Èñòîðè¼à çëî÷èíà (22)

Êðà¼åì 19. è ïî÷åòêîì 20. âè¼åêà ó Õðâàòñêî¼ ¼å ïî÷åî äà áó¼à êàòîëè÷êè êëåðèêàëèçàì, øòî ¼å îäãîâàðàëî ïðàâàøèìà ïðåäâîäíèêà £îñèïà Ôðàíêà. Œèõîâ çà¼åäíè÷êè èäåàë áèëà ¼å è äàšå âåëèêà íàöèîíàëíî è â¼åðñêè ÷èñòà Õðâàòñêà

Ñóïðîòíî £îñèïó Ôðàíêó, êî¼è ¼å ó óëè÷íèì áàòèíàøêèì îáðà÷óíèìà íàëàçèî ðåøåœå çà íàãîìèëàíà ïèòàœà õðâàòñêîã è ñðïñêîã ãðààíñêîã äðóøòâà, êî¼å îíî íè¼å áèëî êàäðî äà ñàâëàäà, Ôðàíêî Ïîòî÷œàê, Ìèõàèëî Ïîëèò-Äåñàí÷èž è äðóãè òðåçâåíè ïîëèòè÷àðè ¼óãîñëîâåíñêîã îïðåäåšåœà âèäåëè ñó èçà êóëèñà çàãðåáà÷êèõ ñåïòåìáàðñêèõ äåìîíñòðàöè¼à Aóñòðîóãàðñêó è œåíó òåæœó äà óç ïîìîž îäðååíèõ äðóøòâåíèõ è ïîëèòè÷êèõ êðóãîâà Õðâàòñêå, à îñëàœàœåì íà Âàòèêàí è êàòîëè÷êó öðêâó, ïðèïðåìè òåðåí çà àíåêñè¼ó Áîñíå è Õåðöåãîâèíå è äàšå ïðîøèðè ñâå ãðàíèöå íà Áàëêàíó. "Îöåœó¼óžè çàãðåáà÷êå äåìîíñòðàöè¼å êàî ãíóñíå è ñðàìîòíå è òâðäåžè äà èõ ¼å èçâåëà ãëóïà è áåñâåñíà ôóêàðà, Ïîòî÷œàê ¼å ïèñàî êàêî ñå Aóñòðîóãàðñêà, äà áè îñòâàðèëà àíåêñè¼ó Áîñíå è Õåðöåãîâèíå, ïðåä Åâðîïîì ìîðà ïðèêàçàòè çàèíòåðåñîâàíîì çà Áàëêàí è ðàäè òîãà 'èçèãðàâàòè ñè ïó÷àíñòâî ó òèì êðà¼åâèìà, èëè áàðåì ¼åäàí äèî œåãîâ. Ñà ñðïñêèì ïó÷àíñòâîì òî íèêàêî íå èäå, ¼åð ¼î¼ ¼å îíî íåñêëîíî è ãëåäå òîãà ñå œåçèíè ïîëèòè÷àðè íå âàðà¼ó, àëè çà òî ñó òó âàçäà â¼åðíè è ëî¼àëíè Õðâàòè, êî¼è ñó óâè¼åê ñïðåìíè, äà çà ÷åñòèòó íàãðàäó èçâóêó çà œèõ êåñòåœå èç âàòðå. Ê òîìó ñó îíè ïî ñâåìà ó ðóêàìà Ðèìà è œåãîâå êëèêå, à íàòîðíî ¼å îïåò, êàêî ñó òè¼åñíî ñâåçàíè ìåóñîáíî ðèìïàïñêà êîòåðè¼à è Aóñòðè¼à'." (Ì. Ïîëèò-Äåñàí÷èž, Øòà çíà÷å æàëîñíè äîãàà¼è ó Çàãðåáó?, "Áðàíèê", 1902, 118; Ãåíåçà çàãðåáà÷êèõ äîãàà¼à, "Áðàíèê", 1902, 146). Óçðîöè è