Novi geopolitički položaj Rusije

VELIKA ŠAHOVSKA TABLA - CRNA RUPA (10)

Otpadanje Titove Jugoslavije i odbijanje podređenosti od strane Maove Kine signalizirali su vrlo rano da postoji ranjivost komunističkog bloka na nacionalističke aspiracije koje su se pokazale jačim nego ideološke spone. Kinesko-sovjetski blok trajao je oko deset godina, a Sovjetski savez oko sedamdeset. Sovjetski savez formalno zamijenila takozvana Zajednica nezavisnih država (ZND)

Krajem 1991. raspad teritorijalno najveće države na svetu stvorio je "crnu rupu" u samom središtu Evroazije. Izgledalo je kao kada bi geopolitički "središnja zemlja" iznenada nestala sa karte sveta.

Za Ameriku, ova nova i zamršena geopolitička situacija predstavlja najveći izazov. Razumljivo je da je prvi zadatak bio da se smanji verovatnoća pojave političke anarhije ili ponovnog uspostavljanja opake diktature u raspadajućoj državi koja je još uvek posedovala moćni nuklearni arsenal.

Ali ostao je i dugoročni zadatak: kako ohrabriti demokratski preobražaj Rusije i ekonomski oporavak a da se izbegne obnavljanje evroazijske imperije koja bi mogla da spreči ostvarenje američkog geostrateškog cilja, to jest, oblikovanje šireg evroazijskog sistema sa kojim bi onda mogla da ima stabilne i sigurne odnose.

Neposlušna Jugoslavija

Kolaps Sovjetskog saveza bio je poslednji stupanj u stalnoj fragmentaciji kinesko-sovjetskog komunističkog bloka koji je u kratkom periodu vremena čak premašivao, obim Džingis Kanovog carstva. Ali ovaj moderni transkontinentalni evroazijski blok trajao je vrlo kratko: otpadanje Titove Jugoslavije i odbijanje podređenosti od strane Maove Kine signalizirali su vrlo rano da postoji ranjivost komunističkog bloka na nacionalističke aspiracije koje su se pokazale jačim nego ideološke spone. Kinesko-sovjetski blok trajao je oko deset godina; Sovjetski savez oko sedamdeset.

Međutim, bilo je geopolitički još značajnije nestajanje viševekovne velike Ruske carevine. Dezintegracija ove imperije bila je prouzrokovana opštim društveno-ekonomskim i političkim neuspehom sovjetskog sistema. Pošto je veći deo njegove bolesti bio prikviren do samog kraja usled ugrađenosti tajnosti u sistem i usled samoizolacije, svet je bio zapanjen brzinom samodestrukcije Sovjetskog saveza.

Tokom dve kratke nedelje u decembru 1991. prvo je izazovno objavljeno da su Ruska, Ukrajinska i Beloruska republika razbile Sovjetski savez kojeg je formalno zamenio jedan širi entitet - takozvana Zajednica nezavisnih država (ZND) - koji je obuhvatao sve sovjetske republike izuzev baltičkih; onda je sovjetski predsjednik nedragovoljno podneo ostavku i sovjetska zastava je poslednji put spuštena sa Kremlja; i, konačno, pojavila se Ruska federacija - sada nacionalna država od 150 miliona ljudi kojom dominiraju Rusi - kao de facto naslednik bivšeg Sovjetskog saveza, dok su druge republike - koje ukupno imaju takođe 150 miliona ljudi - uzele različite oblike suvereniteta.

Kolaps Sovjetskog saveza izazvao je monumentalnu geopolitičku konfuziju. Tokom samo dve nedelje, ruski narod - koji je, uopšteno govoreći, znao čak i manje od spoljnog sveta da se Sovjetski savez bliži raspadu - iznenada je otkrio da više nije posednik velike transkontinentalne imperije sve da su se granice Rusije povukle na Kavkazu na liniju gde su bile početkom 1800-tih godina, a - što je bilo još dramatičnije i bolnije - granice na zapadu su postale one koje su bile približno 1600. godine, odmah posle vladavine Ivana Groznog.

Gubitak Kavkaza

Gubitak Kavkaza oživeo je strateške strahove od turskog uticaja; gubitak srednje Azije proizveo je osećanje gubitka ogromnih energetskih i rudnih bogatstava toga regiona kao i strepnju od moguće islamske opasnosti; a nezavisnost Ukrajine pogodila je samu suštinu ruske tvrdnje da je ona božanski čuvar zajedničkog panslovenskog identiteta.

Prostor koji je vekovima zauzimala caristička imperija i skoro tri četvrtine veka Sovjetski savez kojim su dominirali Rusi, sada popunjava čitavo tuce država, koje jedva da su bile pripremljene (izuzev Rusije) za pravu suverenost i koje se po veličini kreću od relativno velike Ukrajine sa 52 miliona stanovnika do Jermenije sa 3,5 miliona.

Njihova sposobnost za opstanak je neizvesna kao što je isto tako neizvesno da li će Moskva želeti da se prilagodi trajno novoj realnosti. Istorijski šok koji su pretrpeli Rusi uvećan je činjenicom da oko 20 miliona Rusa sada živi u stranim državama kojima politički dominiraju nacionalističke elite odlučne da utvrde vlastiti identitet posle decenija manje ili više prinudne rusifikacije.

Kolaps Ruske imperije stvorio je ogromnu prazninu u samom jezgru Evroazije. Ne samo što su nove nezavisne države bile slabe i što je u njima vladala konfuzija, već je i u Rusiji ovaj poremećaj izazvao ogromnu sistemsku krizu, posebno zbog toga što je politički poremećaj bio praćen istovremenim pokušajem da se razori stari sovjetski društveno-ekonomski model.

Nacionalna trauma se pojačala nakon ruskog vojnog angažovanja u Tadžikistanu, izazvanog strahom da će muslimani preuzeti vlast u ovoj novoj nezavisnoj državi, a doživela svoj vrhunac posle tragične, brutalne a ekonomski i politički izuzetno skupe intervencije u Čečeniji.

Natalitet

Tri četvrtine vijeka komunističke vladavine nanijela je nepredvidljivu štetu ruskoj naciji... Vladajući komunistički režim uveo je krutu doktrinarnu pravovernost izolujući zemlju od ostatka svijeta. Njegovi ekonomski principi bili su potpuno neosjetljivi za ekološke probleme, tako da je posljedice trpjela i priroda i ugroženo je u velikoj mjeri zdravlje ljudi. Prema zvaničnim ruskim statistikama, sredinom 1990-tih samo oko 40 procenata novorođenčadi rađala su se zdrava, dok skoro jedna petina ruskih osnovaca pati od nekog oblika mentalne retardiranosti. Prosječna starost muškaraca pala je na 57,3 godine i više Rusa umire nego što se rađa.

                                   ( Nastaviće se )