Hod po ivici do početka kampanje: CIK ne prašta ni najmanji korak

BANjALUKA - Pojačano sankcionisanje političkih subjekata od strane Centralne izborne komisije (CIK) BiH, uz obrazloženja da su kršili odredbe zakona o izborima i finansiranju partija, znatno je smanjilo prostor strankama i pojedinačnim kandidatima da prije nego što nastupi septembar u određenoj mjeri predstave svoje favorite i programe.

KLjUČNE INFORMACIJE

• Pooštrena pravila CIK-a – Stranke tvrde da zbog strogog tumačenja preuranjene izborne kampanje ne mogu da predstave kandidate, programe ni organizuju stranačke skupove prije 4. septembra.
• Visoke kazne – Za preuranjenu kampanju zakonom su predviđene kazne od 3.000 do 30.000 KM, a CIK je do sada po različitim osnovama političkim subjektima izrekao više od šest miliona KM kazni.
• Novac ide u budžet BiH – Sredstva od naplaćenih kazni uplaćuju se na Jedinstveni račun trezora kod Centralne banke BiH i prihod su budžeta institucija BiH.

Šmitove izmjene pooštrile pravila

Kažnjavanje stranaka, posebno za vođenje preuranjene kampanje, je posljedica izmjena Izbornog zakona BiH koje je šest mjeseci pred lokalne izbore 2024. nametnuo Kristijan Šmit iz fotelje visokog predstavnika.

Zakon je, naime, definisano da će iznosom od 3.000 do 30.000 maraka da bude sankcionisan politički subjekt za prekršaj ukoliko on ili kandidat u periodu preuranjene izborne kampanje „izvrši radnju koja se smatra vođenjem izborne kampanje“.

Tanka linija između politike i kampanje

Do sad izrečene kazne usljed optužbi da su požurili sa kampanjom, posebno zbog različitih stavova o ovom pitanju i među članovima CIK-a, otvorile su prostor za brojna tumačenja i potragu za odgovorom gdje je linija između svakodnevnih političkih izjava i onih u kojima su i izborne poruke, mahom u izbornoj godini kakva je i 2026.

Ovogodišnji opšti izbori u BiH su raspisani za 4. oktobar, a zakonom je propisano da je, prije zvanične kampanje koja počinje 30 dana pred dan izbora, zabranjeno vođenje izborne kampanje putem elektronskih, onlajn i štampanih medija, društvenih mreža te i bilo koji drugi oblik javnog oglašavanja koji ima obilježja izborne kampanje.

Stranke opreznije nego ikad

Da ih to dovodi u probleme, potvrđeno je za „Glas Srpske“ u nekoliko većih političkih partija u Srpskoj.

Potpredsjednik SNSD-a Miroslav Bojić je, ukazujući da je SNSD na najvećem udaru CIK-a, istakao da su ove godine daleko oprezniji.

- Dupli su aršini - rekao je Bojić za "Glas".

Slična poruka stigla je i iz Socijalističke partije, ali i iz SDS-a.

- Bio sam zadužen da sa stručnjacima kreiram program. Imamo napisanu i dužu i kraću verziju. Mi sad imamo sve uslove da predstavimo program, izađemo sa porukama koje hoćemo da pošaljemo u vezi sa najvažnijim pitanjima, da li tokom jedne ili više konferencija za medije, ali ne možemo još zbog veoma oštrih mjera CIK-a BiH. Ne možemo ni, kako treba, da organizujemo niti konvenciju ili konferenciju stranke prije 4. septembra i to jako otežava pripremu za izbore u smislu nekog poluzvaničnog predstavljanja. Nemamo tu puno prostora za manevrisanje - kazao je za "Glas Srpske" funkcioner SDS-a Želimir Nešković.

Najviše kazni zbog društvenih mreža

Nedavna analiza "Glasa" o postupcima koji su vođeni po osnovu prijava ili prigovora za preuranjenu izbornu kampanju u periodu sprovođenja lokalnih izbora 2024, je pokazala da su stranke i pojedinci mahom kažnjavani usljed objavama na mrežama i organizovanja javnih skupova prije početka kampanje.

Milionske kazne i pitanje gdje završava novac

S druge strane, CIK već godinama kažnjava političke subjekte u Republici Srpskoj i FBiH zbog kršenja Izbornog zakona i odredaba o finansiranju, a ukupan iznos izrečenih kazni premašuje šest miliona maraka.

Istovremeno je otvoreno pitanje i gdje se "čuva" prikupljeni novac, odnosno za koje s svrhe koriste sredstva koja budu naplaćena prema odlukama CIK-a, a u određenim slučajevima i onima koje potvrdi Sud BiH.

Dio odgovora je otkriven u poslednjem izvještaju o izvršenju budžeta CIK-a za 2025. godinu. U tom dokumentu je pojašnjeno da se prihodi od tih kazni koje uplaćuju na Jedinstven račun trezora kod Centralne banke BiH sa naznakom - kazne koje izriče Centralna izborna komisija BiH.

Dio potraživanja ostaje nenaplaćen

- Novčane kazne utvrđene Izbornim zakonom BiH prihod su budžeta institucija BiH - navedeno je u odgovoru CIK-a na pitanje "Glas Srpske" da li se i u koje svrhe koriste sredstava od naplaćenih kazni koje izriče CIK, a koja idu na poseban račun u Centralnoj banci BiH.

U CIK-u su ranije isticali da dio potraživanja neće moći da naplate. Kao razloge su navodili ugašene stranačke račune, činjenicu da na računima stranke nije bilo novčanih sredstava niti drugih sredstava nad kojima je moguće izvršenje kazne, te zbog brisanja političke stranke iz registra.

Izborni rokovi

• Plaćeno političko oglašavanje (od 4. septembra)
• zabrana objavljivanja rezultata ispitivanja javnog mnjenja (od 2. oktobra od sedam časova do zatvaranja biračkih mjesta)
• zabrana medijskog izvještavanja o aktivnostima političkih subjekata (od 3. oktobra od sedam časova do zatvaranja biračkih mjesta)
• Izborna tišina (od 3. oktobra od sedam časova do zatvaranja biračkih mjesta)

Resursi

Iz CIK-a su, naime, i polovinom jula podsjetili aktuelne funkcionere i kandidate na izborima 2026. da su dužni da poštuju Izborni zakon BiH u dijelu koji se odnosi na zabranu zloupotrebe javnih sredstava i resursa s ciljem vođenja izborne kampanje ili sticanja političke koristi.

- To, između ostalog, podrazumijeva korištenje položaja za političku promociju, korištenje prostorija, opreme, službenih vozila i drugih javnih resursa za potrebe kampanje, uključivanje državnih službenika u aktivnosti političke promocije tokom radnog vremena, kao i promociju političkih subjekata ili kandidata na javnim događajima ili manifestacijama koje finansiraju javne institucije ili javna preduzeća – saopšteno je iz CIK-a, uz opasku da će nastaviti sa sankcijama propisanim Izbornim zakonom BiH.

Pratite nas na našoj Facebook i Instagram stranici i X nalogu.