Èñòîðè¼à çëî÷èíà (8)

Îñíèâàœå Ó¼åäèœåíå îìëàäèíå ñðïñêå ó Çàãðåáó Øòðîñìà¼åðîâà Íàðîäíà ñòðàíêà äî÷åêàëà ¼å êàî óâðåäó õðâàòñòâà. Äîê ñó ñâèì ñðåäñòâèìà ïîäñòèöàëè ðàçâè¼àœå íàöèîíàëíèõ îñ¼åžàœà Õðâàòà, íàðîäœàöè ñó ñå óïèœàëè äà ñòàíó íà ïóò ñâàêîì ïîêóøà¼ó îñíèâàœà ïîñåáíèõ ñðïñêèõ óñòàíîâà, äðóøòàâà è îðãàíèçàöè¼à

Êàäà ñó Ñðáè ¼àâíî èñïîšàâàëè ñòðàõ îä àñèìèëàöè¼å è õðâàòèçàöè¼å, Ïîçîð ¼å òî îöåœèâàî êàî "ïëîä ïðâîã áèçàíòèçìà". Çà ¼åäèíñòâî õðâàòñêîã è ñðïñêîã íàðîäà Øòðîñìà¼åðîâà Íàðîäíà ñòðàíêà çàëàãàëà ñå ñàìî ïîä óñëîâîì äà ñå ñðïñòâî íåìèíîâíî óòîïè ó õðâàòñòâî. Äà áè ñå òî øòî ëàêøå è áðæå ïîñòèãëî, Ïîçîð ¼å äèçàî ãëàñ ïðîòèâ îñíèâàœà áèëî êàêâèõ ïîñåáíèõ ñðïñêèõ óñòàíîâà è äðóøòàâà ó Õðâàòñêî¼. Ó òîì ïîãëåäó êàðàêòåðèñòè÷àí ¼å ñëó÷༠îñíèâàœà äðóøòâà Ó¼åäèœåíå îìëàäèíå ñðïñêå ó Çàãðåáó ïîä èìåíîì "Çâåçäà". Êàä ¼å ïî÷åòêîì 1867. òî äðóøòâî áèëî îñíîâàíî, Íàðîäíà ñòðàíêà ñå ãîòîâî óâðåäèëà. Òèì ïîâîäîì Ïîçîð ¼å ïèñàî: "Äà ñå òàêâà äðóøòâà îñíèâà¼ó ó Ïåøòè, Áå÷ó, Ìîíàêîâó, è ó îážå èí ïàðòèáóñ èíôèäåëèóì, ñàñâèì ¼å íàðàâñêè, îíä¼å ñå ñàñòà¼ó ìëàäèžè ó ñòðàíîì ñâèåòó, ïà ñå ñ¼åžà¼ó ñâîãà íàðîäà. Äà ñå òàêî Ñðáè, ìà è èç Ñðáè¼å ðîåíè - à íåêàìîëè ïðàâîñëàâíè Õðâàòè - ó Çàãðåáó žóòå êàî ó ñòðàíîì, òî íèñìî çíàëè, òîìó ñå íå íàäàñìî." È êîìóíèñòè ðàäèëè èñòî Ñà íàìåðîì äà îíåìîãóžå øèðåœå ñðïñêå íàöèîíàëíå ñâåñòè ó Õðâàòñêî¼ à äà ñâèì ñðåäñòâèìà ðàçâè¼à¼ó õðâàòñêà íàöèîíàëíà îñåžàœà, íàðîäœàöè ñó ïîêóøàëè äà ñòàíó íà ïóò îñíèâàœó áèëî êàêâèõ ïîñåáíèõ ñðïñêèõ óñòàíîâà, äðóøòàâà è îðãàíèçàöè¼à. Âàšà ñå ïðèñåòèòè äà ñó è õðâàòñêè êîìóíèñòè, ïîä ðàçíèì èçãîâîðèìà êî¼è ìíîãî ïîäñåžà¼ó íà ïèñàœå Ïîçîðà èç 1867. ãîäèíå, ïîñëå Äðóãîã ñâåòñêîã ðàòà ïðèãóøèëè ñâå ñðïñêå íàöèîíàëíå óñòàíîâå, êî¼å ñó èçíèêëå ó ðàòó 1943-45. ãîäèíå. Ïî óêèäàœó Ñðïñêîã êóëòóðíîã äðóøòâà "Ïðîñâ¼åòà", 23. ìà¼à 1980, Ðåïóáëè÷êà êîíôåðåíöè¼à Ñîöè¼àëèñòè÷êîã ñàâåçà ðàäíîã íàðîäà Õðâàòñêå äàëà ¼å îá¼àøœåœå íà îñíîâó êî¼åã ñå ïðèõâàòà, êàî ñàñâèì ïðèðîäíî è îïðàâäàíî, "äà íàøå íàðîäíîñòè", ò¼. íàöèîíàëíå ìàœèíå ó Õðâàòñêî¼, "ñàìîñòàëíî ðàçâè¼à¼ó óñòàíîâå è