Èñòîðè¼à çëî÷èíà (16)

Äîê ñó Õðâàòè ñâó ñâî¼ó ïîëèòèêó çàñíèâàëè íà ñàðàäœè ñà Õàáçáóðøêîì ìîíàðõè¼îì î÷åêó¼óžè œåíó ïîìîž, Ñðáè ñó ñâî¼ó áóäóžíîñò ãðàäèëè íà òåìåšó áîðáå ïðîòèâ Aóñòðè¼å è Aóñòðîóãàðñêå. Òî ¼å áèî èçâîð ñóêîáà êî¼è ñó òðà¼àëè òîêîì ÷èòàâå äðóãå ïîëîâèíå äåâåòíàåñòîã âè¼åêà. Èìà ìíîãî äîêóìåíàòà î òîìå, î ÷åìó ñâ¼åäî÷å è äâà ïèñìà £îñèïà £óðà¼à Øòðîñìà¼åðà Ôðàœè Ðà÷êîì

Îñèì õðâàòñêîã äðæàâíîã è èñòîðè¼ñêîã ïðàâà, êî¼è ñó áèëè èçâîð íåïðåñòàíèõ æåñòîêèõ íåñïîðàçóìà è ñêîáà, áèëî ¼å è äðóãèõ îêî êî¼èõ ñó ñå Ñðáè è Õðâàòè ñó÷åšàâàëè. £åäíî îä òàêâèõ, òîêîì ÷èòàâå äðóãå ïîëîâèíå XIX âåêà, áèëî ¼å ïèòàœå îäíîñà ïðåìà Aóñòðè¼è è Aóñòðîóãàðñêî¼. Èñòîðè¼ñêè ðàçâî¼ Ñðáà è Õðâàòà ïðåñóäíî ¼å óòèöàî íà œèõîâà îïðåäåšåœà ïðåìà Õàáçáóðøêî¼ ìîíàðõè¼è è œåíî¼ óëîçè ïðè îñòâàðèâàœó íàöèîíàëíîîñëîáîäèëà÷êèõ ïëàíîâà. Ñõîäíî èñòîðè¼ñêîì ðàçâî¼ó, âåžèíà Ñðáà ó Õðâàòñêî¼, ïîïóò îíèõ ó Ñðáè¼è, £óæíî¼ Óãàðñêî¼, Áîñíè è Õåðöåãîâèíè, áèëà ¼å ïðîòèâ Ìîíàðõè¼å è œåíîã óïëèòàœà ó œèõîâå íàöèîíàëíîîñëîáîäèëà÷êå ïëàíîâå. Òîìå íàñóïðîò, âåžèíà Õðâàòà áèëà ¼å çà Ìîíàðõè¼ó. ×èòàâó íàöèîíàëíîïîëèòè÷êó áóäóžíîñò Ñðáè ñó ãðàäèëè íà òåìåšó áîðáå ïðîòèâ Aóñòðè¼å è Aóñòðîóãàðñêå, äîê ñó Õðâàòè ñâó ïîëèòèêó çàñíèâàëè íà ñàðàäœè ñà œîì è ó èø÷åêèâàœó œåíå ïîìîžè. Äà ¼å îâî øòî ñå òè÷å ñòàâà âåžèíå Õðâàòà ïðåìà Ìîíàðõè¼è òà÷íî, ìîæå ñå äîêàçàòè ìíîãèì äîêóìåíòèìà. Íàâåøžó ñàìî îäëîìêå èç äâà Øòðîñìà¼åðîâà ïèñìà, êî¼à òî íåäâîñìèñëåíî ïîòâðó¼ó. Îáà ïèñìà áèñêóï ¼å ïèñàî Ôðàœè Ðà÷êîì. Ó ïðâîì, îä 11. äåöåìáðà 1885, äàêëå, íåïîñðåäíî ïîñëå ñðïñêî-áóãàðñêîã ðàòà, Øòðîñìà¼åð, èçìåó îñòàëîã, ïèøå: Ñëàâšåœå ïîá¼åäå Áóãàðñêå "Õâàëà Áîãó, äà ñó Áóãàðè íàäâëàäàëè. Ó œèõîâî¼ ñòâàðè íàäâëàäàëî ¼å ïîøòåœå, êðøžàíñêè çàêîí è ÷èñòà ñëàâ¼àíñêà ñòâàð, ó ñðïñêî¼ ñòâàðè ïîáè¼åíî ¼å íåïîøòåœå, íåìîðàëíîñò è ìðæœà ìààðñêà ïðîòè Ñëàâ¼àíñòâó. Ïîá¼åäå áóãàðñêå ñó è íàøå ïîá¼åäå (...) £à ñàì ïðè¼å, íåãî ñàì äîáèî îä Âàñ îäãîâîð, ïèñàî íóíöè¼ó. Ãëàâíà ìî¼à ìèñàî ¼å äà áè ñêðà¼íî âðè¼åìå áèëî, äà äèíàñòè¼à è ìîíàðõè¼à ïðîãëåäà. Äîãàà¼è íà Áàëêàíó ñèëíî îïîìèœó ¼åäíó è äðóãó, äà Õðâàòñêó