130 godina školstva u Stanarima: Od brvnare na brdu do modernog hrama znanja

Od skromne drvene škole na Stanarskom brdu do jedne od najmodernijih obrazovnih ustanova u Republici Srpskoj – tako bi se u najkraćem mogla opisati 130 godina duga istorija školstva u Stanarima.

Kroz decenije ispunjene brojnim izazovima, ratovima, obnovama i pregalaštvom mještana, škola je ostala simbol znanja, napretka i zajedništva ovog kraja. Njen razvoj pratili su trud i posvećenost brojnih generacija učitelja, nastavnika, učenika i roditelja, koji su vjerovali da je obrazovanje temelj svakog napretka.

Najvažnije činjenice:

• Školstvo u Stanarima traje 130 godina.
• Prva Narodna osnovna škola otvorena je školske 1896/97. godine.
• Prva škola bila je drvena brvnara na Stanarskom brdu.
• Školu su pohađala djeca iz Stanara i okolnih sela.
• Mještani su decenijama sopstvenim radom i sredstvima gradili i obnavljali školu.
• Tokom Drugog svjetskog rata nastava je bila prekinuta.
• Gradnje nove „osmoljetke“ počela je 1959. godine.
• Škola „Partizan“ bila je jedna od najvećih škola u dobojskoj opštini.
• Današnji naziv OŠ „Desanka Maksimović“ škola nosi od 1992. godine.
• Danas škola ima 420 učenika i devet područnih odjeljenja.
• U sastavu škole radi i predškolska organizaciona jedinica „Matko“.
• Škola posjeduje savremeno opremljene kabinete, amfiteatre, ali i plastenike.
• Obilježavanje jubileja organizuje se pod sloganom „Naša škola – bezbroj priča“.
• U planu je dogradnja škole i osnivanje muzičke škole.

Počeci školstva u Stanarima

Još u 19. vijeku postojali su „putujući učiteljiˮ. To su bili najčešće đaci završnog razreda škole u Tešnju, sveštenici ili kaluđeri. Oni su putovali po selima noseći sa sobom tkani čador i pod njim učili, obično iz crkvenih i manastirskih knjiga, djecu i omladinu „ćirilskoj pismenostiˮ. Prema narodnom predanju, takve škole bile su i u stanarskim selima Cerovica i Brestovo. „Prva škola mjesta Cerovice” bila je organizovana za vrijeme sveštenika Vase Anđelića.

Prva škola na Stanarskom brdu

Zemaljska vlada Bosne i Hercegovine u Sarajevu odobrila je otvaranje Narodne osnovne škole u selu Stanari, kotar Tešanj, školske 1896/97. godine. Prema jednom zapisu, prva škola bila je proste gradnje, izgrađena od brvana. Nalazila se na Stanarskom brdu, uz put Tešanj – Banja Luka.

Građevinski projekat za novi objekat škole kotarska uprava je izradila 1901. godine, ali nikada nije realizovan. Već 1905. godine školski objekat bio je u lošem stanju, a kotarski predstojnik iz Tešnja je 1911. godine javio u Banjaluku „da se više ne isplati trošiti na popravku školske zgrade, budući da je ista zaista sasvim trošna“.

Do Prvog svjetskog rata škola je u svakoj školskoj godini imala najviše šezdesetak učenika od prvog do četvrtog razreda, a pohađala su je djeca ne samo iz Stanara, već i iz okolnih sela. Škola je imala i sopstveni voćnjak, koji je školske 1913/14. godine brojao čak 162 stabla.

Borba za novu školsku zgradu

Poslije Prvog svjetskog rata škola je smještena u državni objekat namijenjen za „stan za žandare“. Zgrada, izgrađena od drveta i ćerpiča, bila je u veoma lošem stanju i imala je samo jednu učionicu. Namještaja je bilo dovoljno, ali je bio dotrajao.

