Pet sila, jedan sto i Evropa bez stolice

BANjALUKA - Formiranje uskog kruga od pet najmoćnijih svjetskih sila - SAD, Kine, Rusije, Indije i Japana, koji bi samostalno donosio ključne globalne odluke moglo bi ozbiljno ugroziti politički uticaj Brisela. Umjesto da bude stub zapadnog poretka, Evropska unija bi lako mogla postati prostor o čijoj budućnosti se odlučuje bez njenog glasa.

Ovo mišljenje dijele stručnjaci i politički analitičari koji komentarišu sve češće spekulacije o formiranju neformalne grupe C5, koje se pojavljuju u geopolitičkim analizama, naročito u američkim konzervativnim i republikanskim krugovima bliskim Donaldu Trampu. Oni ističu da bi, ako ideja o formiranju ovog svojevrsnog pandana G7 bude realizovana kao stvarni okvir globalnog odlučivanja, Evropa suočila sa najdubljom krizom svoje političke relevantnosti od završetka Drugog svjetskog rata. Prema dosadašnjim informacijama C5 navodno ne bi predstavljala klasičnu međunarodnu organizaciju sa institucijama, već bi se radilo o konceptu po kojem ključne globalne odluke donosi uži krug pet najvećih svjetskih sila. U najčešćim interpretacijama taj krug čine SAD, Kina, Rusija, Indija i Japan. Umjesto dugih procesa, konsenzusa i formalnog legitimiteta ovaj model navodno polazi od pretpostavke da svijetom upravljaju oni koji imaju stvarnu vojnu, ekonomsku i političku moć. Ostatak međunarodne zajednice u tom sistemu postaje izvršilac, a ne kreator odluka.

Važno je napomenuti da C5 trenutno nije dio zvanične politike SAD, bar ne one zvanične koja je nedavno objavljena. U aktuelnim dokumentima o nacionalnoj bezbjednosti ova stavka se nigdje ne pominje, ali u američkom političkom i intelektualnom prostoru već godinama jača ova ideja koja otvoreno dovodi u pitanje vrijednost širokih multilateralnih formata.

Na to ukazuju i pojedini američki portali koji se bave bezbjednošću, navodeći kako navodno postoje i tajna dokumenta, pozivajući se na svoje izvore, a u kojima se predlaže upravo ovaj koncept - jezgra pet velikih država koje bi se redovno sastajale radi rješavanja ključnih globalnih pitanja.

Iako se ne radi o zvaničnoj odluci, već su reagovali pojedini ruski mediji i analitičari, navodeći da se ideja o pravljenju C5 može tumačiti kao potvrda povratka realpolitike, videći u njoj priznanje slabljenja zapadnog jedinstva i političku fragmentaciju Evrope.

Među njima je i Aleksandar Dugin, koji primjećuje da je Trampova "tajna ideja" o "Jezgru 52 (C5) već ozbiljno razmotrena u Moskvi. On ističe da ovaj prijedlog potpuno isključuje Evropsku uniju, globaliste, Džordža Soroša, Klausa Švaba, Davoski forum, Emanuela Makrona i druge, koji će na ovaj način biti bačeni u smeće.

Prema riječima stručnjaka za bezbjednost i geopolitiku Sretena Egerića jedna od potencijalnih prednosti za Srbiju i Republiku Srpsku u slučaju eventualnog formiranja ove neformalne grupe je činjenica da već imaju razvijene dobre odnose sa ključnim silama koje bi činile taj krug - Rusijom, Kinom i sve bolje sa SAD.

Smatra da dobri politički, ekonomski i infrastrukturni odnosi sa ovim zemljama mogu omogućiti regionu značajnu stratešku prednost u dijalogu na globalnom nivou. Srbija je, kako kaže godinama partner Kine u velikim infrastrukturnim i energetskim projektima, od transportnih koridora do industrijskih investicija, dok Republika Srpska ima značajan ekonomski i politički dijalog sa Moskvom.

- Istovremeno, odnosi sa SAD su u poslednje vreme znatno poboljšani, što otvara mogućnosti za saradnju u ekonomskim, bezbednosnim i strateškim pitanjima. Takav položaj omogućava Srbiji i Republici Srpskoj da budu povezane sa moćnim akterima bez posrednika, što povećava mogućnost da aktivno učestvuju u donošenju odluka koje se odnose na region. U praksi to znači da mogu koristiti dobre odnose sa Rusijom i Kinom, kao i poboljšane kontakte sa SAD, za uključivanje u regionalne i globalne projekte, jačajući ekonomsku stabilnost, privlačeći investicije i povećavajući politički uticaj. U situaciji u kojoj za istim stolom sede SAD, Kina i Rusija ova pozicija bi im omogućila da budu deo pregovora i strateških odluka, a ne samo posmatrači - navodi Egerić.

Dodaje i da iako C5 još nije dio zvanične politike SAD, već više misaoni okvir koji se pojavljuje u kontekstu američke političke debate, njegov uticaj se već osjeća. Čak i ako nikada formalno ne bude uspostavljen, činjenica da se ovakva konstrukcija razmatra, prema mišljenju Egerića, signalizuje da se svijet udaljava od poretka u kojem je Evropa imala zagarantovano mjesto za stolom.

• RADIKALNE PROMJENE

Prema ocjenama pojedinih analitičara "Jezgro 5" moglo bi radikalno promijeniti globalnu scenu, od energetike i tehnologije do finansija i regionalnih saveza. Pet najmoćnijih država kontroliše velike rezerve nafte, gasa, rijetkih metala, ulaže u kvantne tehnologije, vještačku inteligenciju i 5G mreže te posjeduje značajne rezerve zlata i deviznih fondova. To im omogućava da oblikuju snabdijevanje resursima, tehnološke standarde, finansijsku stabilnost i investicije.

Pratite nas na našoj Facebook i Instagram stranici i X nalogu.