Èñòîðè¼à çëî÷èíà (9)

Õðâàòè âåž îäàâíî ãîâîðå è ðàäå äà îñíó¼ó âåëèêó Õðâàòñêó ïîä çàøòèòîì Ïåøòå è Áå÷à, ó êî¼ó áè óøëè ¼îø íåêè äåëîâè Òóðñêå öàðåâèíå, ïèñàî ¼å Ñâåòîçàð Ìàðêîâèž, íàãëàøàâà¼óžè äà áè áèëè ñïðåìíè íà äàšå æðòâå "öåçàðèçìó êàä áè èì ïîìîãàî äà çàäîáè¼ó Áîñíó è Êðà¼èíó ó õðâàòñêó äðæàâó, êàî øòî ñó çàèñòà è âîäèëè ïðåãîâîðå 1868. ãîäèíå"

Î óñòàíîâè òçâ. ïîëèòè÷êîã íàðîäà çàñëóæó¼å äà áóäå ïîìåíóòî è ñòàíîâèøòå Ñâåòîçàðà Ìàðêîâèžà, ìëàäîã è ëóöèäíîã ñðïñêîã ïîëèòè÷àðà ñîöè¼àëèñòè÷êîã îïðåäåšåœà. Ìàðêîâèž ¼å áîšå îä ìíîãèõ ïîòîœèõ ïà è ñàâðåìåíèõ ñðïñêèõ èñòîðè÷àðà è ïîëèòè÷àðà óî÷èî äà òà óñòàíîâà, è ó Óãàðñêî¼ è ó Õðâàòñêî¼, èìà çàäàòàê äà îä âèøåíàöèîíàëíå Óãàðñêå è èñòå òàêâå Õðâàòñêå ñòâîðè ó íàöèîíàëíîì ïîãëåäó õîìîãåíó è ¼åäèíñòâåíó êàêî Óãàðñêó, òàêî è Õðâàòñêó. Áåç îêîëèøåœà íàïèñàî ¼å äà ìààðñêè ïîëèòè÷àðè, Äåàê, Åòâåø è Aíäðàøè, èìà¼ó öèš è æåëå "äà ñòâîðå 'âåëèêó Óãàðñêó', ó êî¼î¼ áè áèî ¼åäàí ïîëèòè÷êè íàðîä - ìààðñêè". Óî÷àâà¼óžè èñòå òåæœå è êîä Õðâàòà, Ìàðêîâèž ¼å çàáåëåæèî: "Õðâàòè âåž äàâíî ãîâîðå è ðàäå äà îñíó¼ó 'Âåëèêó Õðâàòñêó' ïîä çàøòèòîì Ïåøòå è Áå÷à, ó êî¼ó áè óøëè ¼îø è íåêè äåëîâè Òóðñêå öàðåâèíå". Ïîëèòèêó Ìààðà è Õðâàòà îí ¼å îöåíèî êàî îñâà¼à÷êó è íàñèëíè÷êó. "Çàãðåáà÷êà ãîñïîäà", ïî œåãîâîì âèåœó, "õîžå äà íà ðà÷óí ñðïñêå íàðîäíîñòè øèðå ñâî¼ó íàðîäíîñò." Ìàðêîâèžó íè¼å èçìàêëî èç âèäà, øòî ¼å ìíîãèìà èçìèöàëî, ïà ¼îø è äàíàñ èçìè÷å, äà ¼å Øòðîñìà¼åðîâà Íàðîäíà ñòðàíêà âåëèêîõðâàòñêà è äà ¼å Õðâàòèìà öèš äà ïî ñâàêó öåíó äîó äî ñâî¼å äðæàâå. Îøòðà îñóäà íàðîäœàêà Ðàäè òîã öèšà, íàãëàñèî ¼å Ìàðêîâèž, Õðâàòè áè æðòâîâàëè ñâå, è "îêðóæíó è îïøòèíñêó ñëîáîäó" è "ñâà íàïðåäœà÷êà íà÷åëà", "à íåìà ñóìœå äà áè (...) ¼îø ìíîãî äàšå æðòâå ó÷èíèëè öåçàðèçìó êàä áè èì ïîìîãëî äà, íïð. çàäîáè¼ó Áîñíó è Êðà¼èíó ó õðâàòñêó äðæàâó, êàî øòî ñó çàèñòà (ó òîì ñìèñëó - Â.