Kako mlade generacije gledaju na odnose Srba iz Srpske i Srbije: Braćo mi nismo "Bosanci"!

Uporedno sa sudbonosnim naporima za jačanje nacionalne svijesti, njegovanje kulture sjećanja i očuvanje kulturno-istorijskog identiteta koji počiva na slobodoljublju i saborstvu, unutar srpskog naroda decenijama unazad razvijao se i jedan od najopasnijih i najdestruktivnijih fenomena koji je publicista Zoran Ćirjaković nazvao - autošovinizam. U pitanju je izrazito negativan, radikalno kritički odnos pojedinca ili grupe prema sopstvenom narodu, kulturi i nacionalnom biću, prožet omalovažavanjem, prezirom, samoporicanjem.

Ukazivao je na tu pojavu i Miloš Crnjanski kada je ustvrdio da se nigdje na svijetu ne govori o nama "tako ružno kao kod nas, i što je gore, nigdje na svijetu ne dozvoljava se tako olako drugome da to čini kao kod nas."

U posljednje vrijeme, naročito tokom eskaliranja unutrašnjih sukoba u Srbiji i podjele na "blokadere" i "ćacije", a od prije nekoliko dana i povodom smrti generala Ratka Mladića, u dijelu medija i dominantno društvenih mreža određeni pojedinci, među kojima i javne ličnosti, agresivno rasplamsavaju narativ ne samo protiv sugrađana i sunarodnika s one strane Drine, već se nameću kao protagonisti one sramne ratnohuškačke kampanje protiv sunarodnika iz Republike Srpske, bljujući otrovne žaoke o "genocidnoj tvorevini", "republici šumskoj" ili "Bosanskim Srbima koji dolaze u autobusima da prekrajaju izbornu volju u Srbiji".

Arsenalom različitih diskvalifikacija negiraju pravo na opstanak Republike Srpske kao entiteta u BiH, poriču političku saradnju, istorijsko osjećanje, pa i zajedničku kulturu Srba sa obje strane Drine...
Dok bošnjačke političke i medijske elite obilno koriste ovakve besramne verbalne ispade da osnaže i pojačaju svoju nacionalističku ili, preciznije, šovinističku kampanju, postavlja se pitanje kakve posljedice uzrokuju na javno mnjenje, a posebno na mlade generacije.

U organizaciji Fakulteta političkih nauka Univerziteta u Banjoj Luci, tokom proljeća ove godine sprovedeno je istraživanje među tzv. generacijom "Zet" o njihovim pogledima na odnos između Republike Srpske i Srbije. Istraživanje je obuhvatilo 800 ispitanika, studenata raznih fakulteta Univerziteta u Banjoj Luci. Iako imaju različite i raznovrsne poglede na načine na koje njihove kolege sa druge strane Drine ispoljavaju politički aktivizam, protestuju ili podržavaju vlast u Srbiji, njihova stanovišta u vezi sa pitanjima nacionalnog identiteta, kulturne povezanosti i osjećanja prema Srbiji ostavljali su utisak gotovo potpune jedinstvenosti. Međutim, rezultati ovog istraživanja ukazuju na izvjesne posljedice agresivne kampanje i destruktivnih sadržaja kojima su izloženi na društvenim mrežama, primarnom kanalu komunikacije mladih naraštaja.

REZULTATI

Tako, dok gotovo polovina ispitanika (47 odsto) tvrdi da ne postoji nikakva razlika između nacionalnog identiteta Srba iz Republike Srpske i Srbije, 39,1 odsto smatra da ipak postoje izvjesne regionalne, lokalne razlike u mentalitetu, stepenu nacionalne svijesti, istorijskom i političkom iskustvu. Polovina ispitanika (50,5 odsto) odbacuje tvrdnje o bilo kakvim kulturno-obrazovnim razlikama, ali njih 23,7 odsto ne mogu ili ne žele da se da procijene stepen kulturne i obrazovne povezanosti sa sunarodnicima u Srbiji. S druge strane, 65 odsto ispitanih studenata odbacuje uvredljive tvrdnje koje dolaze iz krugova tzv. "drugosrbijanaca" da je srpski narod u Republici Srpskoj manje političke zrelosti i kompetencije od sunarodnika iz Srbije. Međutim, 15,2 odsto njih potvrđuje ponuđeno samoetiketiranje o politički inferiornom prostoru.

S druge strane 81,9 odsto ispitanika osjeća snažnu povezanost Republike Srpske sa Srbijom, a njih 60,1 odsto smatraju da srpski narod u Republici Srpskoj ispoljava snažniju emocionalnu povezanost sa Srbijom nego sa Bosnom i Hercegovinom. Ipak, sudeći po rezultatima studentskog istraživanja, nacionalna povezanost nije praćena jednakim osjećajem razumijevanja. Čak 63,6 odsto studenata smatra da Srbi iz Srbije ne razumiju u dovoljnoj mjeri okolnosti u kojima živi dio naroda s ove strane Drine. Posebno je zabrinjavajući rezultat ispitivanja međusobnog poštovanja. Svaki četvrti student smatra da nivo međusobnog poštovanja nije na zadovoljavajućem nivou (26,1 odsto), dok polovina ispitanika ne smatra da tu postoji problem. Ipak, većina ispitanika (63 odsto) smatra uvredljivim da ih nazivaju "Bosancima" ili "bosanskim Srbima". U tom kontekstu je i podatak da 81,9 odsto studenata ne pravi nikakvu razliku kada je riječ o pitanju jedinstvene kulturne baštine Srba sa obje strane Drine, nezavisno od političkih i administrativnih granica.

