Kristof Lajtl: Zapadnom Balkanu treba više pravde i manje birokratije

Ako želimo više stabilnosti u našem komšiluku, moramo održati perspektivu proširenja na zapadni Balkan, kaže u intervjuu za "Glas Srpske" predsjednik Asocijacije evropskih privrednih komora i predsjednik Privredne komore Austrije Kristof Lajtl.

On smatra da je ulazak zemalja zapadnog Balkana u EU i iz političkog i iz ekonomskog ugla od ogromnog značaja za Evropu.

- Regionalna saradnja i dobri komšijski odnosi ne predstavljaju samo integralni dio procesa spajanja zapadnog Balkana sa EU, nego i doprinose stabilnosti, pomirenju i stvaranju klime za lakše rješavanje bilateralnih nesuglasica. Iz ekonomskog ugla, Srbija, Crna Gora, Makedonija, Albanija, Kosovo i BiH su privlačna tržišta sa oko 20 miliona potrošača. Njihov ulazak u EU stvara pravnu i zakonsku sigurnost u regionu i daje podsticaj za investiranje i ekonomsku aktivnost regiona - kaže Lajtl.

* GLAS: Kakve benefite zemlje zapadnog Balkana mogu očekivati u ekonomskom pogledu približavanjem i konačnim ulaskom u EU i kako mogu da zaštite domaću proizvodnju?

LAJTL: Zemljama zapadnog Balkana se priključivanjem EU otvaraju evropska tržišta. Za stanovnike regiona to znači mogućnost dužeg ostanka u Uniji, veću mogućnost pružanja usluga i veće kretanje kapitala, kao i slobodu kretanja radnika mada je, kao i kod ranijeg proširenja EU, moguće uspostavljanje tranzicionog perioda za slobodno kretanje radnika. Takođe, uz pomoć prikladnih tranzicionih pravila domaći proizvođači nakon priključivanja EU mogu dobiti određeni period da se prilagode standardima EU. To se dogovara u vezi sa pojedinačnim proizvodima sa svakom zemljom posebno.

* GLAS: I sami kažete da članstvo u EU ima smisla samo ako zemlje kandidati ispune sve kriterijume. Koje su najvažnije reforme i uslovi koje zemlje zapadnog Balkana, među kojima i BiH, treba da sprovedu?

LAJTL: Sve zemlje zapadnog Balkana treba da sprovedu velike reforme u ključnim područjima kao što su vladavina prava, osnovna prava i javna uprava. Evropska komisija je opet naglasila ova pitanja u svom nedavnom izvještaju za strategiju proširenja i to je učinila sa pravom. Reforma pravosuđa, borba protiv korupcije i organizovanog kriminala i reforma javne uprave zahtijevaju konkretne rezultate. Funkcionisanje demokratskih institucija takođe mora biti značajno unaprijeđeno. Sve ove reforme su važne i sa ekonomske tačke gledanja jer je apsolutna pravna sigurnost od esencijalne važnosti za ekonomiju. Druga potrebna stvar je konkurentna ekonomija. Stoga je važno da se ekonomske reforme rigorozno sprovode i treba se pozabaviti pitanjima strukturalnih slabosti i visoke nezaposlenosti.

* GLAS: U kojim zemljama zapadnog Balkana je u protekle dvije godine zabilježen najveći napredak u ekonomskom pogledu i gdje biste svrstali BiH?

LAJTL: Najveći napredak su ostvarile Srbija i Crna Gora. Austrija sa žaljenjem konstatuje da BiH kaska i u posljednje vrijeme ima manje preduzetih koraka u ovom pogledu.

* GLAS: Izjavili ste jednom prilikom da uspješna privreda mora imati dobru i stručnu radnu snagu. Kako gledate na odliv radne snage iz zemalja zapadnog Balkana?

LAJTL:  Manjak stručne radne snage nije više ograničen na zemlje kao što su Austrija i Njemačka, već u sve većoj mjeri pogađa zemlje centralne, istočne i jugoistočne Evrope, i kao rezultat toga imamo negativne posljedice po lokalnu ekonomiju i strane investicije. Ovaj problem se jedino može riješiti ukoliko se kreira dovoljan broj poslova. Vidim dva puta koja treba pratiti. Potrebno je, u jednu ruku, motivisati pozitivnim ekonomskim okvirima strane kompanije na investiranje. S druge strane, treba kreirati dovoljno prilika za obrazovanje i obuku mladih. Kao rezultat kompanije će imati dovoljan broj lokalnih radnika. Austrijska privredna komora sarađuje sa lokalnim privrednim komorama u jugoistočnoj Evropi da bi se, zajedno sa lokalnim vlastima, izgradili ovi idealni ekonomski uslovi i da se promoviše sistem dualne obuke, na primjer, u vidu kombinacije karijernog i školskog obrazovanja.

* GLAS: Vaš stav je da rasterećenje od birokratije predstavlja jednu od najefikasnijih privrednih mjera. Koliko komplikovane procedure zaista predstavljaju prepreku za veće investicije i razvoj privrede?

LAJTL: Birokratija je jedna od najvećih prepreka za razvoj preduzetništva. Ovo se odnosi na jugoistočnu Evropu, ali i na Austriju i EU. Jednostavno rečeno: više države - manje slobodne tržišne ekonomije. Što su više slobodni inovativni preduzetnici u razvoju i prodaji blokirani birokratskim stegama, više preduzetnika će pokušati da emigrira na mjesta gdje vladaju povoljniji uslovi. U Austriji vidim da nova vlada pokušava napraviti preokret, što je apsolutno ispravno i važno. Na nivou EU postoje najave za smanjenje birokratije. Kao predsjednik Asocijacije evropskih privrednih komora neću odustati od unapređenja uslova za poslovanje kompanija. I naravno, obuzdavanje birokratije je hitno potrebno u jugoistočnoj Evropi da bi se kompanije mogle fokusirati na svoj osnovni biznis.

Investicije

* GLAS: Koliko su tržišta zemalja zapadnog Balkana interesantna za austrijska i evropska preduzeća?

LAJTL: Austrijske kompanije investirale su oko 58 milijardi evra u srednju i istočnu Evropu zaključno sa  2016. godinom. To je gotovo trećina ukupnih stranih ulaganja Austrije. Austrija je najveći investitor u BiH, dok je u Srbiji i Makedoniji druga. Ova tržišta su takođe važna za kompanije, jer u regionu postoji dovoljno visoka potražnja za tehnološki razvijenim i kvalitetnim proizvodima. Uvjeren sam da će ekonomska saradnja između Austrije i regiona biti dalje unapređivana. Najveći potencijal za saradnju predstavljaju metalurgija, proizvodnja tekstila, IT usluge i obrada sirovina u šumarstvu i poljoprivredi.

Pratite nas na našoj Facebook i Instagram stranici i X nalogu.