Ê.) è âîäèëè ïðåãîâîðå 1868. ã." Íåçàäîâîšàí ïîëèòèêîì õðâàòñêå Íàðîäíå ñòðàíêå óî÷è ðåâèçè¼å Õðâàòñêî-óãàðñêå íàãîäáå 1873. ãîäèíå è œåíîì ñïðåìíîøžó äà ðàäè îñâà¼àœà âëàñòè "ñâîì ñíàãîì" ïîìàæå òàäàøœó ìààðñêó âëàäó, Ìàðêîâèž ¼å íàñëóòèî äà ¼å íà ïîìîëó èñòîðè¼ñêè çàîêðåò, ðàçëàç è ñóêîá Õðâàòà ñà Ñðáèìà íå ñàìî ñà ïîäðó÷¼à Õðâàòñêå âåž è ÷èòàâå Aóñòðî-Óãàðñêå. Íåïîãðåøèâî ¼å ïðîöåíèî àä ñó Øòðîñìà¼åðîâè ïàðòè¼ñêè ñëåäáåíèöè, îêóïšåíè îêî ëèñòà Îáçîð, ñïðåìíè íà èçäà¼ó Ñðáà, äî¼ó÷åðàøœèõ ñàâåçíèêà ó áîðáè ïðîòèâ òå èñòå ìààðñêå âëàäå, êî¼ó ñó ñàäà õòåëè "ñâîì ñíàãîì" äà ïîìàæó. ×óâà¼óžè ñå îøòðèõ ðå÷è è ïðåíàãëèõ çàêšó÷àêà, Ìàðêîâèž ¼å, è ïîðåä ñâå îïðåçíîñòè è òàêòè÷íîñòè, ïîëèòèêó õðâàòñêå Íàðîäíå ñòðàíêå îøòðî îñóäèî. Çàêšó÷èî ¼å äà ñó íà÷åëà òå ñòðàíêå âåîìà ëàáàâà, äà ó ïîãëåäó ìîðàëà îíà íå çàñëóæó¼å íèêàêâå ïîõâàëå è äà ¼å œåíî ïîíàøàœå ñóâèøå ÷óäíîâàòî. Çáîã ñâåãà òîãà îá¼àâèî ¼å ó Ðàäåíèêó ¼àíóàðà 1872. ãîäèíå êðèòè÷êè èíòîíèðàí òåêñò ïîä íàñëîâîì Øåïðòšàðåœå õðâàòñêå Íàðîäíå ñòðàíêå. Âåëèêè ¼å ïðîïóñò íàøå èñòîðèîãðàôè¼å øòî ¼å Ìàðêîâèžåâå ñóäîâå î õðâàòñêî¼ ïîëèòèöè, ïîñåáíî î Íàðîäíî¼ ñòðàíöè, ïîòïóíî çàíåìàðèëà. Ìèñëèì äà íåžó ïîãðåøèòè àêî óñòâðäèì äà òî íè¼å ó÷èœåíî ñëó÷à¼íî. È òî ¼å ¼åäíà îä èíâåñòèöè¼à êðàòêîâèäå ñðïñêå ïîëèòèêå, êî¼à ¼å èìàëà çàäàòàê äà öåìåíòèðà òçâ. áðàòñòâî è ¼åäèíñòâî ñà Õðâàòèìà. Ò༠öåìåíò, êàêî ¼å âðåìå ïîêàçàëî, íè¼å ñå äîáðî âåçàî. Çàíåìàðó¼óžè Ìàðêîâèžåâî ìèøšåœå î õðâàòñêîì èñòîðè¼ñêîì ïðàâó, õðâàòñêîì ïîëèòè÷êîì íàðîäó, âåëèêîõðâàòñêèì òåæœàìà, ëàáàâèì íà÷åëèìà è ìîðàëó õðâàòñêå ïîëèòèêå, êî¼è íè¼å çà ïîõâàëó, íàøà íàóêà ó ñâåìó ¼å ïîòâðäèëà Ìàðêîâèžåâà ñõâàòàœà, àëè ¼å çàêàñíèëà ó òèì ïîòâðäàìà ÷èòàâèõ ñòîòèíó ãîäèíà. Ìàðêîâèžåâå îöåíå î âåëèêî¼ Ñðáè¼è, âåëèêîñðïñêî¼ ïîëèòèöè è âåëèêîñðïñêèì òåæœàìà ñâèìà ñó äîáðî ïîçíàòå è ó ñâàêî¼ ïðèëèöè ñó åêñïëîàòèñàíå êàêî ó íàóöè, òàêî è ó ïîëèòèöè. Óòîëèêî ¼å çàíèìšèâè¼å äà ñó œåãîâà âèåœà õðâàòñêå ïîëèòèêå áèëà ïîòèñíóòà, çàïîñòàâšåíà è çàáîðàâšåíà. Ïîñëåäèöå òîã ñâåñíîã è ñìèøšåíîã çàáîðàâà, êî¼è ¼å ïîëèòè÷êè ìîòèâèñàí, îãðîìíå ñó è òðàãè÷íå. Òî ¼å ¼îø ¼åäàí î÷åâèäàí äîêàç äà îíè êî¼è íå ïîøòó¼ó Ìóçó, êëèî è œåíà íà÷åëà, êî¼è íèñó ñïðåìíè äà