Stare boje Vizantije

BANjA LUKA - Livanjske ikone, koje se pred posjetiocima Muzeja Republike Srpske nalaze od prošle sedmice, predstavljaju dio tradicije duge nekoliko vijekova.

Nastajale u radionicama najistaknutijih kritskih majstora, poput Nikole Zafurisa, ikone iz livanjske crkve Uspenja presvete Bogorodice, imaju veliku umjetničku vrijednost.

Potpuna kolekcija ikona obuhvata 84 ikone, a u Muzeju Republike Srpske izloženo je dvadesetak.

Da su ove ikone proglašene za spomenike kulture još prije 40 godina podsjetio je episkop bihaćko-petrovački Hrizostom.

Postavka obuhvata ikone Silazak u Ad i Bogorodica sa Hristom, zatim Uspenje Bogorodice, Bogorodica na prijestolu, Bogorodica sa Hristom, Raspeće Hristovo, Bogorodica Odogitrija...

Istoričar umjetnosti Ljiljana Ševo naglasila je da se među livanjskim ikonama nalaze izuzetno vrijedni primjerci nastali u periodu od 15. do 19. vijeka. Najstarije livanjske ikone čiji su autori domaći, srpski majstori, potiču iz 17. vijeka, a među njima se odličnom kompozicijom, preciznim crtežom i skladom boja izdvaja ikona Ulaska Hristovog u Jerusalim.

Ona podsjeća da su srpski trgovci u Livnu započeli 1859. godine gradnju hrama u centru grada. Poslije završetka izgradnje, pravoslavni vjernici su crkvi poklonili bogoslužbene knjige, ikone, odežde i druge liturgijske predmete. Donosili su ili naručivali ikone iz Rusije, Jerusalima, Hilandara i sa Svete gore, iz Venecije i Primorja.

- Poklone su novoj crkvi slale crkvene opštine i vjernici iz Sarajeva, Mostara i drugih gradova. Tako je crkva Uspenja presvete Bogorodice stekla jednu od najbogatijih zbirki ikona u Bosni - ispričala je Ljiljana Ševo.

Za vrijeme Drugog svjetskog rata livanjska pravoslavna crkva je bila opljačkana i djelimično oštećena, a parohijski dom bombardovan. Matice, domovnici, crkvena arhiva i biblioteka bili su uništeni.

- Jula 1992. godine zapaljen je crkveni zvonik, devastirana unutrašnjost crkve i zapaljena Spomen-kosturnica. Parohijski dom je opljačkan, demoliran i spaljen. Ikone i dio crkvenih dragocijenosti preneseni su u franjevački samostan na Gorici u Livnu i tamo su se nalazili do 2000. godine, kada su vraćeni Srpskoj pravoslavnoj crkvi - podsjetila je Ljiljana Ševo.

Livanjske ikone konzervirala je i restaurirala Dijana Pešikan-Egić iz Muzeja Republike Srpske, a katalog izložbe radio je akademski slikar Mihailo Rakita.   

Ikonostas

- Crkva u Livnu i nema pravog ikonostasa. Na oltarskoj pregradi stoje pored četiri "Jerusalima", ikone koje datiraju u razdoblje od 15. do 19. vijeka. Radili su ih srpski, makedonski, grčki, ruski, kritski i primorski slikari. Posebnu čar predstavljaju ikone domaćih "naivnih" slikara - zapisao je protojerej Željko Đurica.

Pratite nas na našoj Facebook i Instagram stranici i X nalogu.