èñöè¼åëå, î¼à÷à¼ó, ïîäèãíó è ñâî¼î¼ ïðèðîåíè¼î¼ ñëîáîäè è çâàœó ïîâðàòå. Òêî òî äàíàñ íå âèäè, ñëè¼åï ¼å êîä î÷è¼ó. Ó äðóãîì ïèñìó îä 7. àïðèëà 1889. áèñêóï êàæå: "Ìè ñìî Õðâàòè ÷åòðäåñåò ãîäèíà òðñèëè ñå ïðâåíñòâî àêöè¼å íà Áàëêàíñêîì ïîëóîñòðâó îñèãóðàòè. Îíè êî¼è áè òî ó âëàñòèòîì èíòåðåñó èìàëè ïîäóïðè¼åòè, îäáèëè ñó íàñ, îäáàöèëè ñó íàñ, îñóìœè÷èëè ñó íàñ. (Êóðçèâ - Â. Ê.) Ïîñëå îâîã ¼àñíîã èñêàçà íèêàêâå ñóìœå íåìà äà ñó Øòðîñìà¼åð è œåãîâå ïðèñòàëèöå ñâî¼ó ïîëèòèêó ãðàäèëè íà óâåðåœó äà žå Õàáçáóðçè è Ìîíàðõè¼à, èç ñîïñòâåíèõ èíòåðåñà, ïîìîžè Õðâàòèìà äà î¼à÷à¼ó, äà ïîñòàíó çíà÷à¼íè¼è ÷èíèëàö íà Áàëêàíó, êàêî áè òàìî áèëè ó ñòàœó äà øèðå è ñâî¼å, àëè è àóñòðè¼ñêå äðæàâíå òåðèòîðè¼å. Áàø çáîã îâàêâîã ñòàâà íàðîäœàêà, êî¼è ñó ïîñòåïåíî è óñïîñòàâšàëè ñàðàäœó ñà Ñðáèìà, àëè ñàìî êàä ñó ãóáèëè íàäó ó ïîìîž äèíàñòè¼å è Ìîíàðõè¼å, ñà œèìà íè¼å áèëî òðà¼íè¼å ñàãëàñíîñòè. Ñðåäèøœå ñïîðíî ïèòàœå èçìåó œèõîâîã è ñðïñêîã ãðààíñêî-ïîëèòè÷êîã ðóêîâîäñòâà áèëî ¼å ïèòàœå ïðèïàäíîñòè Áîñíå è Õåðöåãîâèíå, êî¼å ñó ¼åäíàêî ñâî¼àòàëè è ¼åäíè è äðóãè, îêî ÷è¼èõ ïðèïàäíîñòè ñó ñå êîïšà ëîìèëà, àëè ¼å è îìðàçà ðàñëà è ïóòåì øòàìïå, áðîøóðà, ñàáîðñêèõ ðàñïðàâà, ïðåäèçáîðíèõ àãèòàöèîíèõ ãîâîðà çàõâàòàëà ñâå øèðå ñëî¼åâå îáå íàöè¼å. Ñóêîá äâå¼ó ïî öèšó ðàçëè÷èòèõ ïîëèòèêà áèî ¼å íåèçáåæàí, óòîëèêî ïðå øòî ¼å ïîäñòðåêèâàí ñà áå÷êîã Áàëëïëàç-à, êî¼åì ñó ïðîàóñòðè¼ñêå è ïðîõàáçáóðøêå âåëèêîõðâàòñêå àìáèöè¼å ó ìíîãî ÷åìó äîáðî äîøëå, ¼åð ñó ñå ñàâðøåíî óêëàïàëå ó äðæàâíó ïîëèòèêó Ìîíàðõè¼å ïðåìà Áàëêàíó. Ïîìèœóžè ïðîàóñòðè¼ñêó è ïðîõàáçáóðøêó ïîëèòèêó Õðâàòà, íóæíî ¼å íàãëàñèòè äà îíà ñïàäà ó ðåä ôåíîìåíà äóãîã òðà¼àœà. Íàñòàëà ó ïðâî¼ ïîëîâèíè ÂÈ âåêà, îíà ñå òîêîì âðåìåíà ìåœàëà, ñëàáèëà è ¼à÷àëà, àëè ¼å óâåê èñòðà¼àâàëà, äîáè¼à¼óžè ó ïîñëåäœèõ ñòî è âèøå ãîäèíà ñâå ¼àñíè¼å, îòâîðåíè¼å è àãðåñèâíè¼å ïðîòèâñðïñêî îáåëåæ¼å. Êàä ñå áîšå îñìîòðè è àíàëèçó¼å ñòàâ õðâàòñêèõ ïîëèòè÷êèõ ñòðàíàêà ïðåìà äèíàñòè¼è Õàáçáóðãà è Ìîíàðõè¼è, êàî è ïðåìà ïèòàœó ïðèïàäíîñòè Áîñíå è Õåðöåãîâèíå, è óïîðåäè ñà ñòàâîì ñðïñêèõ ïîëèòè÷êèõ ïàðòè¼à, íå ñàìî ó îêâèðèìà Ìîíàðõè¼å âåž è ó Êíåæåâèíè - îäíîñíî