Tramp diže uzbunu zbog prodora kineskih brodova preko Arktika

NjUJORK - Kineski brod "Istanbul bridž" prešao je, ploveći arktičkom rutom, 7.400 kilometara od Kine do Velike Britanije za 20 dana, dramatično skraćujući vrijeme potrebno za transport robe od Dalekog istoka do Evrope. Globalno zagrijavanje je otvorilo mogućnost da arktička ruta, koja prolazi pored Grenlanda, postane "Suecki kanal 21. veka".

Američki predsjednik Donald Tramp je, odmah zatim, zavapio da su vode oko Grenlanda "preplavljene" kineskim brodovima, predstavljajući ovaj događaj kao dodatan razlog za preuzimanje kontrole nad ovom teritorijom.

"Grenland nam je potreban zbog nacionalne bezbednosti. To je sada strateško pitanje. Grenland je preplavljen kineskim i ruskim brodovima. Grenland nam je potreban zbog nacionalne bezbednosti, a Danska to ne može da uradi", rekao je Tramp.

Tramp želi arktičku rutu

Danska je odbacila Trampove tvrdnje, navodeći da nema govora o invaziji kineskih ratnih brodova, ali da su Sjedinjene Države više nego dobrodošle da investiraju u Grenland.

I lokalne, grenlandske vlasti su se pridružile ovom pozivu, tražeći da se o daljem razvoju situacije strane dogovore na trojnom sastanku zvaničnika SAD, Danske i Grenlanda.

Kinezi su pak pozvali Trampa da prestane da priziva izmišljenu "kinesku pretnju kako bi stvorio preduslove za sebične interese".

Status Grenlanda, danske autonomne teritorije, predmet je oštrih polemika između Vašingtona i Kopenhagena još od početka Trampovog drugog mandata u Bijeloj kući, ali je poslije upada američkih komandosa u Karakas, otmice predsjednika Nikolasa Madura i serije zapaljivih izjava dobio novu dimenziju.

Visoki zvaničnik Trampove administracije Stiven Miler je stav Vašingtona objasnio prilično grubim riječima, navodeći da "živimo u svetu kojim upravljaju snažni i moćni".

"To su pravila prema kojima se svet ravna od postojanja", rekao je Miler.

Njujork tajms je ovu izjavu protumačio kao pokazatelj da američki lider ne preispituje impulsivne nagone već pokušava da pronađe načine da ih sprovede u djelo.

U tom svjetlu tumači se i agresivan stav Amerike prema Grenlandu, ali i saveznicima iz NATO-a poput Danske.

Pitanje statusa, drugi put

Grenland je, početkom drugog Trampovog mandata, po drugi put u posljednjih 100 godina postao tačka spoticanja interesa Vašingtona i Kopenhagena, jer su Amerikanci neposredno poslije Drugog svjetskog rata neuspješno pokušavali da otkupe ovo ostrvo.

Početkom pedesetih, pokušaj kupovine zamijenjen je sporazumom prema kojem je Amerika dobila pravo da slobodno gradi baze i raspoređuje vojnike po Grenlandu, pod uslovom da o potezima prethodno obavijesti Dance.

U skladu sa tim sporazumom, Amerikanci su izgradili vojnu bazu u Pitufiku na sjeverozapadu ostrva, koja je vremenom postala ključna radarska stanica za nadgledanje arktičkog kruga.

Danci i Grenlanđani pak upozoravaju da je Trampov interes više vezan za prirodne resurse nego za bezbjednost, navodeći da su na ostrvu pronađeni izvori rijetkih zemnih metala, dijamanata, zlata, srebra, uranijuma i titan-vanadijuma.

Ukupno, na Grenlandu postoje rezerve 25 od 34 minerala koje je Evropska unija proglasila kritičnim sirovinama. Eksploatacija ovih minerala na ostrvu je zabranjena iz ekoloških razloga.

Grenland ima status autonomske oblasti unutar Kraljevine Danske, ali je potpredsjednik SAD Džej-Di Vens u nekoliko navrata optuživao Dansku da nedovoljno ulaže u ovu teritoriju, nadajući se da će na taj način pridobiti podršku lokalnog stanovništva za secesiju.

Prolaskom kineskog broda "Istanbul bridž" arktičkom rutom, Grenland je dobio i novi geostrateški značaj, jer plovidba dosadašnjim putevima, oko Rta dobre nade ili Sueckim kanalom, traje između 40 do 50 dana.

Da nije bilo nevremena, kineski brod bi put prešao za manje od 18 dana, piše RTS. 

Pratite nas na našoj Facebook i Instagram stranici i X nalogu.