Prebilovci: Zločin nepojmljiv ljudskom umu

​ČAPLjINA - Prebilovci kod Čapljine jedno su od najstradalnijih mjesta u istoriji Srba, simbol velike golgote i čisti primjer genocida, ali i vaskrsenja.

Opšta je ovo poruka zvaničnika Srpske, visokih crkvenih velikodostojnika, istoričara i analitičara povodom obilježavanja 84 godine od masakra koji su počinile ustaše u Prebilovcima između 6. i 11. avgusta 1941.

Prema riječima predsjednika Srpske Milorada Dodika, poslije nekoliko decenija skrivanja ovog strašnog zločina srpski narod odlučio je da iz zaborava izvuče sjećanje na ubijene. Kako je istakao, radi se o mjestu gdje i svaki kamen ima ratni ožiljak, ali i da se istina i pravda moraju braniti bez kompromisa.  S  njim se saglasila i srpski član Predsjedništva BiH Željka Cvijanović navodeći da Prebilovci nesumnjivo predstavljaju simbol stradanja Srba u Hercegovini. Kako je rekla, od oko hiljadu stanovnika, koliko ih je živjelo u omalenom mjestu prije Drugog svjetskog rata, u avgustu 1941. je na najmonstruozniji način ubijeno više od 800 mještana, prvenstveno žena, djece i staraca. Istakla je da svjedočanstva o ovom svirepom masakru nepojmljiva normalnom ljudskom umu oslikavaju patološku mržnju zločinaca. Ona je ukazala da ovo nije bio vojnički, već genocidni pohod.

Ustaše su masakr u Prebilovcima počinile između 6. i 11. avgusta 1941. pod komandom Ivana Jovanovića Crnog. Tom prilikom ubijeno je oko 4.000 Srba. Većina je živa bacana u hercegovačke jame, dok su ostali ubijani na licu mjesta. Samo u Prebilovcima ubijeno je njih 830, uglavnom žena i djece, dok iz 57 porodica niko nije preživio pogrom.

Tripko Ćirić iz Prebilovaca imao je nesrećnog ljeta 1941. godine desetoro djece. Avgust te godine i ustaški pokolj u Prebilovcima, jamu Golubinku, nije preživjelo nijedno. Od Stane koja je imala 26 do Slobodana od tri godine. Između njih dvoje rađali su se i umrli u nekoliko avgustovskih dana: Joka, Darinka, Sava, Radojka, Stoja, Slavojka, Neđo, Angelina.

Mara Bulut, koja je pukim čudom preživjela, jedan je od rijetkih svjedoka ovog stravičnog pokolja. Pričala je kako je svojim očima gledala ustaše dok su vadili djecu iz kolijevki držeći ih za noge, o zid učionice razbijali dječije lobanjice pa ih vraćali nesrećnim majkama.

Svjedočila je i o ustaši Nikoli Merdžanu koji je satima u školi, pred narodom, sa družinom silovao učiteljicu Stanu Arnaut, a zatim je prepustio njenim đacima iz Gabele koji su je, u scenama kakve valjda ljudski rod do tog dana nije vidio, grupno silovali. Poslije su je dotukli i bacili izmrcvareno tijelo. Ovaj zločin je u bivšoj Jugoslaviji prikrivan, a 1961. jame u koje su bacani Srbi su zabetonirane. Otkopavanje 13 jama na području donje Hercegovine počelo je 1990. godine, a kosti više od 4.000 Srba 4. avgusta 1991. su sahranjene u spomen-kosturnici u Prebilovcima. U junu 1992. tokom ofanzive "Čagalj" pripadnici HOS-a i HVO-a minirali su spomen-kosturnicu. Po povratku Srba u Prebilovce poslije 2000. ostaci kostiju su sakupljeni, a po izgradnji Hrama Hristovog vaskrsenja počivaju u njegovoj kripti. Hram je sagrađen i osveštan 2015. godine u znak sjećanja na oko 4.000 Srba donje Hercegovine koje su ustaše ubile u Drugom svjetskom ratu, a Srpska pravoslavna crkva je iste godine kanonizovala te žrtve.

Liturgija

U Hramu Hristovog vaskrsenja u Previlovcima juče je održana i sveta arhijerejska liturgija posvećena prebilovačkim i ostalim hercegovačkim mučenicima. Liturgiju su služili visokopreosvećeni mitropoliti zahumsko-hercegovački Dimitrije, dabrobosanski Hrizostom, budimljansko-nikšićki Metodije i episkop dioklijski Pajsije.

Pratite nas na našoj Facebook i Instagram stranici i X nalogu.