Kako su kriminalni klanovi na Balkanu uvijek opstajali i postajali “država u državi”: Novi Belivuk već postoji

Aleksandar Stojanović
Kako su kriminalni klanovi na Balkanu uvijek opstajali i postajali “država u državi”: Novi Belivuk već postoji

Nedavna akcija policije i tužilaštva u Srbiji u kojoj je uhapšena grupa Veljka Belivuka, poznatijeg kao Velja Nevolja, predstavlja najozbiljniji udarac jednoj kriminalnoj organizaciji u posljednjoj deceniji, a po nekim procjenama je najveća još od čuvene akcije “Sablja”.

Kada je kroz medijske izvještaje objelodanjeno na koji način su grupe organizovane, koje su sve metode likvidacije i djelovanja koristili, običan građanin se zapita kako jedna takva organizacija, uz sav obavještajni i policijski rad, uopšte može da postane tako snažna i postane maltene država u državi?

Organizovane kriminalne grupe karakteriše to da su ustrojene i organizovane po principu državnog aparata. Svaki član grupe zna tačno šta je njegov zadatak i nadležnost i kao takvi oni predstavljaju jednu paradržavnu strukturu, odnosno “državu u državi”. Područje bivših jugoslovenskih republika postalo je pravi raj za uspostavljanje takvih grupa za koje granice, postavljene nakon tragičnih ratnih sukoba, ne postoje. Velike količine narkotika, cigareta, nafte, automobila krijumčareni su kao da kontrola ne postoji, a sve to donosilo je ogromne svote novca tim grupama, što im je omogućilo da plaćaju “svoju vojsku”, ali i nemali broj državnih činovnika, bez kojih sigurno ne bi mogli da funkcionišu.

Od početka devedesetih godina nekoliko grupa se posebno izdvojila. Iako je bilo grupa koje su se sporadično javljale, kao najpoznatije po svojoj snazi, moći, spremnosti, obračunima i metodama egzekucija izdvojili su se zloglasni “zemunski klan”, a u posljednjem periodu na sceni je obračun “škaljarskog” i “kavačkog” klana koji već nekoliko godina unazad puni strane “crne hronike” svih medija.

Brza adaptacija

Ono što karakteriše sve njih je to da su izrazito fluidne i vrlo brzo se adaptiraju i preuzimaju prevlast. Čak i najveće policijske akcije, ali i najodlučnije vlasti nisu uspjele da iskorijene prisustvo organizovanog kriminala. Ono što svakako privlači pažnju javnosti je to da je skoro svaka politička garnitura paralelno imala dominantnu organizovanu kriminalnu grupu. Čak i onda kada su njihove vođe hapšene, one su nastavljale nesmetano svoj rad ili su ih zamijenile vođe drugih klanova.

Globalna inicijativa za borbu protiv transnacionalnog kriminala ranije je pisala o Balkanu kao prostoru koji ima reputaciju “legla plaćenih ubica”, pogodno tlo za šverc ljudi, droge, mafijaških obračuna i dejstvovanja kriminalnih bandi.

- Položaj zapadnog Balkana čini ovo područje posebno atraktivnim za krijumčarenje droge, oružja i ljudi. On se nalazi na ulazu u Evropsku uniju. Zapadni Balkan takođe je na glavnom putu nelegalnog prelaska ljudi s Bliskog istoka i sjeverne Afrike u EU, bilo da su oni migranti koji prelaze uz pomoć krijumčara ili žrtve trgovine ljudi. Takođe, središte je šverca oružja - navodi se u izvještaju.

U izvještaju je navedeno da na području zapadnog Balkana postoji terenska mreža mafijaških klanova, nastalih kao “proizvod” korumpiranih vlasti i privredne nestabilnosti. Između ostalog, identifikovani su gradovi u blizini graničnih prelaza kao “vrućih tačaka” nezakonitih aktivnosti.

Posebno zabrinjava zaključak inicijative o plaćenim ubicama, gdje se kaže da je Balkan leglo takvih pojedinaca.

- Zbog ratnog nasljeđa i ekonomske ranjivosti pojedinih regija postoje grupe mladih muškaraca, posebno iz BiH, Hrvatske i Srbije, koje imaju pristup oružju i eksplozivima. Mladići s tog područja izvršitelji su profesionalnih atentata, na Balkanu i u srednjoj Evropi – stoji u izvještaju.

Bivši pripadnik Državne bezbjednosti (DB) Srbije Božidar Spasić kaže za “Glas Srpske” da Beograd, kao nekadašnji centar mafijaških grupa, ali ni Crna Gora, nisu  više sigurna luka za te grupe, i da se teret sada postepeno prebacuje na BiH i RS.

- To mora tako da bude, dok se ovde ne uspostavi neki poredak Belivuka i ovog ogranka jedne velike grupe koja se izdvojila i postala jedna silna i ozbiljna grupa – rekao je Spasić.

On dodaje da su sve kriminalne grupe po svojoj strukturi slične, jer su način organizovanja uzele od italijanske mafije pa tako iste modele možemo sresti i u Americi, u Njemačkoj, pa i na Balkanu.