Molbu za izgradnju nove škole podnijeli su školske 1925/26. godine stanovnici Stanara, Gornje i Donje Ostružnje i Raškovaca. Tražena je državna pomoć i dozvola da se škola izgradi na starom mjestu. Novu školsku opštinu trebalo je da čini više od 200 domaćinstava. Mještani su bili spremni da obezbijede materijal i radnu snagu, dok je dio građe trebalo da bude iskorišćen sa stare škole. Ministarstvo prosvjete je školske 1926/27. godine odobrilo isplatu kredita za izgradnju.

Stara zgrada škole je srušena 1928. godine, ali je Kotarsko načelstvo iz Tešnja, posredstvom žandara, zabranilo je izgradnju nove škole jer su mještani glasali za opoziciju. Uprkos tome, temelji nove škole završeni su i osveštani u novembru 1930. Škola je potom građena tokom narednih nekoliko godina.

Zgrada škole pred Drugi svjetski rat

Generacija đaka školske 1938/39 godine

FOTO: Ustupljena/Franjo Anušić

Tokom Drugog svjetskog rata nastava nije održavana, a škola je ponovo počela sa radom školske 1944/45. godine. Na spratu škole bila je smještena „narodna vojska“, u prizemlju se izvodila nastava, dok je u podrumu bio zatvor koji su držali partizani. Pošto nije bilo obezbijeđeno ogrevno drvo, učenici su, na molbu učitelja, od kuće donosili po jednu „potaku“ (cjepanicu) za grijanje učionice. Učitelj je sa najboljim učenicima organizovao i „kružoke“, pa su odlični đaci nedjeljom kod svojih kuća pomagali slabijim. Redovna nastava u „školi na brdu“ počela je godinu kasnije.

Izgradnja „osmoljetke“- Mještani gradili školu za buduće generacije

Zbog sve većeg broja učenika 1959. godine počela je izgradnja nove „osmoljetke“. Mještani krnjinskih sela koji su imali zapregu bili su obavezni da jedan dan dovoze šljunak sa Ukrnje za potrebe gradnje.

Izgradnja škole- Volovske zaprege natovarene građevinskim materijalom

FOTO: Ustupljena/Stanoje Kovačević

Šljunak je vađen iz rijeke kod Dragalovaca, a prema svjedočenjima, putem ka Stanarima znalo je u jednom danu proći i po trideset „volujskih“ kola natovarenih građevinskim materijalom.

Oni koji nisu imali zapregu radili su fizičke poslove na gradilištu dva ili tri dana. Cigla je ručno pravljena od zemlje „pravulje“, a u njenoj izradi često su učestvovali ciglari, među kojima su bili i Italijani iz Štivora kod Prnjavora.

Kuvanje cigle za školu

FOTO: Ustupljena/Zoran Šušković

Iako je bilo planirano da počne sa radom školske 1960/61. godine, centralna škola koja je dobila naziv Osnovna škola „Partizan“, počela je sa radom godinu kasnije. Školske 1975/76. godine imala je sedam isturenih odjeljenja, oko 1.500 učenika i oko 60 prosvjetnih radnika, dok je 1984. godine bila jedna od najvećih i najrazvijenijih osnovnih škola u dobojskoj opštini. Školu su pohađala djeca iz petnaestak sela stanarskog kraja.  Brojne učeničke sekcije uspješno su predstavljale školu na opštinskim, regionalnim i republičkim takmičenjima i smotrama. Gotovo da nije bilo učenika koji nije bio član neke od sekcija – dramske, matematičke, horske, istorijske, streljačke, bibliotekarske, saobraćajne, recitatorske, likovne, sportske, šahovske ili sekcija mladih geografa, fizičara i hemičara.

Svi učenici bili su uključeni i u rad Crvenog krsta, te brojne akcije solidarnosti. U školi je postojala i đačka zadruga koja je snabdijevala učenike školskim priborom, a zadrugari su podigli i ogledni voćnjak na osam dunuma sa jabukama, šljivama, trešnjama i oko 200 stabala višnje.