Zanimljivo je podijeljeno stanovište studenata kada je riječ o glasačkom pravu stanovnika Republike Srpske koji imaju i državljanstvo Srbije. Dok 40 odsto ispitanika podržava korišćenje biračkog prava na izborima u Srbiji, po 30 odsto je ravnodušnih i onih koji se protive korišćenju biračkog prava uprkos mogućnostima. Mnogi od anketiranih smatraju da je politička borba za vlast ta koja traži razloge za međusobne optužbe, pa i uvrede.

Profesor Fakulteta političkih nauka Vlade Simović ističe da se autošovinizam kod srpskog naroda javlja u određenim fazama, odnosno kada su postojali prelomni istorijski trenuci bitni za identitetsko oblikovanje Srba i njihovo državničko samopozicioniranje.

- Paralelno sa srpskom elitom koja je razvila jasan srpski nacionalni kurs, razvila se i jugoslovenska elita, koja je bila nadnacionalna. Zatim dolazi zamjena socijalističkog sistema jednim liberalnim kapitalističkim modelom i sve to pravi haos, prije svega unutar dijela elita. Jedan dio tih ljudi se osjeća gubitnicima, oštećenima, neostvarenima i nezadovoljnima onim što se desilo u tom tranzicionom periodu. 
To možemo primarno da vidimo među beogradskim elitama - naglašava Simović.

Viši asistent na Pravnom fakultetu Marko Romić prvenstveno se osvrnuo na prirodu srpskog nacionalnog identiteta.

- Dvadeseti vijek je najbolji pokazatelj prirode srpskog nacionalnog bića. Srpsko nacionalno biće jeste krstovaskrsne prirode. Ono je krstonosno jer je razapeto, jer je mučeničko, jer je stradalno. I to smo vidjeli u Prvom svjetskom ratu - stradanje, logori, polovina stanovništva, dvije trećine muškog stanovništva. Stradanje u Drugom svjetskom ratu, koje ne moramo detaljnije da elaboriramo, vrlo je dobro poznato. I devedesetih godina - egzodusi, ubistva, ratni zločini, istjerivanja Srba sa svih prostora Federacije BiH, Sarajeva posebno, zapadnokrajiških opština, Zapadne Slavonije, a posebno pad Republike Srpske Krajine i akcije "Bljesak" i "Oluja", to su udžbenički primjeri stradalnosti jednog naroda. Drugi segment te prirode jeste vaskrsni karakter. To znači da se srpski narod uvijek dizao, uvijek vaskrsavao iznova. To nije netačno, nego, znajući dobro kome pripada, kom narodu pripada - tom narodu čija je vertikala Sveti Sava, čija je horizontala Kosovski zavjet - na presjeku te apscise i ordinate nastaje autentična srpska nacionalna ideja. 

Tako da biti Srbin znači pripadati narodu koji je mnogo propatio i nosi tu jednu svoju bol sa sobom. Nosi je dostojanstveno. Nosi je tako da ne mora druge da vrijeđa, niti to čini. Ne mora da bilo koga etiketira kao počinioca, zločinca ili agresora. Zbog toga ne smijemo da ime skraćujemo. Zbog toga ne smijemo da nasjedamo na razne priče oko njenog statusa, imena i suštine. Zbog tih ljudi, ne zbog našeg komoditeta, sviđanja, nesviđanja i zbog naših nekih, da kažem, slobodnih mišljenja - rekao je Romić.

RAVNOPRAVNOST

Rezultati istraživanja pokazuju i da mladi u Republici Srpskoj ne prihvataju percepciju političke ili društvene inferiornosti u odnosu na Srbiju, već sebe vide kao ravnopravan dio istog nacionalnog korpusa. Istraživanje je takođe pokazalo da generacija mladih u Republici Srpskoj nacionalna pitanja i dalje doživljava kao važan dio sopstvenog identiteta, ali istovremeno pristupa određenim političkim pitanjima sa dozom kritičkog promišljanja i podijeljenih stavova. 

Iako pripadaju generaciji društvenih mreža, izraženog individualizma, brzog protoka informacija i globalnih trendova, kod velikog dijela mladih i dalje je primjetna izražena povezanost sa nacionalnim pitanjima, kulturnim nasljeđem i odnosom prema Srbiji. Stavovi akademske omladine jasno ukazuju na to da je granica samo administrativna, a da su Srbi sa obje strane Drine pripadnici istog nacionalnog korpusa.

Autošovinizam

Novinar Aleksandar Stojanović naglašava da je autošovinizam distanciranje od sopstvenog nacionalnog identiteta u njegovom sveukupnom obliku - kulturnom, sociološkom i religijskom.

- Njegov korijen je u ideji stvaranja jugoslovenske ideje, a što je naročito izraženo u komunizmu. Jugoslovenstvo kao takvo i nije toliko sporno, jer ne postoji nijedan intelektualac koji je bio njegov protivnik. Jer korijen jugoslovenstva jeste srpski identitet. Međutim, pojavom komunizma i ideje "bratstva i jedinstva", prećutkivanjem genocida nad srpskim narodom i, po mom mišljenju ključno, odstupanjem od srpskog pravoslavlja koje je temelj srpskog identiteta, izrađa se nakazni autošovinizam - zaključuje Stojanović.

Pratite nas na našoj Facebook i Instagram stranici i X nalogu.