Demografski deficit zahvatio godinama najotpornije opštine: U minusu i Kotor Varoš

BANjALUKA - Da je demografski slom zahvatio i ekonomski stabilne sredine u Republici Srpskoj najbolje pokazuje primjer opštine Kotor Varoš, koja je, nakon godina uspješnog odolijevanja negativnim trendovima prvi put prešla u zonu prirodnog minusa.

Najnoviji podaci Republičkog zavoda za statistiku pokazuju da je prirodna depopulacija zahvatila gotovo sve gradove i ekonomske centre, pri čemu je u Republici Srpskoj zabilježen istorijski minimum od svega 8.825 živorođenih naspram 13.904 umrlih lica. Ovaj negativni bilans od minus 5.079 stanovnika jasno svjedoči o procesu starenja populacije, koji potpuno poništava pozitivna ekonomska kretanja u urbanim sredinama.

Jedini zvanični pozitivan prirodni priraštaj zabilježen je u svega tri male opštine, gdje minimalne godišnje oscilacije i dalje prave prividan statistički plus. 

SUFICIT U JEZERU

Tako je u Jezeru upisan suficit od četiri stanovnika kroz odnos od 13 rođenih i devet umrlih lica, dok su Kupres (RS) i Istočni Drvar zabilježili minimalan plus od po samo jednog stanovnika više u korist rođenih. Izvan ovih patuljastih ruralnih opština, pozitivna zona prirodnog kretanja više ne postoji, a najveće iznenađenje predstavlja upravo Kotor Varoš, koji je nakon dugog prkošenja negativnim trendovima prvi put upisao deficit od minus 28 stanovnika, pošto je baza od 158 novorođenih poklopljena sa 186 smrtnih slučajeva. 

Na samoj granici prelaska u pozitivnu zonu i statistički najbliži balansu trenutno su najveći centri kao što su Banjaluka, Bijeljina, Istočno Novo Sarajevo i Trebinje, koji kroz snažnu privredu kontinuirano privlače mlađe stanovništvo. Međutim, iako ovi gradovi imaju najveću bazu živorođene djece, visoka stopa smrtnosti starijeg stanovništva i dalje ih drži u zoni prirodnog pada pa tako godišnji minus u Bijeljini iznosi 395 lica, dok Banjaluka bilježi deficit od čak 287 stanovnika.

Posmatrano po regijama, ubjedljivo najveći depopulacioni udar pretrpjela je dobojska regija, koja je u samo jednoj godini izgubila čak 1.290 stanovnika. Ključni doprinos ovom negativnom trendu, pored samog centra Doboja, koji bilježi pojedinačni minus od 333 stanovnika, daje i razvijena Derventa, u kojoj je sa 191 rođenom bebom i čak 365 umrlih lica zabilježen demografski minus od 174 stanovnika, čime je potvrđeno da ni stabilna radna mjesta nisu dovoljna brana pred biološkim pražnjenjem. Veoma teška situacija zabilježena je i u prijedorskoj regiji sa ukupnim prirodnim gubitkom od 797 lica, kao i u regiji Istočnog Sarajeva, gdje manjak iznosi 457 stanovnika.

Da lokalne zajednice nastoje da stvore povoljnije uslove za život pokazuju različiti paketi podrške koje načelnici prilagođavaju potrebama porodica. Načelnica opštine Jezero Snežana Ružičić ističe da ova opština za svako novorođenče izdvaja 500 KM, uz podršku koja se pruža i višečlanim porodicama.

- Stvaramo dobre prilike i uslove za život porodica i višečlanih porodica u Jezeru, kako bismo im obezbijedili sigurnost. Roditeljima je važno da znaju da su im djeca sigurna kada idu u školu, učestvuju u aktivnostima i odrastaju u svojoj sredini. Sada imamo 89 učenika, dok ih je prije deset godina bilo stotinu. To je relativno mali pad u odnosu na ono što se dešava u drugim opštinama - rekla je Ružičićeva za "Glas".

Dodala je da za dugoročni ostanak porodica ipak nisu dovoljni samo lokalni podsticaji, već je neophodno da i republičke institucije obezbijede jednaku dostupnost javnih usluga stanovnicima malih opština.