èçâëà÷å ïîóêå èç ïðîøëîñòè, êàä-òàä ìîðà¼ó áèòè êàæœåíè. Áàø çàòî øòî ñó æåëåëè äà ó Õðâàòñêî¼ è Ñëàâîíè¼è âèäå ñàìî ¼åäàí, è òî õðâàòñêè "ïîëèòè÷êè" íàðîä, øòî Ñðáèìà ó Õðâàòñêî¼ íèñó ïðèçíàëè íàöèîíàëíó èíäèâèäóàëíîñò, øòî ñó ñìàòðàëè äà ó Õðâàòñêî¼ íåìà Ñðáà, ¼åð îíè ÷èíå ñàìî äåî õðâàòñêîã "äèïëîìàòè÷êîã" íàðîäà, Øòðîñìà¼åðîâè íàðîäœàöè, êàñíè¼è îáçîðàøè, ìàœå äîñëåäíè îä ïðàâàøà ó íåãèðàœó Ñðáà, èïàê íèñó õòåëè ó çâàíè÷íîì íàçèâó ¼åçèêà äà óïîòðåáå ïðèäåâ ñðïñêè. Äà ñå ïî íàçèâó ñëóæáåíîã ¼åçèêà íå áè âèäåëî äà ó Õðâàòñêî¼ èìà Ñðáà, äà ñå òèìå çâàíè÷íî è ¼àâíî íå áè íàðóøèëà òåîðè¼à î ïîñòî¼àœó ñàìî ¼åäíîã, è òî õðâàòñêîã "ïîëèòè÷êîã" íàðîäà, íàðîäœàöè, è êàñíè¼å îáçîðàøè, íèñó õòåëè äà íàçîâó ¼åçèê õðâàòñêî-ñðïñêè, õðâàòñêè èëè ñðïñêè, âåž ñó ñå, èç ðàçëîãà êî¼å ñàì îá¼àñíèî íà äðóãîì ìåñòó, îïðåäåëèëè çà èìå ¼óãîñëàâåíñêè. Ðàäè¼å ñó ïðèñòà¼àëè äà êàæó è ¼åçèê íàðîäíè è íàø ¼åçèê, ñàìî äà íå óïîòðåáå ðå÷ ñðïñêè. £àãèžåâî ïèñìî Áåç íàìåðå äà ïîâåçó¼åì ñòàâ íàðîäœàêà è îáçîðàøà ïðåìà Ñðáèìà ñà ïîëèòèêîì Õðâàòñêå äâîðñêå êàíöåëàðè¼å, êî¼î¼ ¼å Ìàæóðàíèž ñòà¼àî íà ÷åëó, êàäà ¼å âåž ðå÷ î ¼åçèêó, çàíèìšèâî ¼å ÷óòè ¼åäíó îöåíó Âàòðîñëàâà £àãèžà. Ó ïèñìó ïîçíàòîì ñðïñêîì êœèæåâíèêó è óðåäíèêó Ëåòîïèñà Ìàòèöå ñðïñêå, Aíòîíè¼ó ÕàŸèžó, ïèñàíîì 1864. ãîäèíå, £àãèž, èçìåó îñòàëîã, êàæå: "Åâî Âàì øàšåì ÷åòâðòè è ïîñëåäœè ñâåçàê ʜèæåâíèêà, ïà Âàñ ìîëèì, àêî ëè èêàêî äîëèêó¼å òåíäåíöè¼è âàøåã âðåäíîãà ÷àñîïèñà, äà ãà ñïîìåíåòå, àëè ó¼åäíî íåáè ñãîðåãà áèëî, äà êàæåòå, êàêî íè ìàëî íåäîëèêó¼å õðâàòñêî¼ êàíöåëàðè¼è, øòî ñå ì¼åñòî äðóãèõ âàæíè¼èõ ñòâàðè òîëèêî áðèíå çà ñâî¼ çàñòàð¼åëè ïðàâîïèñ, êî¼åãà âèøå íèòêî íåóïîòðåášó¼å îñèì äâî¼èöå èëè òðî¼èöå, äàïà÷å äà ¼å óïðàâî ãðèåøíî, øòî ñå ïðè¼åòè îíèì šóäèìà, êî¼è ñå æðòâó¼ó çà ñòâàð, êî¼à ñìè¼åðà íà êîðèñò è ïðîñâ¼åòó íàðîäà, ïàê õîžå è èçâàí øêîëå äà íàìåòíå äðóãèì îíî, øòî ñå çíà, äà íåâàšà íèøòà, äàïà÷å øòî öèåïà è íåñëîãó ïðàâè èçìåó Õðâàòà è Ñðáà". (Íàñòàâèžå ñå)

Пратите нас на нашој Фејсбук и Инстаграм страници и X налогу.