Dva vijeka srpskog đačkog svjetionika

FOČA - Iako je ljetopis o postanku Srpske škole u Foči spalile su ustaše 1941. godine, pretpostavlja se da je osnovana između 1810. i 1815. godine. Sačuvani, pisani podaci kazuju da je ona 1820. godine već uveliko radila, a 1828. je osnovan i školski fond za srpsku školu.

U to vrijeme su, piše protojerej Ranko Bilinac, sve srpske škole bile pod nadzorom Eparhijskog savjeta u Sarajevu. Škole, koje su radile po uzoru na one u Dubrovniku, izdržavale su i učitelje plaćale crkvenoškolske opštine, od priloga građana, koje su davali srpski trgovci i zanatlije. Za predsjednike crkvenoškolskih odbora birani su najugledniji Fočani, koji su mogli prisustvovati ispitivanju učenika na časovima.

- Osnovna škola u Foči je imala četiri razreda, sa po 30 do 40 đaka, više muških nego ženskih. U trećem i četvrtom razredu učitelj je predavao sve predmete osim ručnog rada za djevojčice, koje je obučavala učiteljica - navodi se u monografiji "Srpska pravoslavna crkva u Foči" autora Ranka Bilinca, sveštenika.

On  je dodao da je  škola u Foči, bila istinski duhovni svjetionik srpskog naroda u 19. vijeku, a učitelj, pored popa,  najpoštovaniji Srbin.

Među prvim učiteljima fočanske Srpske škole, u knjizi "Prolog", iz 1831. godine spominje se učitelj Stefan, a poslije njega omiljeni Đorđe Prodanović, koji je bio poznat po uvezivanju knjiga za manastir Žitomislić, u Mostaru.

Jedan od najvećih intelektualaca Foče dr Risto Jeremić, ostavio je takođe, dragocjena svjedočanstva o fočanskim učiteljima, dok su precizne opise, svog službovanja i prilika u školstvu, iz 1903. godine, ostavili zapisane supružnici, učitelji, Sofija i Josif Tošović.

- Za vrijeme našeg službovanja u Foči, djecu smo pored ostalih predmeta, morali učiti i crkvenom pojanju, voditi ih na bogosluženje, pjevati za pjevnicom i tumačiti bogosluženja - piše Sofija Tošović.

Srpska škola u Foči je radila sve do 1918. godine, do formiranja Kraljevine Srba, Hrvata i Slovenaca, kada su uvedene obavezne, nacionalno mješovite škole.

Učenici

Zanimljivo je da je u Foči sačuvan autentičan spisak učenika, koji su pohađali Srpsku školu 1865. godine, sa imenima 42 učenika.

Pratite nas na našoj Facebook i Instagram stranici i X nalogu.