åêîíîìñêè Ïîðåä ÷èœåíèöà êî¼å ñó èçíåëè Ïîòî÷œàê è Ïîëèò-Äåñàí÷èž, óçðîêå ïðîòèâñðïñêèõ äåìîíñòðàöè¼à âàšà òðàæèòè è ó âåîìà îãðàíè÷åíèì óñëîâèìà åêîíîìñêîã ðàçâèòêà Õðâàòñêå, ÷è¼à ¼å òðãîâèíà æèâîòàðèëà, èíäóñòðè¼à ñå ñïîðî ðàçâè¼àëà, äîìàžè çàíàòè ïðîïàäàëè ó êîíêóðåíöè¼è ñà ñòàðîì èíäóñòðè¼ñêîì ïðîèçâîäœîì, à îáåçåìšåíè è ñèðîìàøíè ñåšàöè áèëè ñó ïðèíóåíè äà ñå ìàñîâíî èñåšàâà¼ó ó Aìåðèêó. Ó òàêâèì ñïóòàíèì ïðèâðåäíèì îêâèðèìà ñèòíà õðâàòñêà áóðæîàçè¼à, êî¼à ñå îêóïèëà ó Ôðàíêîâî¼ Ñòðàíöè ïðàâà, âèäåëà ¼å ñâå ñâî¼å åêîíîìñêî çëî ó ñðïñêèì ñóïàðíèöèìà, ïà ñòîãà íè¼å ñëó÷à¼íî äà ñó ìåòà íàïàäà ó èçãðåäèìà áèëè ñðïñêè òðãîâöè, çàíàòëè¼å è œèõîâå ïðèâðåäíå óñòàíîâå. Èçóçåòíî çíà÷à¼íà äðóøòâåíà è ïîëèòè÷êà ïîìåðàœà âåçàíà çà ãåíîöèä íàä Ñðáèìà ó ÍÄÕ äåñèëà ñó ñå êðà¼åì È è ïî÷åòêîì  âåêà. Ñ ¼åäíå ñòðàíå, ó Õðâàòñêî¼ ¼å òàäà ïî÷åî äà áó¼à êàòîëè÷êè êëåðèêàëèçàì êî¼è ¼å èç ãîäèíå ó ãîäèíó ó ðàçíèì ïîäðó÷¼èìà æèâîòà çàõâàòàî õðâàòñêî äðóøòâî è œåãîâå ðàçíîëèêå èíñòèòóöè¼å. Ñ äðóãå ñòðàíå, êàêî íàïðåäíà õðâàòñêà îìëàäèíà, òàêî è ïðîãðåñèâíè ñëî¼åâè õðâàòñêîã ãðààíñòâà, äóáîêî íåçàäîâîšíè ïðèëèêàìà ó Õðâàòñêî¼, ïîñòåïåíî ñó íàïóøòàëè òðàäèöèîíàëíå ïóòåâå ïîëèòè÷êîã ðàçâî¼à êî¼è ñó áèëè óòåìåšåíè íà äðæàâíîì ïðàâó. Íàïóøòàœå ïîëèòèêå êî¼à ¼å ïî÷èâàëà íà äðæàâíîì ïðàâó, ó ÷è¼èì îñíîâàìà ñó ñå êðèëè óçðîöè ìíîãèõ íåñïîðàçóìà ñóêîáà ñà Ñðáèìà, ñòâîðåíå ñó òåìåšíå ïðåòïîñòàâêå çà ïîìèðåœå, ñàðàäœó è ñëîãó ñà œèìà. Òàêî ¼å êîíöåì È è ïî÷åòêîì  âåêà äîøëî äî äèôåðåíöè¼àöè¼å óíóòàð õðâàòñêîã äðóøòâà. Ôðàíêîâöè è êëåðèêàëè ñó ñå ñâå òåøœå ïîâåçèâàëè, íàëàçåžè ñå ó ìíîãèì íàöèîíàëíî ïîëèòè÷êèì ïèòàœèìà íà èñòèì èëè ñëè÷íèì