Vidovdan - Datum pobjede ili propasti za Srbiju

Beograd - Uvriježeno je mišljenje da je 28. jun kroz vijekove bio važan, često i koban datum za Srbe, prenosi “Blic”.

Racionalna analiza pokazuje da su se i veća stradanja i sjajnije pobjede dešavale drugim danima, ali ni ovaj mit nije sasvim bez osnova.

Ako Evropska unija Srbiji na ovaj Vidovdan odredi datum početka pregovora o priključenju, niz značajnih događaja koji su se odigrali na ovaj dan biće produžen, a nacionalni romantičari dobiće potvrdu za svoje vjerovanje da je sudbina Srba neraskidivo vezana za dan kada su se na Kosovom polju opredijelili „za carstvo nebesko”.

- U toku proteklih sto godina srpske savremene istorije, Vidovdan je više puta imao karakteristike prelomnog datuma, dana kada je određeni politički događaj postajao vododelnica i okretao istorijski kontekst u novom pravcu - kaže za „Blic” istoričar Bojan Dimitrijević.

SPC ovaj dan slavi kao praznik Svetog velikomučenika kneza Lazara i svetih srpskih mučenika, a Srbija kao državni praznik od 1889. godine i 500. godišnjice bitke.

Vidovdan je kao nacionalni praznik opstao sve do dolaska komunista na vlast.

Danas je to državni praznik koji se slavi radno.

Sjećanje na Kosovsku bitku oživjelo je tek u 19. vijeku, na talasu probuđenih nacionalnih osjećanja koji su posljedica oslobođenja i stvaranja samostalne države.

Česta je zamjerka da se „kultom Vidovdana veliča izgubljena bitka”, ali Srbi tu nisu izuzetak.

- Mnogi narodi imaju slične bitke kojih se trajno sećaju, a koje su takođe bili porazi. Čak i Amerikanci glorifikuju bitku za Alamo i stradanje njihovog Dejvija Kroketa - svojevremeno je objašnjavao istoričar Čedomir Antić.

Lista važnih događaja koji su se zbili na Vidovdan nije kratka, ali i na prvi pogled je jasno da je nekada to poklapanje slučajno - Milanovo predavanje Beču, mir u Versaju, pa i rezolucija Informbiroa mogu se svrstati u ovu grupu.

Poseban je primjer Miloševićevo izručenje Hagu: nema sumnje da srpska vlada simboliku nije željela.

Što je to ipak učinjeno na Vidovdan, neki objašnjavaju činjenicom da je za 29. jun bila zakazana donatorska konferencija od koje smo očekivali preko milijardu evra.

- Za mnoge aktere srpskog političkog života, izbor Vidovdana za obnarodovanje svojih dela svedoči o potrebi da se kroz simboličnu predstavu tog dana utiče na efekat u javnosti: Vidovdanski ustav 1921. ili Vidovdanski sabor SPO devedesetih. Akteri tih događaja su, vezujući svoje aktivnosti za taj praznik, nameravali da daju posebnu težinu svom aktuelnom političkom činu - kaže Dimitrijević.

Simboličkog značaja ovog datuma bio je svjestan i Milošević kada je odlučio da ide na Gazimestan, ali i Franc Ferdinand, čija je posjeta Sarajevu trebalo da ima svoju kulminaciju upravo tog dana.

S druge strane, Princip je na saslušanju izjavio da je Ferdinand time uvrijedio Srbe.

Na Vidovdan 2013. niz će svakako biti nastavljen.

Ne zna se samo predznak događaja.

Vlasti Srbije očekuju da 28. jun bude “pobjednički datum” za Srbe poslije dugo vremena, nadajući se datumu za početak pregovora sa EU, dok Srbi sa Kosmeta strahuju da će taj datum označiti konačan poraz srpske politike na Kosmetu.

Prvi potpredsjednik Vlade Srbije Aleksandar Vučić tvrdi da će ovog ljeta Vidovdan na Kosovu biti prvi put “slavljen pobjednički”.

- Srbija će dobiti datum, sačuvaće svoje državne interese na Kosovu i Metohiji i svoj narod na prostorima južne pokrajine - poručuje Vučić.

I direktor Kancelarije za Kosovo i Metohiju Aleksandar Vulin reče da će o Vidovdanu, ukoliko EU odredi datum pridruživanja, najsrećniji biti Srbi s Kosova i Metohije.

Međutim, predsjednik izmještene gradske Skupštine Prištine Radovan Ničić upozorava da će na Vidovdan biti ugašene srpske institucije, odnosno institucije države Srbije na Kosovu i Metohiji, i da će biti stavljena tačka na borbu kosmetskih Srba da opstanu u sastavu Srbije.