Stari austrougarski školski objekat nakon rata korišćen je kao pomoćna školska zgrada, a jedno vrijeme u njemu su bili kuhinja i ostava za drva. Srušen je nešto prije 1960. godine, ali se i danas tokom ljeta mogu vidjeti ostaci njegovih temelja.

Novi naziv – OŠ „Desanka Maksimović“

Škola 1992. godine dobija naziv koji nosi i danas – OŠ „Desanka Maksimović“. Na početku rata u školi je organizovan „srednjoškolski punkt“ za učenike srednjih škola iz Doboja kako bi mogli da završe školsku 1991/92. godinu. Nastava za srednjoškolce u Stanarima organizovana je i tokom naredne školske godine.

Tokom hladnih dana mještani stanarskih sela, odnosno roditelji učenika, donosili su drva kako bi učionice bile zagrijane i nastava mogla nesmetano da se odvija. Poslije rata škola je više puta obnavljana i modernizovana. Košarkaški teren, izgrađen na mjestu nekadašnjeg terena za mali fudbal, školske 2007/08. godine otvorio je proslavljeni srpski košarkaš Dejan Bodiroga.

Škola danas – savremeni uslovi za učenje

JU Osnovna škola „Desanka Maksimović“ Stanari danas broji tačno 420 učenika raspoređenih u centralnoj školi i devet područnih odjeljenja. U sastavu škole djeluje i Organizaciona jedinica predškolskog vaspitanja i obrazovanja „Matko“, u okviru koje funkcionišu tri vaspitne grupe koje trenutno pohađa 64 djece.

- Škola danas raspolaže odličnim uslovima za realizaciju vaspitno-obrazovnog procesa. Pored savremeno opremljenih učionica i kabineta, posjedujemo amfiteatar unutar škole, kao i amfiteatar na otvorenom, koji su opremljeni projektorima i pratećom tehničkom opremom za organizaciju različitih dešavanja (priredbi, seminara, projekcija filmova, predavanja i drugih kulturno-obrazovnih sadržaja) – kaže direktorica škola Zorica Glišić - Samac.

Posebna pažnja, dodaje, usmjerena je na stvaranje podsticajnog okruženja za učenje i odrastanje.

-Smatramo da škola ne treba da bude samo mjesto redovnog časa u učionici, već prostor u kojem djeca razvijaju svoje talente, interesovanja, kreativnost i samopouzdanje. Zato učenicima nastojimo pružiti što više različitih aktivnosti, projekata, kulturnih, sportskih i obrazovnih sadržaja – naglašava Glišić-Samac.

Ustanova je registrovana i kao poljoprivredno gazdinstvo, te u svom sastavu posjeduje plastenike za uzgoj povrća, kao i voćnjak u PO Brestovo Donje za uzgoj voća koje se koristi u svakodnevnoj ishrani djece u Organizacionoj jedinici „Matko“.

- Na ovaj način kod učenika i djece od najranijeg uzrasta razvijamo svijest o značaju zdrave ishrane, rada, prirode i očuvanja životne sredine - dodaje.

Naša škola – bezbroj priča“

Ova godina je, naglašava, posebno značajna za školu jer obilježavaju veliki jubilej.

- Pod sloganom „Naša škola – bezbroj priča“, tokom narednih 130 dana biće realizovan niz aktivnosti posvećenih istoriji škole, učenicima, nastavnicima i razvoju obrazovanja na području naše opštine. U ponedjeljak, 18. maja, održana je svečana priredba, a u narednom periodu planirana je promocija monografije škole, literarni i likovni konkursi za učenike, kao i brojne aktivnosti kroz koje ćemo čuvati uspomene na prošlost, ali i graditi uslove za buduće generacije. Posebno je značajno što je planirana i izgradnja temelja za dogradnju centralne škole i Organizacione jedinice „Matko“ – istakla je ona.

Naglašava da su u prethodnom periodu učenici škole ostvarili zapažene rezultate na regionalnim, republičkim i međunarodnim takmičenjima.

