Samozvani arhiepiskop pokušava da otme Lazarevu crkvu

BEOGRAD - Samozvani arhiepiskop Nikola Džufka godinama pokušava da prisvoji crkvu Svetog Arhangela Mihaila u Rakitnici kod Podujeva, izvodeći rituale sa svojim sledbenicima u objektu koji naziva "albanskim manastirskim kompleksom".

Istoričarka umjetnosti Jasmina Ćirić kaže da je u pitanju objekat iz druge polovine 14. vijeka koji se najneposrednije vezuje za vrijeme kneza Lazara.

"O tome svedoče materijalni ostaci na licu mesta - od temelja pa sve do sredine hrama. U pitanju je objekat iz druge polovine 14. veka koji se najneposrednije vezuje za vreme Svetog kneza Lazara, o čemu svedoče ostaci. Pre svega oblik moravske rozete na fasadi", objašnjava istoričarka umjetnosti.

Dodaje da je hram obnavljan u 16. i 17. vijeku, dok se sredinom 19. vijeka gube tragovi koji bi se vezivali za veće prisustvo srpskog stanovništva na tom prostoru.

"Ali ono što svakako možemo da potvrdimo na osnovu materijalnih ostataka i samog izgleda hrama jeste da je u pitanju jednobrodni hram koji se vezuje za bočne tokove arhitekture iz vremena kneza Lazara, što potvrđuje i sama toponimija mesta", ističe ona.

Toponimi i tradicija kao dokaz

Čak su i lokalni Albanci, prema svjedočenjima novinara i književnika Živojina Rakočevića, prije sukoba 1999. godine ovaj hram nazivali "Lazareva crkva", vjerujući u predanje da je tu prenoćilo tijelo kneza Lazara nakon Kosovskog boja.

"Većina toponima kada pogledamo kartu prostora Kosova i Metohije  apsolutno su srpskog porekla. Bilo da govorimo o Rakitnici, Bistrici, Dečanima, Podujevu ili Peći. Oni su u međuvremenu albanizovani i prilagođeni njihovom području. Svi toponimi vezuju se za srpsko srednjovekovno nasleđe i kulturu koja se može pratiti još od vremena Simeona Nemanje", kaže Ćirić.

Istorijski falsifikat bez reakcija međunarodne zajednice
Nikolu Džufku ne priznaje nijedna kanonska crkva, pa ni matična Albanska pravoslavna crkva. U poslednjem intervjuu za kosovski medij iznio je tvrdnje da je dobio sudski spor protiv SPC i dokazao albansko porijeklo crkve u selu Rakitnica.

"Iz čitavog niza incidenata jasno je da je cilj uspostavljanje nove pravoslavne crkve, što je i sam naznačio u objavama. Prvo se prisvajaju materijalni tragovi - ako imate simulakrum u vidu države, onda stvarate i simulakrum u vidu kulturnog nasleđa, a nakon toga sledi uspostavljanje nove crkve koja nema nikakve veze sa kanonskim poretkom SPC", upozorava istoričarka umjetnosti.

Albanska mitropolija - prvi korak u pravljenju Kosovske pravoslavne crkve

Podsjeća da je Rezolucija 1244 UN jasna i da je Srpska pravoslavna crkva jedini legitimni vlasnik vjerske i duhovne baštine na Kosovu i Metohiji.

Iako izostaju reakcije privremenih institucija u Prištini, posebnu zabrinutost, kaže, izaziva ćutanje međunarodnih organizacija.

"Zabrinjava odsustvo reakcije od strane UNESKO-a. Imamo građevine koje su direktno upisane na listu svetske baštine kao objekti od značaja za celokupno čovečanstvo kao što su Dečani, Gračanica, Pećka patrijaršija. Svedoci smo kontinuiranih pokušaja albanizacije i kosovarizacije tih objekata, pa čak i kroz organizovane školske ekskurzije na kojima se plasiraju lažni narativi i identiteti", navodi Ćirić.

Na pitanje kako zaštititi manje crkve poput ove u Podujevu, koje nemaju fizičku ni institucionalnu zaštitu, a kojih je na stotine na prostoru KiM, odgovara da je ključ u dokumentovanju i svijesti o njihovom porijeklu.

"Te manje crkve su metosi većih manastirskih celina. Podujevo je na neki način amblematsko mesto za zloupotrebu kulturnog nasleđa još od 1999. i martovskog pogroma 2004. godine. Manje poznate crkve se lakše zloupotrebljavaju kako bi se pred međunarodnom zajednicom dokazivao lažni identitet. Ipak, činjenica da su ti objekti metosi, što i sam naziv Metohija potvrđuje. To jasno dokazuje kanonsku ingerenciju SPC", zaključuje istoričarka umjetnosti.

Navodi da je zaštita s jedne strane vezana za prisustvo SPC, a s druge je zaštita materijalnih ostataka u vezana za djelovanje Republičkog zavoda za zaštitu spomenika kulture, u sadejstvu sa međunarodnom zajednicom i organizacijom UNESCO. Dodaje da je rad stručnjaka Republičkog zavoda na terenu otežan, iako presudan za očuvanje srpske baštine.

Pratite nas na našoj Facebook i Instagram stranici i X nalogu.