Nova epizoda grčko-turskog rata oko baklave, uključio se i Azerbejdžan

Azerbejdžan i Turska zajednički su podnijeli zahtjev Unesku za zaštitu baklave i uvrštavanje te tradicionalne poslastice na Listu nematerijalnog kulturnog nasljeđa, ali je ova inicijativa izazvala negodovanje brojnih susjednih zemalja.

Baklava je kolač koji se pravi od više slojeva tankih kora sa filom od sjeckanih orašastih plodova i preliven je sirupom od šećera ili meda, navodi portal „Juropijan korespondent”.

Baklava je popularna u dvadesetak zemalja – u Turskoj, širom Balkana, na Bliskom istoku, Kavkazu, kao i u centralnoj i južnoj Aziji – ali svaka zemlja ima svoju varijantu ovog kolača i mnoge ga smatraju dijelom svog kulinarskog nasljeđa.

Svojatanje baklave počelo je 2013. godine, kada je Evropska komisija registrovala baklavu iz Gazijantepa, turske prestonice baklave, kao proizvod sa zaštićenom geografskom oznakom i nazivom „Antep baklavasi”, zaštićenim od imitacija.

Turska istoriografija insistira na tome da je baklava u svom savremenom obliku nastala u osmanskom Istanbulu, grčki istoričari tvrde da je ovaj kultni kolač nastao u Vizantijskom carstvu, iz kojeg je proistekla i savremena Grčka, dok još petnaestak zemalja Evrope i Azije smatra da baklava pripada njihovom kulinarskom nasljeđu.

Grčki poslanici u Evropskom parlamentu u januaru 2025. godine podnijeli su prigovor u kojem ističu grčko porijeklo baklave i izražavaju zabrinutost zbog toga što Azerbejdžan i Turska polažu pravo na ovaj specijalitet.

Stručnjaci su ovu nacionalnu, odnosno nacionalističku opsesiju oko porijekla hrane nazvali „gastronacionalizam”, a čini se da je Turska pod predsjednikom Redžepom Tajipom Erdoganom posebno posvećena tom pitanju, navodi „Juropijan korespondent”.

Tokom prošlonedjeljnog boravka visokih zvaničnika zemalja članica NATO-a u Turskoj, povodom samita Sjevernoatlantske alijanse u Ankari, baklava je često služena kao desert, a brojni regionalni specijaliteti oko kojih se vode sporovi predstavljeni su gostima kao dio jedinstvenog kulinarskog nasljeđa Turske.

Vrhunski turski kuvari osam mjeseci su osmišljavali „autentični turski meni” za samit NATO-a, u saradnji sa Direkcijom za komunikacije predsjednika Erdogana, koja je kao glavni cilj postavila „jačanje brenda Turske”.

Činjenica da su Azerbejdžan i Turska zajednički podnijeli zahtjev da se baklava prizna kao dio kulturnog nasljeđa obje zemlje takođe predstavlja vid gastronacionalizma, jer su ove dvije susjedne države bliski saveznici, a njihovi bilateralni odnosi počivaju na formuli „jedna nacija, dvije države”.

Ove dvije zemlje pružaju podršku jedna drugoj u svim oblastima saradnje – vojnoj, diplomatskoj, ekonomskoj, obrazovnoj, ali i u domenu kulinarstva.

Inicijativa Azerbejdžana i Turske u vezi sa baklavom uslijedila je nekoliko mjeseci nakon što je jedan restoran u Solunu zatražio od Uneska da prizna „paču”, vrstu tradicionalnog čorbastog jela, kao autentično grčko jelo čiji korijeni sežu još u Homerovo doba.

Turski mediji odmah su osporili grčki zahtjev, tvrdeći da je ta čorba, u Turskoj poznata kao „iškembe”, zapravo turskog porijekla, navodeći kao dokaz zapise putopisca Evlije Čelebije iz 17. vijeka.

Rasprave u okviru Uneska o statusu pojedinih jela vode se svake godine, i to ne samo kada je riječ o zemljama nekadašnjeg Osmanskog carstva, a mnoge države smatraju da priznavanje statusa nekom jelu u Unesku predstavlja svojevrstan znak prestiža.

„To je čisto simbolično. Nasljeđe je političko sredstvo, to nije tajna. Države ga koriste radi vidljivosti, prestiža i izgradnje identiteta.”

Drugim riječima, riječ je o jeftinom mehanizmu za podsticanje nacionalizma i projektovanje takozvane „meke moći”, izjavila je Kjara Bortoloto, antropološkinja specijalizovana za kulturno nasljeđe pri Francuskom nacionalnom centru za naučna istraživanja.

U praksi, oznaka Uneska u većini slučajeva znači veoma malo, jer ta organizacija ne obezbjeđuje ni novac ni garantovanu podršku, a izostaje i bilo kakav značajniji nastavak promotivnih aktivnosti nakon dodjele statusa.

Ipak, vidljivost koja može da pokrene određene promjene najznačajnija je korist koju donosi priznanje Uneska.

Da li će baklava steći veću vidljivost kao azerbejdžansko-turska poslastica priznata od strane Uneska, biće poznato nakon predstojećeg zasjedanja te organizacije u decembru ove godine, prenosi Tanjug.

Pratite nas na našoj Facebook i Instagram stranici i X nalogu.