êëóáîâå", àëè äà "íè¼å îïðàâäàíî äà òàêâå èíñòèòóöè¼å îòâàðà¼ó ïðèïàäíèöè íàðîäà è òî áèëî ãäå ó £óãîñëàâè¼è, à ïîñåáíî íå Ñðáè ó Õðâàòñêî¼ èëè Õðâàòè ó Õðâàòñêî¼". Íè¼å íóæíî ïîñåáíî èñòèöàòè äà ¼å Ñðáèìà òî ïðàâî óñêðàžåíî ñàìî çàòî äà áè ñå óêëîíèëå ñâå ïðåïðåêå êî¼å ñó ñòà¼àëå íà ïóòó œèõîâå øòî áðæå àñèìèëàöè¼å è õðâàòèçàöè¼å. Èçâàíðåäàí ïðèìåð êîëèêî ñó ñðïñêî èìå è ñðïñêà ïîëèòè÷êà èíäèâèäóàëíîñò ó Õðâàòñêî¼ ïîðèöàíè, ìîæå äà ïðóæè ðàñïðàâà ó Ñàáîðó Õðâàòñêå, âîåíà ïî÷åòêîì 1866, êàäà ¼å £îâàí Ñóáîòèž, ïîçíàòè ñðïñêè ïèñàö, ïðàâíèê, ïîëèòè÷àð è íîâèíàð, çàòðàæèî äà ñå ó àäðåñè Ñàáîðà, êî¼à ¼å íàìåœåíà âëàäàðó, èçðàç "íàø íàðîä" çàìåíè è äà ãëàñè "õðâàòñêî-ñðïñêè íàðîä". Ñóáîòèžåâ ïðåäëîã ïîäðæàëî ¼å íåêîëèêî ïîñëàíèêà Ñðáà, ìåó êî¼èìà: Ñâåòîçàð Ìèëåòèž, Ñòåâàí Íèêîëà¼åâèž, Ìèõàèëî Ïîëèò-Äåñàí÷èž è Ñâåòîçàð Êóøåâèž. Ñâè îíè áðàíèëè ñó ñòàíîâèøòå ïîòïóíå ïîëèòè÷êå èíäèâèäóàëíîñòè õðâàòñêîã è ñðïñêîã íàðîäà ó Õðâàòñêî¼, Ñëàâîíè¼è è Äàëìàöè¼è. Ìåóòèì, œèõîâ çàõòåâ è œèõîâè ñòàâîâè íàèøëè ñó íà îøòðî ïðîòèâšåœå, æèãîñàœå è îïòóæèâàœå îä ñòðàíå óãëåäíèõ ïîñëàíèêà Õðâàòà. Ïðîòèâ òîã ïðåäëîãà, èç¼àñíèëè ñó ñå: Èâàí Ïåðêîâàö, Aíòóí £àêèž, £îñèï Âðàíèöàíè, Ìàòè¼à Ìðàçîâèž è áàðîí Äðàãî¼ëî Êóøëàí. Ñðáè êî¼è ñó ñå çàëàãàëè çà èçìåíó àäðåñå îñóìœè÷åíè ñó çà ñå¼àœå ðàçäîðà, çà ñìóòœó, ïðîâîêàöè¼ó, ðàçáè¼àœå Ñàáîðà, êî÷åœå íàïðåòêà, çëîóïîòðåáó õðâàòñêîã ñòðïšåœà, øèðåœå ðàñêîëà ó íàðîäó êî¼è ¼å ¼åäàí, à îíè îä œåãà õîžå äà íà÷èíå äâà. Õðâàòñêè ïîñëàíèöè ñìàòðàëè ñó äà áè óñâà¼àœå Ñóáîòèžåâîã ïðåäëîãà íàíåëî íà¼âåžó íåïðàâäó "èìåíó õðâàòñêîì", äà Ñðáè ñâî¼èì èìåíîì âîäå "óïðàâî àãðåñèâíó ïîëèòèêó äà ó Òðî¼åäíî¼ êðàšåâèíè íàìåðàâà¼ó äà îñâà¼à¼ó çåìšèøòå, äà ïîêóøàâà¼ó äà èçâðøå ñðáèçàöè¼ó Õðâàòñêå, êî¼ó ¼å çàïî÷åî Âóê ÊàðàŸèž, êàæå ñå ó Äíåâíèêó ñàáîðà, Çàãðåá 1867. Äðæåžè ñå äðæàâíîïðàâíå äîêòðèíå äà ¼å Õðâàòñêà çåìšà Õðâàòà, è èäåíòèôèêó¼óžè çåìšó ñà íàðîäîì, ñâè ïîñëàíèöè Õðâàòè èç ðåäîâà Øòðîñìà¼åðîâå Íàðîäíå ñòðàíêå ñìàòðàëè ñó äà ó Òðî¼åäíî¼ êðàšåâèíè ïîñòî¼è ñàìî ¼åäàí, è òî õðâàòñêè ïîëèòè÷êè íàðîä. Ó ñêëàäó ñà òèì îíè ñó Ñðáå èç