- Među značajnijim uspjesima su dva druga mjesta na regionalnim takmičenjima iz istorije i informatike, dva prva mjesta na regionalnom takmičenju iz ruskog jezika, kao i četvrto mjesto na Republičkom takmičenju iz ruskog jezika. Značajan uspjeh ostvario je i hor škole, koji je na međunarodnom horskom festivalu osvojio dvije zlatne i jednu srebrnu medalju – podvukla je Glišić-Samac.

Značajnu podršku razvoju škole, podvukla je, godinama pružaju Opština Stanari i kompanija „Elektrane Stanari“.

- Zahvaljujući takvoj podršci, učenici i nastavnici danas imaju kvalitetnije, sigurnije i savremenije uslove za rad i boravak u školi. Takođe, potrebno je istaći i odličnu saradnju sa roditeljima koji podržavaju rad škole i učestvuju ličnim angažmanom u brojnim aktivnostima koje škola realizuje – naglasila je Glišić-Samac.

Planovi za dogradnju i muzičku školu

Načelnik opštine Stanari i dugogodišnji direktor škole Aleksandar Ristić kaže da je u posljednjoj deceniji najznačajniji iskorak koji su napravili je otvaranje „Matka“.

-  Ovom iskoraku prethodila je izmjena zakonske regulative koja je omogućila ovaj oblik organizacije, a potom i veoma zahtjevan posao izgradnje objekta za predškolsko vaspitanje i obrazovanje koji je u najznačajnijoj mjeri izgrađen sopstvenim snagama. Sve ovo je omogućilo da se u Stanarima nakon 125 godina osnovnog obrazovanja počne realizacija predškolskog vaspitanja i obrazovanja za djecu od jedne do šest godina. Praktično, djeca našu ustanovu mogu pohađati od prve do 15 godine života. Naš plan je bio da upišemo jednu grupu polaznika, a danas, nakon pet godina predškolsko vaspitanje i obrazovanje u „Matku“ pohađaju djeca u tri vaspitne grupe, odnosno tri puta veći broj djece od početnog i planiranog broja – ističe Ristić.

Dodaje da su posljednju deceniju razvoja škole obilježile velike obnove škola (centralne i područnih odjeljenja), izgradnja produženog boravka, amfiteatra, formiranje posebnog odjeljenja, učešće u različitim projektima, takmičenjima, stvaranje školske televizije, organizacija sopstvenog prevoza đaka za pojedina područna odjeljenja i posebno odjeljenje, rad na polju kulturne i javne djelatnosti i promocije škole.

- Izuzetno je važno napomenuti da Škola ima odličnu saradnju i pomoć kompanije „Elektrane Stanari“ koja je finansirala brojne radove na objektima škole koja je 2016. godine. U obnovi nekoliko objekata učestvovala je i Opština Stanari, a radove na izgradnji objekta produženog boravka i objekta „Matka“ u najvećoj mjeri je finansirala Opština Stanari. Poseban ponos predstavlja činjenica da su većinu radova na izgradnji produženog boravka i objekta za Organizacionu jedinicu „Matko“ Stanari uradili radnici škole – kazao je Ristić.

Istakao je da škola danas ima jasnu strategiju razvoja.

- Namjera Opštine je da podrži projekat dogradnje centralne škole i prostora za „Matka“ koji će, kada budu završeni, omogućiti to da svi zainteresovani roditelji mogu svoju djecu upisati u vrtić kao i da svi đaci osnovne škole nastavu pohađaju u jednoj smjeni, a da u drugoj smjeni pokušamo realizovati ideju otvaranja muzičke škole (u sastavu osnovne škole ili kao nezavisnog poslovnog subjekta) kao i posebnog programa podrške učenicima u pogledu dodatne, dopunske i fakultativne nastave i slobodnih aktivnosti, a u cilju najboljeg interesa učenika i stvaranja podsticajnog okruženja za učenje i napredovanje – zaključio je Ristić.

Pratite nas na našoj Facebook i Instagram stranici i X nalogu.