ïîçèöè¼àìà. Ïîä¼åäíàêî íåòðïåšèâ ñòàâ èìàëè ñó ïðåìà Ñðáèìà, øòî ¼å áèëà ïðèðîäíà ïîñëåäèöà œèõîâå ïîëèòèêå çàñíîâàíå íà õðâàòñêîì äðæàâíîì ïðàâó, êî¼à èì ¼å è äàšå ó ñâåìó ñëóæèëà êàî ïîëàçíà îñíîâà. Œèõîâ èäåàë è äàšå ¼å áèëà âåëèêà ó íàöèîíàëíîì è âåðñêîì ïîãëåäó ÷èñòà Õðâàòñêà, êî¼à áè áèëà ñòâîðåíà óç ïîìîž êàòîëè÷êå Õàáçáóðøêå ìîíàðõè¼å. Íà òó ñèëó îíè ñó ñå ñâå âèøå îñëàœàëè, à îíà èõ ¼å ñâå âèøå ïðèõâàòàëà êàî ñàâåçíèêå è íå ñàìî ïîìàãàëà ó àíòèñðïñêèì è àíòè¼óãîñëîâåíñêèì èñòóïèìà, âåž èõ ¼å íà œèõ è ïîäñòèöàëà. Òè èñòóïè áèëè ñó ñâå ó÷åñòàëè¼è è îøòðè¼è ïî÷åòêîì  âåêà. Ðàçëîçè çáîã êî¼èõ ¼å äî œèõ äîëàçèëî êðèëè ñó ñå ó âåž ïîìåíóòî¼ ÷èœåíèöè äà ¼å çíàòàí äåî õðâàòñêîã ãðààíñêîã äðóøòâà ó ñâî¼î¼ ïîëèòèöè íàïóñòèî õðâàòñêî äðæàâíî ïðàâî. Ïðèõâàòà¼óžè íîâà è ñàâðåìåíè¼à ïîëèòè÷êà íà÷åëà îä îíèõ ïðåóçåòèõ îä ñòàëåøêîã äðóøòâà, êî¼à ñó è ó ãðààíñêîì ïåðèîäó òàêî äóãî è íåïîâîšíî äåëîâàëà íà îäíîñå èçìåó Õðâàòà è Ñðáà, ò༠äåî õðâàòñêîã ãðààíñòâà íå ñàìî äà ¼å ïðèçíàî íàöèîíàëíó èíäèâèäóàëíîñò Ñðáà ó Õðâàòñêî¼ âåž ¼å ñà œèìà óñïîñòàâèî áëèñêå ïîëèòè÷êå îäíîñå è ñàðàäœó. Öåëîêóïíà íàöèîíàëíà ïîëèòèêà òîã äåëà õðâàòñêîã äðóøòâà áèòíî ñå èçìåíèëà ó îäíîñó íà ïðåòõîäíè ïåðèîä. Ïðîìåíîì ïîëèòè÷êîã êóðñà äîøëî ¼å è äî ïðîìåíå ó ñàäðæà¼ó è öèšåâèìà ¼óãîñëîâåíñêå ïîëèòèêå. Çà ðàçëèêó îä ðàíè¼åã ¼óãîñëîâåíñòâà, êî¼å íè¼å áèëî íèøòà äðóãî íåãî ïîñåáàí âèä âåëèêîõðâàòñòâà, çáîã ÷åãà ãà Ñðáè àïñîëóòíî íèñó ìîãëè ïðèõâàòèòè, ñàäà ¼å òî ¼óãîñëîâåíñòâî áèëî òàêâîã ñìåðà è òàêâîã ñàäðæà¼à äà ñó ãà ïîä¼åäíàêî ìîãëè íåãîâàòè, è íåãîâàëè ñó ãà, è Õðâàòè è Ñðáè. Äî òå ïðîìåíå ìîãëî ¼å äîžè ñòîãà øòî ¼å ïîìåíóòè äåî õðâàòñêîã