- Trebalo bi da imamo ljekara svaki dan u opštoj praksi. Sve ono što treba čovjeku u gradu, treba i čovjeku u maloj zajednici - kazala je ona. 

LOŠA GODINA

Za razliku od Jezera, Kotor Varoš se suočava sa prvim zvaničnim negativnim bilansom, iako načelnik opštine Zdenko Sakan ističe da ova sredina i dalje ima povoljne mogućnosti za zapošljavanje te da se trenutni rezultat ne može pripisivati isključivo propustima lokalne uprave.

- Kod nas se traži radnik više i postoje mogućnosti zaposlenja, tako da nedostaje radne snage. Ne mislim da su pojedinačne mjere napravile neki veliki pomak, niti da se sve može objasniti jednim faktorom. Jednostavno, ovo je bila takva godina. Kotor Varoš je pozitivna sredina u svakom smislu. Ove godine planiramo da povećamo stipendije za studente i izdvajanja za sport, a podrška porodici sigurno će biti tražena kroz nova rješenja - istakao je Sakan.

Da ni razvijena privreda i mogućnosti zapošljavanja same po sebi nisu dovoljne da zaustave prirodni pad stanovništva, pokazuje i primjer Dervente, u kojoj lokalna uprava sprovodi niz programa usmjerenih na porodičnu i stambenu sigurnost mladih.

- To su mjere koje možemo sprovesti na lokalnom nivou kako bismo podržali natalitet i zadržali mlade. Ove godine upisano je 16 prvačića više nego prošle godine, što ohrabruje, ali demografska politika je dug proces i ne može zavisiti samo od lokalne zajednice. Grad za svako novorođeno dijete izdvaja 1.000 KM, obezbjeđuje sredstva za pomoć pri vantjelesnoj oplodnji i stipendira studente. Pokrenut je i program dodjele besplatnih placeva mladima, a razvoj privrede i stambene izgradnje uliva nadu, jer primjećujemo i povratak dijela ljudi iz inostranstva - istakao je gradonačelnik Igor Žunić.

STRATEŠKI PRISTUP

Upozoravajući na ove podatke, demograf Aleksandar Čavić naglašava da su negativni trendovi potpuno očekivani, jer u protekle dvije decenije nije uspostavljen sistemski pristup koji bi mogao donijeti dugoročnije rezultate.

- Posljednjih 20 godina ukazujemo na taj problem, koji će se vremenom samo produbljivati, jer ne postoje strukturne i sistemske prednosti koje bi mogle same od sebe dovesti do promjene trendova. Ako nastavimo stihijski posmatrati ne samo prirodno kretanje stanovništva, odnosno fertilitet i natalitet, već i zdravlje nacije i mortalitetne uslove kojima je stanovništvo izloženo, problem će eskalirati - istakao je Čavić. 

Prema njegovim riječima, jedina šansa da se relativno uspješno odgovori na ove izazove jeste strateški pristup i dugoročna politika. 

- Banjaluka ima prednost jer negativan prirodni priraštaj nadomješta suficitom u unutrašnjim migracijama, odnosno doseljavanjem iz drugih sredina, ali i to će vremenom slabiti. Imamo mjere koje su potpuno besplatne, a koje društvo može urediti promjenom propisa da bi uklonilo barijere. Kada neko završi fakultet, pa zatim godinama traži priliku za stažiranje, polaganje stručnog ispita i stabilno zaposlenje, gubi dragocjeno vrijeme za osnivanje porodice. Ako sada i dupliramo natalitet, a iseljavanje se nastavi, svaku narednu generaciju činiće sve manji broj ljudi - naglasio je Čavić.

PRVO POLUGODIŠTE

Širi kontekst ovih izazova na nivou cijele BiH potvrđuju i polugodišnji podaci Agencije za statistiku BiH, koji pokazuju da je u prvih šest mjeseci ove godine zabilježen negativan prirodni priraštaj od čak 5.964 stanovnika. Iako je došlo do blagog rasta broja rođenih za 7,14 odsto i pada broja umrlih za 3,27 odsto, konačni bilans je ostao duboko u minusu sa 11.604 rođenih naspram 17.568 umrlih lica. Dodatno brine i pad broja sklopljenih brakova za 3,39 odsto, što dugoročno smanjuje bazu budućih roditelja.

Pratite nas na našoj Facebook i Instagram stranici i X nalogu.