- Kod mafije se prvo biju za vlast, odnosno ko će biti šef, zatim se biju za teritorije, a kao treće je borba ko će imati dominantnu prevlast. U Srbiji imamo interesantnu situaciju, jer se sredinom devedesetih i početkom dvehiljaditih pojavio čuveni “zemunski klan” i to je prvi put da se jedna grupa nazvala klanom. Oni su dejstvovali na čitavom Balkanu, jer su iskoristili situaciju da je celi taj prostor bio rovit zbog ratnih dešavanja. Ono što je karakteristično za taj klan je to da je on uspeo da vrbuje, što se nikada u istoriji nije desilo, celu jednu specijalnu jedinicu državne bezbednosti. Umesto da njih ta jedinica vrbuje i rastera ih, oni su uspeli da državnu bezbednost uključe u svoje operacije. Kada govorimo o “zemunskom klanu” govorimo o dva klana, prvi deo je onaj koji deluje mimo države, a drugi je onaj koji je vrbovao državni aparat i to čini pravu mafijašku grupu – kaže Spasić.

U slučaju Belivukove grupe, Spasić kaže da su to dijelovi crnogorskih mafija, “škaljarskog” i “kavačkog” klana.

- Ono što je interesantno kod beogradskih, takozvanih navijačkih klanova, oni su, za razliku od “zemunskog klana” koji je vrbovao državni aparat, vrbovali navijače. Svako ko je posmatrao obračune navijačkih grupa, to je morao da zna. Sada će sva silina tih obračuna izaći na videlo i to je ono što pokazuje da su oni postali i te kako snažni – ističe Spasić.

Ono što on, kao neko ko se dugo godina bavio ovom problematikom, strogo podvlači je to da klanovi nisu ugašeni i da na teritoriji Beograda skoro sigurno već postoji novi Belivuk, jer poslije svakog obračuna države s mafijaškim klanovima, na scenu stupa nova grupa.

- To su one mafijaške grupe koje čekaju pritajene da stupe na scenu. Kako je Belivuk bio deo “kavačkog” klana, oni su sada primorani da prebace delovanje svojih aktivnosti u BiH i Srpsku. To su teritorije koje su njima pogodne, zbog svih tih trzavica u društvu i sigurno će se dogoditi da će oni zauzeti prostor BiH – ističe Spasić.

Borba za teritoriju

Ta borba za teritoriju, parče svog kolača, neće zaobići ni Republiku Srpsku, jer su pojedinci s ovih prostora bili često logistička podrška za dolazak u Srbiju, prenosili drogu i obavljali dio posla koji je išao ka Hrvatskoj i Zapadnoj Evropi.

- Podsećam vas samo na Darka Eleza, koji dolazi s tog područja. Oni su postali ozbiljno “odeljenje”, ozbiljna ekipa. Sada kada je pao ovaj klan u Beogradu, jasno je da će ta baza prerasti u samostalni klan. Sada se mogu očekivati sukobi oko preuzimanja te vlasti i sada je nemoguće znati ko će tu pobediti. Kada se pojavi ličnost koja će postati taj vođa, počinje borba za teritorije – kaže Spasić.

Dodaje da će se ta borba voditi, prema njegovoj procjeni, oko graničnih prelaza prema Srbiji i Hrvatskoj, a da će borba za narko-tržište biti vođena najvjerovatnije oko Sarajeva.

Na pitanje da li su mafijaši spremni da unište tu “logističku bazu” i sklonište u koje su bježali poslije akcija u drugim državama, Spasić ističe da jesu, jer su u pitanju ljudi koji su spremni na sve.

- Oni računaju da su grupe u Srbiji sada razbucane jedno vreme. Veliko iznenađenje je bila i akcija “Jahorina”, jer nisu očekivali da tamo mogu da se pojave velike specijalne jedinice. Ta akcija je bila brza, ali ono što je mene iznenadilo da su oni vraćeni u Crnu Goru i što nisu uzete informacije o kojima sada pričamo, odnosno da su se oni sastali kako bi dogovorili raspodelu teritorije, jer su svesni da bi BiH i RS mogli postati sada sigurna kuća za novi mafijaški klan koji će se stvoriti iz ostataka “škaljarskog”, “kavačkog” i beogradskih klanova. Tu će biti teških sukoba, eksplozija, ubistava, jer mafija ne može da miruje. Kada bi se pritajili, izgubili bi tržište droge, trgovine ljudi i druga tržišta – zaključuje Spasić.

“Zelena transvezala”

Mafijaške grupe u svim državama regiona “brisale” su granice i oduvijek bile uvezane, a veza Crna Gora – Srbija – BiH u obavještajnim krugovima je nazivana “zelena transvezala”. Božidar Spasić kaže da će ona nastaviti da djeluje.

- Ona je sada malo pomerena, ali nije narušena. Njih interesuje plasman droge na Zapad, a oprani novac da se investira u područje koji žele da ulažu u novu teritoriju, odnosno BiH – ističe Spasić.

© AD "Glas Srpske" Banja Luka, 2018., ISSN 2303-7385, Sva prava pridržana