè¼å òî÷èî àëêîõîë! Çîðêà ¼å ðàçíîñèëà êàôå áðèöàìà, òðãîâöèìà, îáóžàðèìà. A íà¼âèøå êàôà ñó òðàæèëè ÷èíîâíèöè èç Äèðåêöè¼å ðóäíèêà, òå Åëåêòðàíå. Çîðêà ¼å çíàëà êàäà è êîìå, ó êî¼å âðè¼åìå, êàêâó è ñà êîëèêî øåžåðà êàôó òðåáà îäíè¼åòè. Ó èçóçåòíèì ïðèëèêàìà, íà òî áè ¼å ïîäñ¼åòèî ðóäíè÷êè òåëåôîíèñòà Õà¼ðî... Óç Çîðêó ¼å áèëà ãîñòèîíà "Êð÷ìà". Êð÷ìà êîä Øìèòà! Òó ñå ñëóæèëî ïèžå, àëè è êð÷ìèëà ðàêè¼à è âèíî (íåøòî êàî äàíàñ "ïîäðóì ïèžà"). Áîðî ¼å ïðè÷àî: - Òî çíà÷è: šóäè ñó îäíîñèëè êóžàìà è âèøå íåãî ïîïè¼ó íà ëèöó ì¼åñòà. Íàðî÷èòî çà ïðàçíèêà, ñàõðàíà èëè ïàðàñòîñà. Óâå÷å ñå òó ñ¼åäèëî, ¼åð ñó ñâè ìà¼ñòîðè ñà ïîñëà, îáàâåçíî, ñâðàžàëè íà ðàçãîâîð è ïèžå. Áèëî ¼å òó ñëóæáåíèêà, ðóäàðà, îáóžàðà, ñòîëàðà, çèäàðà, êðî¼à÷à, êîâà÷à, ìëèíàðà, ìåñàðà, òåñàðà ... Áèëî ¼å óâè¼åê æèâî, âåñåëî - áåç îáçèðà øòî ¼å òî ìóøêî äðóøòâî! Áèëà ¼å òî œèõîâà êóžà! Èçíàä íàøå ãîñòèîíå, ñà ñòàíîì ¼å áèî íàø ñòðèö £îöà, ñà ñòðèíîì Ìàðè¼îì è ä¼åöîì Ñòî¼àíêîì, Ìèëèöîì è Áðàíêîì... Ó äâîðèøòó ¼å ñòàíîâàî ãäèí Âîáîæèë ñà ñóïðóãîì è ä¼åöîì Åëâèðîì è Äðàãîì. Èñïîä œèõ ¼å ñòàíîâàî æàíäàðì, ãäèí £óñóô Çå÷èž, ñà ñóïðóãîì... Ìàëà äèãðåñè¼à: ñâè îâè îïèñè êóžà è œèõîâ ðàçìåøòà¼, òå æèâàš êî¼è ¼å òó îáèòàâàî, ìîæäà íåêîìå íåìà¼ó ñóâèñëè ñìèñàî, àëè íàìà ñå ó÷èíèëî äà áè, óç ïîìîž ìàøòå, ñâàêè ÷èòàëàö ìîãàî çàìèñëèòè šóäñêè¼è æèâîò ïîïðàžåí ïàòœîì, ñóìœàìà, ðàäîñòèìà è, íà êðà¼ó êðà¼åâà, îíèì øòî áè ñâàêî âîëèî - íàäîì! Îâà äèãðåñè¼à ñå îäíîñè íà ñâå øòî ñìî äî ñàäà èñïðè÷àëè, àëè ñâè çíàìî äà òîãà èìà ¼îø. Ó ñâàêîì êóòêó Áàœå Ëóêå. Ó ñâàêîì êóòêó íàøå äóøå. Ó ñâàêîì êóòêó "îâå äîëèíå ñóçà"! ѣŎAŒA ÍA ÁAÒAÃŊŠÍàñòàâšàìî ñ¼åžàœà Áîðå Øìèòà, çàñëóæíîã çà ñâå ðåäîâå íàïèñàíå íà ìî¼å èìå: - Ó äðóãî¼ êóžè ñó ñòàíîâàëè Áàòàãåšè. Îíè ñó äîøëè èç îíîã äè¼åëà Èñòðå êî¼è ¼å ïðèïàî Òàëè¼àíèìà. Ìè ñìî èõ ñìàòðàëè - Ñëîâåíöèìà! Áàòàãåšè ñó èìàëè ïåòîðî ä¼åöå. Îíîã íà¼ñòàðè¼åã íèñìî íè ïîçíàâàëè, ¼åð ¼å îí íåãä¼å æèâèî êàî ôðàòåð... Äîëàçèî ¼å ñàìî ïîíåêàä, àëè íè¼å ìíîãî ðàçãîâàðàî, ïà ñìî ìèñëèëè äà ¼å çàðååí êîä Òðàïèñòà... Èìàëè ñó Áàòàãåšè ¼îø êžåðêå Ðàòêó è Âàëåðè¼ó, òå ñèíîâå Ìèëàíà