Êðàšåâèíè Ñðáè¼è, îíäà ¼å ¼àñíî äà ¼å òó ðå÷ î äâåìà ðàçëè÷èòèì ïîëèòè÷êèì è äðæàâíèì êîíöåïöè¼àìà êî¼å ñó ñå ìåóñîáíî èñêšó÷èâàëå, ¼åð øòî ñó ¼åäíè íàëàçèëè äà ¼å äîáðî è ïðîáèòà÷íî çà ñâî¼ó íàöè¼ó è çà œåí ðàçâî¼, äðóãè ñó ó òîìå âèäåëè ãîòîâó ïðîïàñò, ïðàâó êàòàñòðîôó. Çáîã òîãà ¼å è áîðáà îêî òèõ ïèòàœà áèëà æåñòîêà, ¼åð ïîáåäà ¼åäíå ìèñëè çíà÷èëà áè ïîðàç äðóãå. Óç ñâå òî òðåáà èñòàžè è ÷èœåíèöó äà ¼å ó ñêëîïó áîðáå îêî ïîìåíóòèõ ïèòàœà èçìåó õðâàòñêîã è ñðïñêîã ïîëèòè÷êîã ðóêîâîäñòâà âîåíà áîðáà çà íàöèîíàëíîïîëèòè÷êè ïðåñòèæ. Íàèìå, ìåó œèìà áèëà ñå áèòêà îêî òîãà äà ëè žå Çàãðåá èëè Áåîãðàä, äà ëè žå Õðâàòè èëè Ñðáè ñòàòè íà ÷åëî àêöè¼å çà îñëîáîåœå è ó¼åäèœåœå. Ñðáè ïðîòèâ äèíàñòè¼å Íàöèîíàëíî ñâåñíè è äóõîâíî ¼åäèíñòâåíè ñà Ñðáèìà âàí Õðâàòñêå, Ñðáè èç Òðî¼åäíèöå ïðåòåæíèì ñâî¼èì äåëîì íèñó ïðèõâàòèëè îñíîâíå íàöèîíàëíîïîëèòè÷êå êîíöåïöè¼å ðàçâî¼à Õðâàòñêå è £óæíèõ Ñëîâåíà ñà îñëîíöåì íà äèíàñòè¼ó Õàáçáóðãà è Ìîíàðõè¼ó, âåž ñó ñå ñàãëàøàâàëè ñà ñõâàòàœèìà êî¼à ñó çàñòóïàëè œèõîâè ïîëèòè÷àðè èç Áåîãðàäà è Íîâîã Ñàäà. Òî ¼å áèî ðàçëîã âèøå çà íîâå ñóêîáå è íîâó îìðàçó è ïîâîä çà îïòóæáå äà ñó Ñðáè èç Õðâàòñêå âåëåèçäà¼íèöè è äà çàòî ìîðà¼ó áèòè ïðèìåðíî êàæœåíè. Òàêâå îïòóæáå, øèðåíå ó ïðâîì ðåäó îä òçâ. ôðàíêî-ôóðòèìàøà, íèñó îñòàëå áåç îä¼åêà. Íàïðîòèâ, îíå ñó òó è òàìî ïðèõâàòàíå, ïà ñó èçàçèâàëå ñíàæíî ïðîòèâñðïñêî ðàñïîëîæåœå, êî¼å ¼å ó îäðååíèì òðåíóöèìà äîáè¼àëî è ãåíîöèäíå âèäîâå. Ïîçíàòè õðâàòñêè ïîëèòè÷àð Èñî Êðøœàâè î òîìå ¼å çàïèñàî ñëåäåžå, âåîìà êàðàêòåðèñòè÷íå ðå÷è: "Áèëî ¼å ¼åäíî âðè¼åìå, êàäà ñå ¼å ïèñàëî äà òðåáà ñâå Ñðáå ñ¼åêèðîì óòóžè. Îâà ìèñàî èìàäå íåøòî çà ñåáå, è òî íåøòî âðëî âàæíî; îíà, íàèìå, èçðè÷å îòâîðåíî è äîñšåäíî ¼åäèíè íà÷èí, êî¼èì áè ñå äàëà ïðîâåñòè 'õðâàòñêà ìèñàî'. Äðóãî ¼å, äàêàêî, ïèòàœå, áè ëè ñå Ñðáè äàëè òàêî ¼åäíîñòàâíî óòóžè, êàî ó Ѽåâåðíîì ìîðó îíà äîáðîžóäíà ìîðñêà òåëàä íàçâàíà òóšàíè. Ìîãàî áè ÷îâ¼åê ïðèëè÷íî ñèãóðíî ïðîðåžè äà áè ñå îíè äîñ¼åòèëè íàðîäíå ïîñëîâèöå, ïî êî¼î¼ áàòèíà èìà äâà êðà¼à. (Êóðçèâ - Á.Ê.) (Íàñòàâèžå ñå)

Пратите нас на нашој Фејсбук и Инстаграм страници и X налогу.