Òðî¼åäíèöå òðåòèðàëè êàî äåî õðâàòñêîã ïîëèòè÷êîã íàðîäà, à íå êàî ïîñåáàí äèïëîìàòè÷êè, îäíîñíî êîíñòèòóòèâíè íàðîä. Áàø çàòî ñó ñå æåñòîêî îäóïèðàëè Ñóáîòèžåâîì ïðåäëîãó, íå æåëåžè ñà Ñðáèìà äà äåëå äðæàâíè ñóâåðåíèòåò è äà, ìàêàð è ïîñðåäíî, óíîøåœåì ñðïñêîã èìåíà ó ñàáîðñêó àäðåñó, Ñðáèìà ïðèçíà¼ó ïîëèòè÷êó èíäèâèäóàëíîñò. Íà¼ðåçîëóòíè¼è ñòàâ ó òîì ñìèñëó èçíåî ¼å áàðîí Äðàãî¼ëî Êóøëàí. Îí ¼å, èçìåó îñòàëîã, ðåêàî: "Îâó äðæàâó íàøó, êî¼à ñå íàïðàìà âëàäàîöó, íàïðàìà îñòàëîì äèïëîìàòè÷êîì ñâèåòó íàçèâšå èñêšó÷èâî õðâàòñêîì, íèòè ñå äðóãà÷è¼å íàçâàòè ìîæå, ìè íèêàêâî¼ ñëîçè çà šóáàâ ñ íèêèì íà ñâèåòó äèåëèòè íå ìîæåìî. Çàòî íåêà òîãà áðàžà Ñðášè îä íàñ è íåèøòó, ¼åð òèìå èøòó íàøó ñìðò (...)" Çáîã íåïîïóñòšèâîñòè âåžèíå ïîñëàíèêà Õðâàòà, ïîñåáíî îíèõ èç ðåäîâà Íàðîäíå ñòðàíêå, êî¼ó ñó ïðåäâîäèëè Øòðîñìà¼åð è Ðà÷êè, Ñóáîòèžåâ ïðåäëîã ¼å, ïðèëèêîì ãëàñàœà, îäáà÷åí, ïà ¼å èçðàç "íàø íàðîä", êàêî ¼å ñòà¼àëî ó íàöðòó àäðåñå, îñòàî ó œåíî¼ çàâðøíî¼ âåðçè¼è. Çëî ïðåžóòêèâàëè íàó÷íèöè ×èòàâ ñëó÷༠ó Ñàáîðó Õðâàòñêå èç ¼àíóàðà 1866. ãîäèíå, âåçàí çà àäðåñó, áèî ¼å æàëîñòàí ñèãíóì òåìïîðèñ, êî¼è ¼å íàãîâåøòàâàî ìóêîòðïàí ðàçâî¼ îäíîñà èçìåó Ñðáà è Õðâàòà, àëè è ¼óãîñëîâåíñêå ìèñëè è çà¼åäíè÷êîã æèâîòà ó ¼óãîñëîâåíñêî¼ äðæàâè. Èñòîðèöè, êî¼è ñó ñå áàâèëè îâèì âðåìåíîì è îâèì ïðîáëåìèìà, íèñó áèëè íà íèâîó ñâî¼èõ ïðîôåñèîíàëíèõ è íàó÷íèõ îáàâåçà. Óìåñòî äà ñó ðàçîáëè÷àâàëè çëî, îíè ñó ãà ïðåžóòêèâàëè, ïà è óëåïøàâàëè. Òèìå ñó çëî ïîòõðàœèâàëè ó óâåðåœó äà íàóöè íåžå ìíîãî øòåòèòè, à äà žå ïîëèòèöè è ¼óãîñëîâåíñêî¼ ìèñëè êîðèñòèòè. Âðåìå ¼å ïîêàçàëî äà ñó îä òàêâî㠜èõîâîã ïîíàøàœà ïîñòðàäàëè è íàóêà è ïîëèòèêà, è íàðîä è äðæàâà. Ãëîðèôèêîâàíî ¼å ¼óãîñëîâåíñòâî Øòðîñìà¼åðîâîã òèïà, êî¼å è íè¼å áèëî ¼óãîñëîâåíñòâî, âåž õðâàòñòâî è âåëèêîõðâàòñòâî, çàâè¼åíî ó ¼óãîñëîâåíñêó îáëàíäó. Äðæàâà ñòâîðåíà íà òåìåšó àïîêðèôíîã ¼óãîñëîâåíñòâà íè¼å ìîãëà áèòè ñòàáèëíà, íè äóãîã âåêà. Çàñíîâàíà íà ïîãðåøíèì èäåîëîøêèì îñíîâàìà, îä ÷àñà êàä ¼å ñòâîðåíà áèëà ¼å îñóåíà íà ïðîïàñò. (Íàñòàâèžå ñå)

Пратите нас на нашој Фејсбук и Инстаграм страници и X налогу.