Vidovdan – dan Kosovskog boja i jedan od temeljnih datuma srpske istorije

BIJELjINA – Vidovdan, koji se obilježava 28. juna, jedan je od najznačajnijih datuma u srpskoj istoriji i duhovnosti. Srpska pravoslavna crkva tog dana molitveno se sjeća Svetog velikomučenika kneza Lazara i svih srpskih mučenika postradalih u Kosovskom boju 1389. godine.

Kosovski boj

Na Kosovu polju 28. juna 1389. godine odigrala se bitka između vojske kneza Lazara Hrebeljanovića i Osmanskog carstva, predvođenog sultanom Muratom Prvim. Istoričari ukazuju da su izvori o toku i ishodu bitke oskudni i da ne postoji potpuna saglasnost o njenim pojedinostima.

Prema procjenama, osmansku vojsku činilo je oko 40.000 vojnika, dok je srpska vojska brojala između 15.000 i 25.000 boraca. U bici su poginula oba vladara – knez Lazar je nakon zarobljavanja pogubljen, dok je sultan Murat Prvi stradao tokom borbi. Prema srpskom narodnom predanju, usmrtio ga je Miloš Obilić.

Smrt sultana Murata na bojnom polju jedini je takav slučaj u istoriji Turaka.

Istorijski izvori o bici

O događajima nakon Kosovskog boja svjedoče i pojedini srednjovjekovni izvori. Kralj Bosne Tvrtko Prvi Kotromanić u pismu Trogiranima od 1. avgusta 1389. godine govorio je o pobjedi nad Turcima, a slično pismo uputio je i Firenci.

U ruskim izvorima, poput dnevnika mitropolita Pimena, pominju se veliki nemiri u Osmanskom carstvu u danima nakon bitke, što pojedini istoričari takođe dovode u vezu sa njenim ishodom.

Kosovski zavjet

Mučenička žrtva Svetog kneza Lazara i njegovih saboraca postala je vremenom dio nacionalnog predanja i identiteta Srba, kao trajno podsjećanje na neophodnost otpora i borbe.

Kneza Lazara su ubrzo srpski narod i Crkva, imajući u vidu razmjere njegove žrtve za veru i otadžbinu, prihvatili kao svetitelja. 

Otuda su brojne potonje oslobodilačke borbe Srba po pravilu bile i u znaku Kosova.

Kako ranije, tako i tokom 19. i 20. vijeka, vodeća odrednica oslobodilačke borbe Srba bila je poziv na oslobođenje Kosova.

Tokom Prvog Balkanskog rata 1912. pobjeda Srba u Boju na Kumanovu i potom kod Velesa dovela je do oslobođenja Kosova.

Vidovdan kroz istoriju

Vidovdan je tokom kasnijih vijekova ostao datum snažne simbolike za srpski narod. Pokazalo se da je Vidovdan kroz prošlost Srba u više navrata u različitom okolnostima bio dan posebne važnosti. 

• Na Vidovdan 1914. godine u Sarajevu je izvršen atentat na austrougarskog prestolonasljednika Franca Ferdinanda, što je poslužilo kao povod za izbijanje Prvog svjetskog rata.

• Na isti datum 1919. godine potpisan je Versajski mirovni sporazum, 1921. usvojen je Vidovdanski ustav Kraljevine Srba, Hrvata i Slovenaca, dok je 1948. godine objavljena Rezolucija Informbiroa.
• Takođe na Vidovdan 1921. Ustavotvorna Skupština Kraljevine Srba, Hrvata i Slovenaca izglasala je prvi ustav zajedničke države poznat kao Vidovdanski.
• Sporazum između Srbije i Austrougarske poznat kao Tajna konvencija, potpisan je 1881. na Vidovdan, čime je knez, potom kralj Milan Obrenović, razočaran ponašanjem Rusije, počev od nametanja Sanstefanskog sporazuma marta 1878, kada je Rusija, nasuprot životnim interesima Srba, stvarala Veliku Bugarsku, usmjerio spoljnopolitičku orijentaciju zemlje prema Beču. 
• U Bukureštu je na Vidovdan 1948. objavljena Rezolucija Informbiroa o stanju u KPJ, kojom je sovjetski vođa Staljin, posredstvom Informacionog biroa komunističkih partija poznatog kao Informbiro ili Kominform, osudio vrh KPJ.
• Tribunalu za bivšu Jugoslaviju u Hagu, 28. juna 2001. izručen je Slobodan Milošević, prethodno predsjednik Srbije i SRJ.  Ondašnja vlast tvrdila je potom da niko od njih tada nije bio svjestan da se izručenje događa upravo na Vidovdan.

U Srbiji se Vidovdan obilježava kao državni praznik i dan sjećanja na Svetog kneza Lazara, kosovske mučenike i sve koji su kroz istoriju stradali za vjeru, narod i otadžbinu.

Pratite nas na našoj Facebook i Instagram stranici i X nalogu.