Kina ima istoriju nacionalne veličine

VELIKA ŠAHOVSKA TABLA - DALEKOISTOČNA KOTVA (16)

Kineski nacionalizam je danas masovni fenomen koji određuje stanje svijesti najmnogoljudnije zemlje u svijetu. Od pamtivijeka Kina je sa svojim mnogobrojnim stanovništvom bila osobena i ponosna civilizacija. Ta civilizacija je bila visoko razvijena u svim područjima: filozofiji, kulturi, umjetnosti, društvenim vještinama, tehničkoj inventivnosti i političkoj moći...

Istorija Kine je istorija nacionalne veličine. Postojeći snažni nacionalizam kineskog naroda novi je samo po svojoj društvenoj obuhvatnosti, jer on uključuje samoidentifikaciju i emocije ogromnog broja Kineza. To više nije fenomen ograničen uglavnom samo na studente koji su, u ranim godinama ovog veka, bili preteče Kuomintanga i Kineske komunističke partije. Kineski nacionalizam je danas masovni fenomen koji određuje stanje svesti najmnogoljudnije zemlje u svetu.

Ovo stanje svesti ima svoje duboke istorijske korene. Istorija je opredelila kinesku elitu da misli o Kini kao o prirodnom centru sveta. U stvari, kineska reč za Kinu - Čung-kuo ili "središnje kraljevstvo" - izražava shvatanje o središnjem značaju Kine za svetske poslove i reafirmiše značaj nacionalnog jedinstva. Ta perspektiva takođe implicira hijerarhijsko zračenje uticaja od centra ka periferiji, te tako Kina, kao centar, očekuje pokoravanje od strane drugih.

Jedinstvena država

Štaviše, od pamtiveka, Kina je, sa svojim mnogobrojnim stanovništvom, bila osobena i ponosna civilizacija. Ta civilizacija je bila visoko razvijena u svim područjima: filozofiji, kulturi, umetnosti, društvenim veštinama, tehničkoj inventivnosti i političkoj moći.

Približno do 1600. Kina je vodila u svetu u pogledu poljoprivredne produktivnosti, industrijskih inovacija i životnog standarda. Ali za razliku od evropske i islamske civilizacije, koje su iz sebe izmrestile oko 75 država, Kina je najveći deo svoje istorije ostala jedinstvena država koja je već u vreme Američke deklaracije o nezavisnosti imala više od 200 miliona stanovnika i bila vodeća poljoprivredna sila.

Gledano iz te perspektive, pad kineske veličine - poslednjih 150 godina kineskog poniženja - predstavlja otklon, obesvećenje kineskog osobenog kvaliteta i ličnu uvredu za svakog kineskog individualca. Taj period mora biti izbrisan. I oni koji su odgovorni za njega zaslužuju odgovarajuću kaznu. Njih je, sa različitim stepenom krivice, četvoro: Velika Britanija, Japan, Rusija i Amerika - Velika Britanija zbog Opijumskog rata i njenog sramnog unižavanja Kine; Japan zbog pljačkaških ratova poslednjeg veka, koji su za rezultat imali strašne (i još neokajane) patnje kineskog naroda; Rusija, zbog dugotrajnih povreda kineske teritorije na severu i zbog Staljinovog grubog ataka na kinesko samopoštovanje; i napokon Amerika, koja je, zbog svog prisustva u Aziji i podrške Japanu, stajala na putu kineskih spoljnih aspiracija. Po kineskom gledištu, istorija je već kaznila dve od ove četiri sile.

Velika Britanija nije više imperija i spuštanje engleske nacionalne zastave u Hongkongu zatvorilo je to bolno poglavlje. Rusija ostaje susedna kuća, ali sa mnogo manjim statusom, prestižom i teritorijom. Tu su Amerika i Japan kao zemlje koje predstavljaju najozbiljnije probleme za Kinu i tek u interakciji sa njima može se regionalna i globalna uloga Kine suštinski definisati.

Potčinjavanje Tajvana

Ovo definisanje će, međutim, zavisiti na prvom mestu od toga kako će se sama Kina razvijati, u kojoj meri će ona postajati ekonomska i vojna sila. U ovom pogledu prognoza za Kinu je, generalno gledano, obećavajuća, iako ne bez određenih neizvesnosti. I tempo ekonomskog rasta i stepen stranih ulaganja - i po jednoj i po drugoj stavci, Kina je među vodećim zemljama u svetu - predstavljaju statističku osnovu za prognozu da će za oko dve dekade Kina postati globalna sila, al pari sa SAD i Evropom (pod pretpostavkom da se ova poslednja nastavi ujedinjavati i širiti).

Kina bi mogla tada imati ukupni društveni proizvod koji znatno prevazilazi japanski, a on je već sada za znatnu marginu veći od ruskog. Taj ekonomski zamah dozvoliće Kini da stekne vojnu moć velikih razmera koja će zastrašivati njene susede, čak i geografski udaljene oponente njenim aspiracijama. Dalje ojačana inkorporacijom Hongkonga i Makaoa i možda političkim potčinjavanjem Tajvana, ova veća Kina će biti ne samo dominantna država na Dalekom istoku već i svetska sila prvog ranga.

Međutim, poslije slabe tačke u svakoj takvoj prognozi da će "središnje kraljevstvo" neizbežno uskrsnuti kao centralna globalna sila, od kojih su najočitije one koje se tiču mehaničkog oslanjanja na statističke projekcije. Slična greška je načinjena ne tako davno od strane onih koji su proricali da će Japan potisnuti SAD kao vodeću ekonomiju sveta i da je Japan predodređen da postane nova supersila. Ove procene nisu uzele u obzir ni faktor japanske ekonomske ranjivosti niti problem političkog diskontinuiteta - a istu grešku čine i oni koji objavljuju i istovremeno se plaše toga, da će Kina neizbežno postati svetska sila.

Studenti

Pitanje demokratizacije ne može se beskrajno izbjegavati ukoliko Kina iznenadno ne odluči ono što je odlučila 1474: da izoluje sebe od svijeta, nešto slično savremenoj Sjevernoj Koreji. Da bi to uradila, Kina će morati da opozove svojih više nego 70 hiljada studenata koji studiraju u Americi, da isključi strane biznismene, zatvori njihove kompjutere, da skine satelitske antene sa miliona kineskih kuća. To bi bio čin ludosti, podsjećanje na kulturnu revoluciju. Možda će za kratki period, u kontekstu unutrašnje borbe za vlast, dogmatsko krilo vladajuće, ali opadajuće kineske Komunističke partije pokušati da se takmiči sa Sjevernom Korejom, ali to ne može biti drugo do kratka epizoda.

(Nastaviće se)