ãðààíñòâà, êî¼è ¼å ðàñêðñòèî ñà ñòàðîì ïîëèòèêîì, îäáàöèî è èëóçè¼å ñòâàðàœó åòíè÷êè ÷èñòå âåëèêå Õðâàòñêå óç ïîìîž Aóñòðîóãàðñêå. Çáîã ïðîìåíå ñàäðæà¼à ¼óãîñëîâåíñêå ïîëèòèêå, çáîã íàïóøòàœà èëóçè¼à î ïîäðøöè ó ñòâàðàœó âåëèêå Õðâàòñêå, ò༠äî¼ó÷åðàøœè ñàâåçíèê ïîñòàî ¼å, çà ¼óãîñëîâåíñêè îïðåäåšåíå Õðâàòå, ïðîòèâíèê. Ñðáè¼à, êî¼à ¼å äî òîã âðåìåíà òðåòèðàíà êàî êîíêóðåíò ó îñòâàðèâàœó õðâàòñêèõ íàöèîíàëíîïîëèòè÷êèõ è äðæàâíèõ èäå¼à, ïðèõâàòàíà ¼å ñàä êàî ïðåäâîäíèê è îñòâàðèòåš ¼óãîñëîâåíñêèõ, ïà è õðâàòñêèõ íàöèîíàëíèõ òåæœè è èäåàëà. Ïðåìà òîìå, Ñðáè¼à, à ñà œîì è Ñðáè ó Õðâàòñêî¼, óøëè ñó ó  âåê çíàòíî î¼à÷àíè. Ñðáè íà¼âåžè íåïðè¼àòåšè Íàöèîíàëíîïîëèòè÷êå êîíöåïöè¼å Ñðáà î ðåøåœó ¼óæíîñëîâåíñêîã ïèòàœà ïî÷åëå ñó äà íàä¼à÷àâà¼ó äî òàäà âàæåžå êîíöåïöè¼å Õðâàòà, è, øòî ¼å ïî ñõâàòàœó àíòèñðïñêè ðàñïîëîæåíèõ ôðàíêî-ôóðòèìàøêèõ êðóãîâà áèëî ïîñåáíî îïàñíî, äà ñòè÷ó ïðèñòàëèöå è ó ðåäîâèìà Õðâàòà. Çáîã ñâåãà òîãà è âëàäà¼óžè êðóãîâè ó Ìîíàðõè¼è è œèõîâè åêñïîíåíòè ó Õðâàòñêî¼, îêóïšåíè ó ðåäîâèìà ôðàíêî-ôóðòèìàøà, èìàëè ñó äîâîšíî ðàçëîãà äà çàçèðó îä Ñðáà, äà èõ äîæèâšàâà¼ó êàî íà¼âåžå è íà¼îïàñíè¼å íåïðè¼àòåšå, äà òðàæå ïîâîäå çà êàâãó, îáðà÷óí è çà œèõîâî óíèøòàâàœå. Ìåóòèì, íîâî ¼å áèëî òî øòî ôðàíêî-ôóðòèìàøè, íàðî÷èòî ïîñëå îñíèâàœà Õðâàòñêî-ñðïñêå êîàëèöè¼å, ïðèëèêîì ñâå ó÷åñòàëè¼èõ äåìîíñòðàöè¼à íèñó âèøå íàïàäàëè ñàìî Ñðáå âåž è òçâ. ïîñðáèöå, êàêî ñó ïîãðäíî íàçèâàëè ¼óãîñëîâåíñêè îïðåäåšåíå Õðâàòå. Óïðàâî ñòîãà îíè ñó ïîñëå 1905. èçáàöèëè ïàðîëó ãåíîöèäíîã ñàäðæà¼à, êî¼à ¼å ãëàñèëà: "Ñìðò ñâèì èçäà¼èöàìà Ñðáèìà è ïîñðáèöàìà." (Íàñòàâèžå ñå)

Пратите нас на нашој Фејсбук и Инстаграм страници и X налогу.