- Narod koji ostane bez svoje države je bespomoćan. Izvesno je da će Vidovdan biti datum koji će označiti pokretanje novog talasa iseljavanja - upozorava Ničić.

On je u izjavi Srni napomenuo da je sve više đaka koji podižu ispisnice i sa roditeljima napuštaju Kosovo i Metohiju.

- Niko ne želi da mu dete uči istoriju Kosova pod albanskom vlašću, da umesto o knezu Lazaru i caru Dušanu iz istorijskih čitanki uči o zloglasnom osnivaču terorističke OVK-a Ademu Jašariju. To je ono što Srbin nikada neće prihvatiti - poručuje Ničić.

Uz svu neizvjesnost koju donosi ovogodišnji Vidovdan, ponovo su se pojavile kobne stranačke podjele među samim Srbima.

Tako članovi vladajućih stranaka u Srbiji podržavaju stavove vlade u Beogradu.

Šef biroa Kancelarije za Kosmet u Gračanici Branimir Stojanović smatra da je briselski sporazum “najbolje moguće rešenje da se sačuva državnost Srbije”.

- O Vidovdanu mesta nema za predstavnike kosovskih institucija u porti manastira Gračanica i na Gazimestanu - rekao je on na otvaranju Vidovdanskih svečanosti prije neki dan, ali nije objasnio zašto po prvi put svečanosti, 24. po redu, nije blagoslovio neko od predstavnika Raško-prizrenske eparhije.

- To je posledica sukoba ovozemaljskih i nebeskih Srba * ocjenjuje bivši gradonačelnik Prištine, a sada direktor Javnog preduzeća za zaštitu spomenika i kulturnog nasljeđa grada Prištine Nebojša Nikolić.

On objašnjava da se raspao Savjet Vidovdanskog pjesničkog pričešća.

- Napustili su ga predstavnici Raško-prizrenske eparhije, jer pred Bogom i Svetim knezom Lazarom ne mogu opravdati to što u programu Vidovdanskih svečanosti nema liturgije i što se umesto tradicije nameće novokomponovani “savremeni Vidovdan” - navodi Nikolić.

Potpredsjednik Skupštine srpskih opština i naselja na Kosovu i Metohiji Marko Jakšić konstatuje da će “ovogodišnji Vidovdan ostati crnim slovima upisan u istoriji Srba i pravoslavlja, u istorijskim čitankama koje pamte i svedoče o trajanju srpske države na prostorima Dušanovog carstva”.

On navodi da je u spisima i knjigama zapisano da je o Vidovdanu braneći srpstvo pao Sveti knez Lazar.

- Zapisano je da je Vidovdan slavljen uprkos stradanju kao pobeda Srba nad moćnom turskom vojskom i imperijom. U čitankama je zapisano da je o Vidovdanu Haškom tribunal izručen Slobodan Milošević. Zapisano je da je mitropolit crnogorsko-primorski Amfilohije tim povodom rekao da je vlast predajom Miloševića Hagu njega svrstala u red svetaca. Ali, biće zapisano i da je Vidovdan 2013. godine dan srpske propasti i najvećeg stradanja - naglasio je Jakšić.

Uoči Vidovdana, Beograd i Priština razmijenili su oficire za vezu i, kako navodi Jakšić, “prvi radni zadatak Dejana Pavićevića u Prištini biće da izmoli dozvolu od Hašima Tačija da Srbi obeleže Vidovdan na Gazimestanu i u Gračanici”.

Jedino što, bar malo, umiruje Srbe jeste najavljeni dolazak Njegove svetosti patrijarha srpskog Irineja, služenje liturgije i parastosa kosovskim junacima.

Umjesto kulturno-umjetničkih društava i pojaca starih srpskih pjesama, u Gračanici će nastupiti pop pjevač Sergej Ćetković, što je, po stavu koji su iznijeli predstavnici raško-prizrenske eparhije, “huljenje i unižavanje Vidovdana”.

Savjet Vidovdana stavio je van snage odluku da se Zlatnim Krstom kneza Lazara ove godine okiti pjesnik i pisac Milovan Vitezović, i tako svrsta u grupu velikana koju predvodi Desanka Maksimović.

Umjesto njega na spisak je, kako veli direktor Doma kulture u Gračanici Dejan Jeftić, stavljeno ime Radoslava Zelenovića, koji 23 godine o pjesničkom pričešću recituje stihove “Ustani Lazare”.

Pratite nas na našoj Facebook i Instagram stranici i X nalogu.