è Ñëàâêà. Ìèëàí ¼å áèî ñëèêàð óì¼åòíèê, à Ñëàâêî ¼å çàâðøèî çà ãåîìåòðà - óáè¼åí ¼å íà ñâèðåï íà÷èí, çà¼åäíî ñà ñóïðóãîì... Äâè¼å ä¼åâî¼÷èöå œèõîâå, ñðåžà Áîæ¼à, æèâ¼åëå ñó âàíè... Èíà÷å, ñòàðè Áàòàãåšè, áèëè ñó âðñíè ìà¼ñòîðè. Ðàäèëè ñó îíó äèâíó îðíàìåíòèêó ó áàíîâèíè. Îíè ñó, íàïðîñòî, áèëè óì¼åòíèöè! Ðàòêà ¼îø æèâè ó Aìåðèöè, ãä¼å ¼å îòèøëà ó òîêó Äðóãîã ñâ¼åòñêîã ðàòà... A Âàëåðè¼à ¼å áèëà óäàòà çà £îñó Øàðèžà, ìàñåðà íàøåã "Áîðöà", à êàñíè¼å è œåìà÷êîã "Áà¼åðíà" (Ìèíõåí)... Ñà œèì ¼å ïðîøëà öè¼åëè ñâè¼åò... Èçíàä œèõ ñó äîñåëèëè Áåðèžè, êî¼è ñó ïîá¼åãëè èç Ïåòðîâöà. Ñòåâî ¼å áèî æàíäàðì. Èìàî ¼å ñóïðóãó è ä¼åöó Ìèëè¼ó, Ñå¼ó è Áðàíó. Áðàíå ¼å íåäàâíî óìðî ó Øïàíè¼è, èçíåíàäà. Òàìî ¼å èìàî ñèíà èç ïðâîã áðàêà, äîê îâä¼å èìà êžåðêó ñà Ëåïîì Ìðèõèí... Íà ïðåäœåì äè¼åëó óëèöå, áèëà ¼å íàøà ðàäœà êî¼à ñå íàçèâàëà, àóñòðè¼ñêî-íàðîäñêè - "øïåöåðà¼"! Ñâàêî çíà øòà ñå ïîä òèì ïîäðàçóìè¼åâà. Áàð ñòàðè¼è... Ó øïåöåðà¼ó ñå ñíàáäè¼åâàî öè¼åëè Ëàóø: îä ÷èíîâíèêà èç ëàóøêîã ðóäíèêà, äî ðóäàðà, ñåšàíà è ìíîãå ñèðîòèœå êî¼à ¼å ñòàíîâàëà ó íàøèì "êó÷àðèìà"... Ñâè ñó, îáàâåçíî, íîñèëè ðîáó "íà ïî÷åê". "Èçìèðåœå" ¼å áèëî óâè¼åê îêî ïðâîãà. Òî ñå çâàëî âåðåñè¼à, "â¼åðà"... Ïîâ¼åðåœå! Äà íå çàáîðàâèì ¼åäèíî ñâ¼åòëî, ñè¼àëèöó íà áàíäåðè, íà žîøêó, ãä¼å ñìî ñå ñâè îêóïšàëè... Äîšå, ó ñîêàêó, ïðåìà Öðêâåíè è ïîä áðäîì Ëàóø, ñòàíîâàëè ñó Òóðëèž Øòåôàí, £àêëèžè, Ôðàíö Ìåðêàí, Ñàëèõáàøèžè, Ñîëàöè, êî÷è¼àø Ìóõàðåì ñà æåíîì Ìàðèöîì, Áèëáè¼å è ìíîãè ¼îø... Ñàäà ¼å òî óëèöà ïðîòå Ñóáîòèžà, ñà ìíîãèì íîâèì êóžàìà... A íà íàøî¼ ñòàðî¼ êóžè, êî¼à ¼å áèëà "íà žîøêó", ñòà¼àëà ¼å ïðàñòàðà òàáëà íà êî¼î¼ ¼å, ¼îø îä òóðñêèõ âðåìåíà, ïèñàëî: "Êà¼äèžà ñîêàê"! " Î òî¼ Øìèòîâî¼ êóžè íà žîøêó, òå æèâšó ó œî¼, âîëèî áèõ ïîòàíêè¼å ïèñàòè ó ïîñåáíî¼ ïðè÷è. Òó ñå ðàäè î ¼åäèíèì £åâðå¼èìà íà Ëàóøó - Ìîíòè¼àñåâèì! Áèëè ñó äîáðè, ìèðíè è ïîøòåíè. Ñâè ñó çàâðøèëè æèâîò íà íà¼òóæíè¼è íà÷èí - ó £àñåíîâöó! A ó ñšåäåžî¼ ïðè÷è î äðóãèì ñòàíîâíèöèìà òå Øìèòîâå êóžå íà žîøêó, Aíäðàíèöèìà... È ¼îø ïîíå÷åìó... Ïèøå Çîðàí Ñèìèž ÑÈÌAÐA

Pratite nas na našoj Facebook i Instagram stranici i X nalogu.