Novi pristup kritici srpskog filma

BEOGRAD - Zbornik eseja u izdanju kuće "Klio", "Novi kadrovi - Skrajnute vrednosti srpskog filma", koji su priredili Ivan Velisavljević i Dejan Ognjanović, promovisan je na nedavno završenom beogradskom Sajmu knjiga.

Knjiga je potekla iz ideje Dejana Ognjanovića o jednom pogledu na srpski film koji bi se fokusirao na autsajdere, skrajnute, ili nedovoljno proučene filmove etabliranih i kanonizovanih autora. Ognjanović i Velisavljević su okupili grupu stručnih, mladih saradnika i najprije pokrenuli projekat "Novi kadrovi" i osmislili Internet stranicu. Istoimena knjiga je prvi plod djelovanja mladih filmskih kritičara na stvaranju nove klime u srpskoj filmskoj kritici.

Prema riječima filologa i filmskog kritičara Ivana Velisavljevića, razlozi zbog kojih su neki filmovi ili reditelji bili "skrajnuti" su brojni i autori eseja ih tumače i nabrajaju zavisno od svog estetskog, teorijskog i političkog opredjeljenja.

- Mislim da su mnogi razlozi zapravo ideološke prirode, tj. da zavise od dominantne ideološke matrice. Pošto se knjiga "Novi kadrovi" ne bavi samo jednim periodom, nego smo išli na slobodniji, pomalo "rizomski" teorijski pristup, bez neke čvrste hijerarhijski organizovane strukture - hteli smo da izbegnemo hronološki pregled, istoriju zabrana i bunkerisanja, podelu na periode i grupe - može se reći da u knjizi imamo analize različitih ideoloških i kulturnih matrica, zavisnih od perioda, tj. ekonomskih, estetskih i političkih faktora - rekao je Velisavljević.

Neki su filmovi, dodao je on, u vrijeme kada su izašli bili "skrajnuti" zbog svoje radikalnosti; kritika i publika nisu bile dovoljno formirane da bi ih prihvatile: "Film bez reči" (1972) Miloša Radivojevića i "Kičma" (1975) Vlatka Gilića su dobri primjeri, navodi Velisavljević. Drugi su stavljeni u stranu, tačnije, u podrum, iz političkih razloga, jer nisu odgovarali optimističkom komunističkom pogledu na svijet i umjetnost. Takvi su, prema Velisavljeviću, "Povratak" (1966) Živojina Pavlovića i "Mlad i zdrav kao ruža" (1971) Jovana Jovanovića.

- Neki filmovi nisu shvatani ozbiljno zbog svoje žanrovske ikonografije, poput filmova Miomira Stamenkovića "SB zatvara krug" (1975) i "Opasni trag" (1984) ili zbog toga što su reditelji tokom devedesetih označeni kao "komunistički", tj. režimski reditelji, što je slučaj Žike Mitrovića - naglasio je Velisavljević.

On je istakao da je žanr bio marginalizovan, stavljen u autsajderski status, jer se smatralo da su i njegovi gledaoci autsajderi, nemoćni da išta shvate bez vaspitnog uplitanja odraslih, kao što je dječiji film, a na neke filmove prosto nije obraćana dovoljna pažnja: kritika nije kopala malo dublje i prepoznala vrijednosti u tim filmovima, kao u slučajevima ostvarenja "Zazidani" (1969) Kokana Rakonjca, "Balada o svirepom" (1971) Radivoja Đukića, "Marble Ass" (1994) Želimira Žilnika ili filma "Praznik" (1967) Đorđa Kadijevića. Naravno, treba imati na umu, pojasnio je on, da su mnogi od ovih reditelja i te kako priznati, a da neki od njih još uvijek rade u glavnom toku srpske kinematografije. Zbog toga su autori zbornika obratili pažnju na neke njihove filmove koji su vrijedni pomnije analize i drugačijeg vrednovanja.

Novi početak

Mi nemamo ozbiljan, stručni, akademski filmski časopis koji bi bio dostupan i "običnoj" publici i koji bi imao uticaj na kinematografiju tako što bi filmskoj kritici pridao važnost u javnosti. Nema studiozno pripremljenih TV emisija o filmu, ciklusa filmova na televiziji, festivala na kojima se zaista debatuje o domaćem filmu. I tu dolazimo do problema saznavanja konteksta: ako je prethodna velika generacija filmskih kritičara, takoreći stasavala s kinematografijom i bila deo razvijene produkcije kakva je bila jugoslovenska tokom osamdesetih, mi svi dolazimo iz off-pozicije, iz prikrajka; ne možemo da se oslonimo ni na kakvu infrastrukturu, već postojeće i razvijene sisteme; ni na šta. Sve moramo ispočetka - rekao je Ivan Velisavljević.

Pratite nas na našoj Facebook i Instagram stranici i X nalogu.